z cyklu „Meble, oświetlenie, osprzęt — trendy 2026”
Rafał Rostkowski – Lighting Designer, ATRIA Sztuka Światła
Dobry projekt wnętrza może być dopracowany w każdym detalu, a mimo to po zmroku opowiadać inną historię, niż zakładał architekt. Gdzie pomiędzy koncepcją a realizacją może zgubić się intencja projektu, potrzeby człowieka i rzeczywisty efekt światła? Oto siedem momentów, w których warto sprawdzić, czy projekt nadal zmierza w zamierzonym kierunku.
Architekt kontroluje funkcję, proporcje, materiały, kolor i detal. Po zmroku sposób, w jaki odbieramy tę samą przestrzeń, w ogromnym stopniu zależy jednak od światła.
Materiał może stracić głębię. Detal może zniknąć. Ściana, która miała budować charakter wnętrza, może stać się płaska. Wnętrze może wyglądać dobrze, a mimo to nie zapewniać człowiekowi światła odpowiedniego do tego, co rzeczywiście robi w danej przestrzeni.
Bo światło oddziałuje nie tylko na architekturę. Oddziałuje również na człowieka.
Zanim zaprojektujemy światło, trzeba zrozumieć człowieka
W przestrzeniach mieszkamy, pracujemy, spotykamy się, odpoczywamy, zasypiamy i budzimy się. Światło może wpływać na komfort widzenia, koncentrację, odpoczynek, poczucie bezpieczeństwa, emocje oraz sposób postrzegania przestrzeni.
To jeden z powodów, dla których światło pojawia się również w szerszej dyskusji o neuroarchitekturze i doświadczeniu człowieka w przestrzeni.
W pracy z architektami zaczynam zwykle od innych pytań: dla kogo projektujemy, co człowiek będzie w tej przestrzeni robił i jaki rezultat chcemy osiągnąć dla człowieka, architektury oraz inwestycji?
Inne potrzeby będzie miał dom lub apartament, inne biuro, a jeszcze inne hotel, restauracja czy przestrzeń handlowa. Światło powinno odpowiadać na sposób użytkowania przestrzeni i wspierać cel inwestycji.
Lighting Design powinien łączyć trzy perspektywy: człowieka, architekturę i inwestycję.
Lighting Design nie zaczyna się od wyboru oprawy
Oprawa oświetleniowa jest narzędziem, nie punktem wyjścia. Najpierw trzeba zrozumieć potrzeby człowieka, funkcję przestrzeni, architekturę i cel inwestycji. Następnie określić, jaki efekt światła chcemy osiągnąć i w jaki sposób światło ma działać. Dopiero później pojawiają się konkretne rozwiązania techniczne i produktowe.
Architekt pozostaje autorem architektury. Lighting Designer wnosi wiedzę o relacji człowiek–światło–architektura i pomaga przełożyć intencję projektową na rzeczywiste doświadczenie przestrzeni po zmroku.
Siedem miejsc, w których projekt może stracić swoją intencję
Utrata pierwotnej intencji rzadko wynika z jednej dużej decyzji. Częściej pojawia się w kilku pozornie niewielkich momentach procesu.
1. Światło pojawia się zbyt późno
Jeżeli decyzje dotyczące światła podejmujemy dopiero wtedy, gdy architektura jest praktycznie zamknięta, część możliwości może być już niedostępna. Czy na tym etapie można jeszcze wprowadzić zmiany w architekturze i detalu, jeśli wymaga tego zamierzony efekt światła?
2. Projektujemy punkty zamiast efektu
Na rzucie łatwo zobaczyć punkty świetlne. Znacznie trudniej zobaczyć to, co rzeczywiście wydarzy się w przestrzeni.
Lokalizacja oprawy jest informacją techniczną. Efekt światła jest decyzją projektową.
Zanim pojawi się konkretny produkt, warto odpowiedzieć: co człowiek ma zobaczyć i poczuć, kiedy światło zostanie włączone?
3. Wizualizacja wnętrza nie zawsze przewiduje rzeczywisty efekt światła
Wizualizacja wnętrza może bardzo dobrze komunikować koncepcję, materiały i zamierzony charakter przestrzeni. Nie oznacza to jednak, że równie wiernie pokazuje rzeczywisty efekt światła. Dlatego w procesie projektowym wykorzystujemy również Wizualizację Rzeczywistego Światła — jako narzędzie pozwalające ocenić przyszły efekt jeszcze przed realizacją.
Czy wizualizacja pokazuje przede wszystkim zamierzony charakter wnętrza, czy pozwala również wiarygodnie przewidzieć rzeczywisty efekt światła?
Apartament Sol Marina — Lighting Design: ATRIA Sztuka Światła. Projekt wnętrza: Pracownia Architektoniczna F-Studio.
4. Budżet zaczyna decydować o efekcie
Optymalizacja budżetu jest naturalną częścią inwestycji. Sama zmiana produktu nie jest problemem. Problem pojawia się wtedy, gdy razem z produktem nieświadomie zmieniamy zaprojektowany efekt.
Dwie oprawy mogą wyglądać podobnie i mieć zbliżone parametry, a mimo to inaczej kształtować światło. Znaczenie mają m.in. optyka, jakość światła, sposób montażu czy możliwości regulacji.
Dobra optymalizacja nie szuka oprawy, która wygląda podobnie. Szuka rozwiązania, które nadal realizuje uzgodniony cel projektu.
5. Sposób działania światła projektujemy zbyt późno
Ta sama przestrzeń może potrzebować innego światła rano, podczas pracy, przy stole i podczas odpoczynku. Nie wystarczy zaprojektować, gdzie światło się znajduje. Trzeba zaprojektować również, jak ma działać w różnych sytuacjach.
6. Detal architektoniczny i światło przestają być projektowane razem
Sufity, wnęki, zabudowy meblowe, faktury, powierzchnie odbijające światło czy miejsca integracji opraw są częścią końcowego efektu. Jeśli światło i detal nie powstają razem, na etapie realizacji zaczyna się dopasowywanie jednego do drugiego.
7. Realizacja zaczyna żyć własnym życiem
Przesunięcie oprawy. Zmiana produktu. Inny kąt świecenia. Brak przewidzianej regulacji. Zmiana sposobu montażu. Każda z tych decyzji może wyglądać na niewielką, a jednak znacząco zmienić rezultat.
Dlatego podczas realizacji ktoś musi pilnować, żeby kolejne decyzje nie zmieniły uzgodnionego efektu.
Lighting Designer nie odbiera kontroli. Pomaga ją zachować
Współpraca architekta z Lighting Designerem nie powinna być walką o autorstwo projektu. Architekt pozostaje autorem architektury, a Lighting Designer specjalizuje się w relacji pomiędzy człowiekiem, światłem i architekturą.
Dobrze prowadzony proces pomaga zachować intencję architekta, potrzeby użytkownika oraz cel inwestycji — od pierwszych decyzji aż po realizację.
ATRIA Sztuka Światła współpracuje z architektami, projektantami wnętrz i inwestorami przy inwestycjach prywatnych i komercyjnych w całej Polsce. Pełny proces Lighting Design uporządkowaliśmy w ramach LightON7 — autorskiej metodologii świadomego projektowania światła.
Proces nie kończy się na projekcie. Obejmuje dobór odpowiednich rozwiązań oświetleniowych i systemów sterowania, ich dostarczenie na inwestycję oraz wsparcie wdrożenia, tak aby zaprojektowany efekt mógł zostać rzeczywiście osiągnięty. Rozwiązania dobierane są z uwzględnieniem założeń projektu, oczekiwanego efektu i uzgodnionego celu budżetowego inwestora.
MAN Energy Solutions Gdańsk — Lighting Design: ATRIA Sztuka Światła
Sposób działania światła też wymaga projektu
Potrzeby człowieka zmieniają się wraz z porą dnia, aktywnością i sposobem korzystania z przestrzeni. Dlatego projekt światła powinien obejmować nie tylko jego efekt, ale również sposób działania w różnych sytuacjach.
Projekt Światła i sposób jego działania powinny tworzyć spójną całość. Li.SE — autorska metodologia świadomego projektowania sposobu działania światła — porządkuje to, jak światło działa w różnych sytuacjach i odpowiada na zmieniające się potrzeby człowieka.
Sceny, sterowanie i technologia są narzędziami. Celem pozostaje sposób, w jaki człowiek doświadcza architektury.
Sceny Światła Li.SE — Lighting Design: ATRIA Sztuka Światła. Projekt wnętrza: M19 Architekci
Wiedza o świetle powinna być częścią procesu projektowego
Dlatego w ATRIA Sztuka Światła rozwijamy Akademię Sztuki Światła — przestrzeń wymiany wiedzy i doświadczeń z architektami i projektantami wnętrz.
Bo ostatecznie nie projektujemy światła dla sufitu, rzutu ani oprawy. Projektujemy je dla człowieka, który będzie żył i funkcjonował w architekturze.
Światło powinno służyć człowiekowi, realizować cel inwestycji i pozwalać zachować intencję architekta także wtedy, gdy znika światło dzienne.
Dlatego moment na rozmowę o Lighting Design nie zaczyna się przy wyborze oprawy. Zaczyna się wtedy, gdy pytamy: dla kogo projektujemy, czemu ma służyć ta przestrzeń i jak będzie użytkowana.
Rafał Rostkowski – Lighting Designer, ATRIA Sztuka Światła. Współautor filozofii Sztuki Światła oraz autorskich metodologii ATRIA Sztuka Światła. Projektuje światło i sposób jego działania dla inwestycji prywatnych i komercyjnych, pracując z architektami, projektantami wnętrz i inwestorami. Prowadzi również działania edukacyjne w ramach Akademii Sztuki Światła.
Więcej informacji na stronie firmy ATRIA Sztuka Światła – Lighting Design w portalu PdA.
