Miasta to przestrzenie ciągłych zmian, starć odmiennych perspektyw i różnych grup interesów. Aby rozwijały się optymalnie, wymagają nieustannego namysłu nad kierunkiem, w którym ten rozwój przebiega — „przemyślenia” potrzebują nie tylko dynamicznie zmieniające się centra, ale i przestrzenie historyczne, znajdujące się pod ochroną konserwatorską. O tym, w jaki sposób przekształcać zabytkową tkankę miasta, o dobrych i złych stronach nowych narzędzi planistycznych oraz o roli, jaką system transportowy odgrywa w procesach urbanistycznych dyskutowano podczas jubileuszowej edycji Międzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie 2025.
Międzynarodowe Biennale Architektury w Krakowie 2025 odbyło się w dniach 10—11 października w Centrum Kongresowym ICE Kraków, które już po raz trzeci gościło to wydarzenie. Kuratorką tegorocznej edycji była Magdalena Buczyńska, prezeska krakowskiego oddziału SARP. Biennale odbyło się pod hasłem „Re-Think” i — po poprzednich odsłonach poświęconych tematom „Re-Use” oraz „Re-Cover” — stanowiło dopełnienie triady refleksji nad współczesnym miastem i architekturą. W jakich obszarach dziś należy „przemyśleć” miasto na nowo?
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
umiar w historycznej tkance
Międzynarodowe Biennale Architektury w Krakowie 2025 rozpoczęła dyskusja powiązana z tematem konkursu ideowego, będącego częścią tegorocznego wydarzenia. O tym, w jaki sposób kształtować współczesne przestrzenie publiczne w historycznej tkance miast słyszeliśmy z ust prof. Andrzeja Betleja — Dyrektora Zamku Królewskiego na Wawelu oraz prof. Marty Urbańskiej, która opowiadała o najlepszych przykładach łączących dbałość o dziedzictwo architektoniczne z odpowiedzią na potrzeby współczesnych mieszkańców. O swoich doświadczeniach w pracy z zabytkowa tkanką opowiedzeli też prof. Andrzej Kadłuczka biorący udział w pracach nad muzeum pod krakowskim rynkiem oraz Tomasz Konior, projektant katowickiego Kwartału Dworcowa.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Prezentacje nadały tonu dyskusji, którą poprowadziła Dominika Długosz z Katedry Historii Architektury i Konserwacji Zabytków WAPK. Rozmowa objęła szeroki zakres tematów — od tych bardzo specyficznych, dotyczących roli, którą Zamek Królewski na Wawelu powinien odgrywać w kształtowaniu przestrzeni wokół Wzgórza Wawelskiego, poprzez bardziej ogólne, dyskutujące obecność zieleni w tkance historycznej, aż po kwestie doktrynalne, dotyczące granic interwencji, na które można pozwolić sobie w przestrzeniach o zabytkowym charakterze. Dyskusję podsumował apel Tomasza Koniora „o umiar”, któremu wtórowali pozostali uczestnicy panelu.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
plan (zbyt) ogólny?
Polskie miasta i gminy stoją obecnie przed wyzwaniem w sposób szczególny legitymizującym temat tegorocznego Biennale. Wobec konieczności opracowania Planów Ogólnych, samorządy zmuszone są do ponownego przemyślenia kierunków, w jakich zarządzane przez nie miasta będą się rozwijać. Panel pod tytułem „Planowanie przyszłości Krakowa — Integracja Strategii Rozwoju Gminy, Planu Ogólnego” prowadzony przez Małgorzatę Tomczak, redaktorkę naczelną czasopisma Architektura&Biznes oraz Tomasza Majdę, prezesa Towarzystwa Urbanistów Polskich, poprzedziło wprowadzenie prof. Barbary Bartkowicz, która zaprezentowała dyskutowane na przestrzeni lat modele rozwoju Krakowa.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Modele miast były też przedmiotem prezentacji Marcelego Łasochy, Zastępcy Dyrektora Wydziału Planowania Przestrzennego UMK ds. Planu Ogólnego, który wyjaśnił role odgrywane przez modele w rozwoju miast. Jego prezentacji wtórował pokaz Anny Anety Tomczak, Wiceprezesy Towarzystwa Urbanistów Polskich, opowiadającej o metodach planowania przestrzennego w Łodzi, w tym roli, jaką w rozwoju dzielnic może pełnić audyt krajobrazowy.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Uczestnicy dyskusji wskazywali przede wszystkim na problemy, z którymi boryka się Plan Ogólny — Krzysztof Goerlich, Wiceprezydent Miasta Krakowa w latach 1990 i 1994-1998 zwrócił uwagę na brak refleksji dotyczącej wad, jakimi cechowały się decyzje o Warunkach Zabudowy, o słabościach Planu Ogólnego mówili też Marceli Łasocha i prof. Piotr Lorens, Architekt Miasta Gdańska.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Problemem, który wydał się wybrzmiewać szczególnie mocno był brak narzędzi planistycznych o skali pośredniej pomiędzy przygotowywanym przez gminy Planem Ogólnym a Miejscowymi Planami Zagospodarowania Przestrzeni. Chociaż ustawodawca nie wymaga takich działań, to prelegenci podawali przykłady dokumentów uzupełniających, które nie posiadając mocy prawnej mogą stanowić istotną pomoc w planowaniu miast. Paneliści zaliczyli do nich przede wszystkim masterplany, jak ten powstały dla dzielnicy Wesoła w Krakowie, ale i plany koordynacyjne dla obszarów problemowych powstające w Gdańsku czy, wspomniane już, audyty krajobrazowe dla poszczególnych dzielnic Łodzi.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
jak metro zmieni Kraków?
Drugi dzień Międzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie rozpoczął panel poświęcony krakowskiemu metru. Zgodnie z intencją wydarzenia, prof. Denis Bocquet poszerzył dyskusję o międzynarodową perspektywę, opowiadając o systemach transportowych w Turynie, Genewie czy Brescii. Trzon prezentacji stanowiła refleksja nie o tym, co pod, a o tym co nad ziemią. Prof. Denis Bocquet opowiadał, jak metro zmienia miasto w pobliżu stacji, ale podkreślił też wagę rekompensaty dla obszarów, które nie będą obsługiwane przez nowy środek transportu. Wątek lokalny, będący podstawą późniejszej dyskusji, zarysował prof. Andrzej Szarata, rektor Politechniki Krakowskiej, przedstawiając przebieg planowanej trasy oraz wyjaśniając niektóre z wniosków płynących ze Studium kierunków rozwoju metra w Krakowie.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
W rozmowie moderowanej przez prof. Kingę Racoń-Leję wybrzmiały dwie kwestie — interdyscyplinarność przedsięwzięcia, jakim jest budowa linii metra w Krakowie oraz trudności natury inżynieryjno-konserwatorskiej. O współpracy opowiadała nie tylko Małgorzata Kozianik, Dyrektor Wydziału Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta Krakowa, ale też prof. Magdalena Kozień-Woźniak, Dziekana Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Specyfikę prac prowadzonych na obszarach cennych archeologicznie (w przypadku krakowskiego metra będą to okolice Starego Miasta) naświetliła prof. Klaudia Stały, wskazując na konieczność odpowiedzialnego wyboru lokalizacji dla poszczególnych stacji. Na obawy o bezpieczeństwo warstw archeologicznych w przebiegu planowanej linii metra odpowiedział prof. Andrzej Szarata, wymieniając możliwości technologiczne, którymi dysponują dzisiaj firmy zajmujące się drążeniem tuneli. Rektor Politechniki Krakowskiej opowiedział też o głębokości, na którą może zejść metro, a także o układach, jakie mogą przyjąć tunele w pobliżu planowanych stacji.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
40 lat Międzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie
Rozdanie nagród, zamykające Międzynarodowe Biennale Architketury, poprzedził finałowy panel — jubileuszowy benefis, podsumowujący 40-lecie krakowskiego święta architektury. Na scenie zasiedli wszyscy żyjący prezesowie krakowskiego oddziału SARP, zaangażowani w organizację biennale — prof. Romuald Loegler, Krystyna Łyczakowska, prof. Piotr Gajewski, Bohdan Biś Lisowski, Marek Kaszyński oraz Magadalena Buczyńska, obecna Prezesa SARP Oddział Kraków. W trakcie rozmowy prowadzonej przez Małgorzatę Tomczak usłyszeliśmy o początkach Biennale, ludziach związanych z wydarzeniem, międzynarodowym odzewie, organizacyjnych sukcesach i pożarach gaszonych w ostatniej chwili.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Wypowiedzi poszczególnych uczestników, przybliżające kulisy organizacji każdej z 17 edycji MBA, przeplatały się z krótkimi nagraniami osób związanych z długą historią Biennale — oprócz polskich architektów — prof. Bolesława Stelmacha czy prof. Konrada Kuczy-Kuczyńskiego, o swoich wspomnieniach opowiadali między innymi Armando dal Fabro, Eckhard Feddersen czy obecny na sali prof. Vladimír Šlapeta.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
świeże spojrzenie na Wzgórze Wawelskie
Podobnie jak w ubiegłych latach, tegoroczne Międzynarodowe Biennale Architektury zamknęła uroczystość przyznania nagród w konkursie architektonicznym. Tym razem przed uczestnikami i uczestniczkami konkursu stanęło zadanie zaprojektowania otoczenia Wzgórza Wawelskiego wraz z Placem Wielkiej Armii Napoleona oraz Placem Kossaka.
Chodziło nam o to, żeby zniwelować lub zminimalizować bariery wokół Zamku — na przykład wysokościowe — uspójnić przestrzeń wokół Wzgórza Wawelskiego oraz otworzyć je na różne grupy użytkowników. Zdefiniowaliśmy jako organizatorzy i jury (ale także większość uczestników konkursu) trzy takie grupy — turyści, osoby mieszkające w Krakowie oraz mieszkańcy kamienic położonych w najbliższym otoczeniu Wawelu. Przedstawiciele ostatniej z nich również chcieliby korzystać na co dzień z tej przestrzeni, ale przeszkadza im overtourism (negatywne skutki zbyt dużego napływu turystów). Pogodzenie potrzeb wszystkich grup użytkowników było dużym wyzwaniem, trudności leżały też w odpowiedzi na oczekiwania osób wykluczonych oraz wyznaczeniu większych przestrzeni w miejscach, w których gromadzą się tłumy. Justyna Dziedziejko, współautorka wielokrotnie nagradzanego Parku Akcji Burza w Warszawie oraz członkini kapituły konkursowej, zdefiniowała potrzebę utworzenia miejsc ruchu i zatrzymania, do których — zgodnie z teoriami prof. Jana Gehla — będzie „przyklejać się” miejskie życie.
— opowiada Jakub Krzysztofik.
Na konkurs wpłynęło 11 prac, spośród których jury nagrodziło 4 propozycje.
Jako jury jesteśmy zadowoleni, że pośród prac znalazły się propozycje odpowiadające w sposób konkretny na zagadnienie otoczenia Zamku Wawelskiego, które rzeczywiście wymaga przemyślenia i korekt (hasło tegorocznego MBA: RE-THINK). Być może jest to pierwsze podejście do projektowania tej przestrzeni, które kiedyś przełoży się na konkurs realizacyjny, konkretne decyzje w Planie Ogólnym albo bardziej kompromisowe wytyczne od konserwatora.
— podsumowuje tegoroczny konkurs Jakub Krzysztofik.
Pełen przegląd zwycięskich koncepcji dostępny jest w Konkursie MBA Kraków 2025 „Re-Think”.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
nie tylko dyskusje
Jak we wszystkich wcześniejszych edycjach, Międzynarodowe Biennale Architektury w Krakowie jest nie tylko polem do wspólnej refleksji nad miastem, ale i przestrzenią prezentacji wystaw. W tym roku w przestrzeniach Międzynarodowego Centrum kongresowego ICE w Krakowie można było obejrzeć 5 ekspozycji. Na korytarzach ICE zawisły plansze prezentujące obiekty zgłoszone do organizowanego przez MPOIA Salonu Architektury (pokazujący zarówno docenine w plebiscycie realizacje, jak i szkice małopolskich architektów, wyróżninych podczas gali rozdania nagród), wystawa konkursowa TUP, honorująca dyplomy nagrodzone przez Towarzystwo Urbanistów Polskich czy prezentacja Masterplanu dla Dzielnicy Wesoła. Ciekawą propozycję przygotował Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej, który zaprezentował projekty willi autorstwa Tadao Ando w postaci plansz i trójwymiarowych modeli. Klasyczną formułę wystawy wzbogaciły nowe technologie — każde osoba mogła zwiedzić obiekty projektowane przez japońskiego architekta korzystają z gogli VR.
Wystawa plenerowa "3. dekada. Architektura Krakowa 2020—2030"
W przestrzeni miasta tegoroczną edycję Międzynarodowego Biennale Architektury reprezentowała prezentacja architektonicznego rozwoju Krakowa w ostatnich latach, eksponowana na Placu Szczepańskim i kuratorowana przez Janusza Sepioła, Architekta Miasta Krakowa.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Punktem gfównym programu wystawienniczego była jednak wystawa jubileuszowa Międzynarodowego Biennale Architektury, podsumowująca 40 lat historii wydarzenia. Na kilkunastu planszach rozegrała się opowieść o roli, którą MBA spełniło w polskiej architekturze na przestrzeni ostatnich czterech dekad. Oglądający mogli zapoznać się z projektami, jakie wpłynęły na konkursy towarzyszące poszczególnym edycjom, w tym z reliefowymi makietami, które w 2000 roku przygotowali Armando dal Fabro i Raimund Feim ze swoimi zespołami, a także prześledzić przeobrażenia, jakim na przestrzeni lat podlegała formuła MBA.
Międzynarodowe Biennale Architektury 2025 w Krakowie
fot.: Lubomir Nikolov
Program Biennale uzupełniły też warsztaty studenckie, na których studenci z całego kraju projektowali stoiska dla krakowskich Kwiaciarek. Więcej informacji znajdziecie w relacji z warsztatów studenckich, przygotowanej przez Aleksandrę Skorupę.
***
Partnerami MBA Kraków 2025 byli:
Sponsor Główny
Sponsor Złoty
Sponsorzy
