Kliknij i zobacz jak w prosty sposób opublikować swój projekt w A&B

Dlaczego mniejsze miasta tak trudno odbetonować? Koncepcja ulicy Wałowej w Tarnowie JAZ+ Architekci

Wiktor Bochenek
21 kwietnia '22

Gdy w metropoliach takich jak Warszawa czy Kraków magistrat ogłasza „odbetonowanie” ulicy i jej zazielenianie, przyjmowane jest to chłodno ze względu na rzeczywistość, ale z radością, ze względu na zauważenie problemu. Gdy to samo spotyka miasta średniemałe, komentarze straszą jeszcze większą pustką na ulicach i zapaścią gospodarczą. W jakim stopniu to prawda? Interesującym przykładem stała się koncepcja dla Tarnowa pracowni JAZ+ Architekci.

krótka historia zdegradowanej przestrzeni

Ulica Wałowa w Tarnowie jest istotna ze względu na swoją wyjątkową lokalizację — podobnie jak krakowskie Planty czy wiedeński Ring powstała przy terenach po miejskiej fortyfikacji, zlikwidowanej w XIX wieku. Po tej reformie stała się miejską ulicą pełną sklepów i warsztatów rzemieślniczych, przy której wyrastała typowa galicyjska wielokulturowa zabudowa miejska. Po 1945 roku służyła za jezdnie i istotne połączenie komunikacyjne. Od ponad dwudziestu lat Wałowa pełni funkcje deptaku, bez możliwości wjazdu dla nieuprzywilejowanych samochodów.

ulica nie zachęca dziś do spacerów

ulica nie zachęca dziś do spacerów

fot. Jamnik z Tarnowa, © CC BY-SA 4.0

Ulica ta od lata stawiana jest jako przykład uciekającego potencjału — poza godzinami szkolnymi brakuje na niej ludzi, funkcji i pomysłu. Nie zachęca do korzystania z niej dotychczasowa infrastruktura ulicy — szaro-czerwona betonowa kostka brukowa, która w lecie nagrzewa się do piekielnych temperatur. Jak zorganizować tę przestrzeń na nowo, by była atrakcyjna? Urząd Miasta Tarnów postanowił ogłosić przetarg na stworzenie koncepcji, którą wygrała pracownia JAZ+ Architekci.

koncepcja stawiająca na zieleń

Jak wskazują autorzy koncepcji, najważniejsze było przygotowanie projektu, który pozwoli na poprawienie dostępności przestrzeni, podkreśli charakter lokalnego dziedzictwa, poprawi funkcjonalność przestrzeni i last but not least, zapewni adaptacje do zmian klimatu. Jakie zmiany przejdzie Wałowa wraz z ulicami przylegającymi do niej?

Podstawową zmianą jest wprowadzenie zieleni w całym ciągu ulicy Wałowej, a także na początku Lwowskiej i fragmentu przy ulicy Bernardyńskiej. Nasadzenia złożone zostały z zieleni wysokiej i niskiej. Największe zmiany dotyczą ulicy Wałowej, na której obok klombówkwiatami i krzewami pojawiłyby się szpalery klonówplatanów. W wielu miejscach zdecydowano się na delikatne wprowadzenie niewielkiego akcentu zielonego — jak w przypadki wiśni, którą zlokalizowano przy trudnej powierzchni Wielkich Schodów. Projektanci rekomendują również wprowadzenie wysokich drzew o rozbudowanej koronie na Plac Drzewny i otoczenie — przestrzeń, która najbardziej prosi się o rewitalizacje.

rzut pokazujący, gdzie zostanie wprowadzona zieleń

rzut pokazujący, gdzie zostanie wprowadzona zieleń

© JAZ+ Architekci

Projekt pracowni Jaz+ Architekci wskazuje również konieczność rozbudowy infrastruktury zielono-błękitnej. Drzewa i krzewy w tej części miasta mają nie tylko być estetycznym i przyjemnym dodatkiem, ale również narzędziem do zatrzymywania wody. Takie rozwiązania pozwalają na zatrzymanie wody lokalnie, zmniejszając koszty zarządzania siecią wodno-kanalizacyjną. Ogrody deszczowe pozwolą na poprawienie mikroklimatu wokół ulic.

rzut z informacjami dotyczącymi retencji wodnej na planowanym obszarze

rzut z informacjami dotyczącymi retencji wodnej na planowanym obszarze

© JAZ+ Architekci

zwracając uwagę na osoby z niepełnosprawnościami

Projektanci zwrócili uwagę na konieczność poprawienia funkcjonowania przestrzeni w kontekście poruszania się nią przez osoby z niepełnosprawnościami. Pomysł ten najlepiej uwidacznia się przy zmianach rekomendowanych przy Placu Ofiar Katynia. Projektanci zaproponowali delikatne nachylenie terenu na poziomie pięciu procent, co pozwoliłoby w sposób bezpieczny i spokojny poruszać się osobom z niepełnosprawnościami.

przestrzeń Placu Ofiar Katynia ma być nie tylko bardziej zielona, ale i łatwiej dostępna dla osób z niepełnosprawnościami

przestrzeń Placu Ofiar Katynia ma być nie tylko bardziej zielona, ale i łatwiej dostępna dla osób z niepełnosprawnościami

© JAZ+ Architekci

burza w szklance wody

Koncepcja zaprojektowana przez JAZ+ Architekci odpowiada na najbardziej palące problemy, z jakimi dziś zaczynają się zmagać miasta. Postępujące zmiany klimatu, brak odpowiedniej retencji wody czy bezsensowne zabetonowanie. Odpowiada również na inny, znacznie trudniejszy problem — brak pomysłu na centralną część miasta i zmiany jej charakteru.

Po udostępnieniu wizualizacji i projektu w lokalnych mediach i komentarzach rozpoczęła się istna batalia. Głównym panaceum na problemy ulicy, na której w opowieściach komentujących nie widziano spacerowiczów, od lat jest przywrócenie ruchu kołowego. Dlaczego takie rozwiązanie króluje w wypowiedziach?

wizualizacja prezentująca proponowane zmiany

wizualizacja prezentująca proponowane zmiany

© JAZ+ Architekci

Geneza tego podejścia jest inna niż w Warszawie czy Krakowie, gdzie słyszy się wciąż żyjącą teorię spiskową o „zatruwaniu życia kierowcom”. O tragicznej sytuacji byłych miast wojewódzkich, ich procesie wyludniania, suburbanizacji i braku perspektyw dla młodych ludzi mówi się coraz głośniej. Wałbrzych, Słupsk czy właśnie Tarnów nie ma narzędzi i możliwości, by przyciągnąć duże firmy i korporacje, odtwarzać przemysł czy zapewniać zrównoważony rozwój. Tu pojawia się proces wyludniania, główny problem pustek na ulicy Wałowej.

Wiara w to, że na Wałowej pojawią się ludzie po przywróceniu ruchu samochodowego, może być związana z baumanowską retrotopią, wspomnieniem związanym z tym, jaka była to ulica w latach 80. i 90. XX wieku. Wałowa pełna sklepów, małych knajpek i kawiarń i ludzi była żywa. Nostalgiczne spojrzenie musi jednak wziąć pod uwagę, że w międzyczasie przeszliśmy w Polsce rewolucje „wielkich galerii handlowych”, które sprawnie ten śródmiejski handel zminimalizowały. Teraz problemem jest rewolucja „zakupów internetowych”. Nasze nawyki konsumenckie zmieniły się w ciągu trzech dekad dwukrotnie, a nie wiadomo jak będzie wyglądała przyszłość — powrót do modelu XIX-wiecznego w dobie e-commerce wydaje się nieprawidłowe.

Ograniczenia do nostalgii nie oddają w pełni problemu. Co dodatkowo powoduje strach mieszkańców przed odbetonowaniem i zazielenianiem centrów byłych miast wojewódzkich? Strach przed stratą finansowej szansy, odbicia się i rozwoju. Gdy w Warszawie powstaje kolejny wieżowiec zapełniony korpo-ludzikami, a w Krakowie planuje się całą nową dzielnicę biznesowo-mieszkalną, w miastach takich jak Tarnów mieszkańcy szukają jakiegokolwiek impulsu rozwoju, który już nie zatrzyma odpływu ludzi, a skutecznie go spowolni. Z tego właśnie wynika strach przed odbetonowaniem i implementowaniem tak potrzebnych rozwiązań, jakimi są, chociażby zieleń na Wałowej. Takie koncepcje zawsze będą w cieniu problemów z brakiem odpowiednich impulsów rozwoju.

obszar planowanych zmian był szerszy niż Wałowa, choć to właśnie ta ulica wzbudza najwięcej obaw

obszar planowanych zmian był szerszy niż Wałowa, choć to właśnie ta ulica wzbudza najwięcej obaw

© JAZ+ Architekci

czy koncepcja dla Wałowej to dobry pomysł?

Wprowadzenie zieleni niskiej i wysokiej może być również elementem stymulującym dla gastronomii, kawiarni i sklepów na Wałowej, co zresztą podkreśla koncepcja pracowni architektonicznej JAZ+. Przyjemniej przebywa się w otoczeniu zieleni, która poprawi mikroklimat, zapewni odpowiedni cień i uatrakcyjni ten obszar. Odrzucając kwestie, pojawienia ruchu samochodowego należy pamiętać o zapewnieniu odpowiedniej ilości miejsc parkingowych w otoczeniu Wałowej i ulic przylegających. Nie zapominajmy również o fakcie, że centra miast są również ich istotnymi wizytówkami — przydatnymi przy poszukiwaniu inwestorówinwestycji.

22.04.2022 na portalu pojawi się rozmowa z architektami z pracowni JAZ+ na temat koncepcji.

zazielenienie wałowej to dobry impuls, jednak miasta takie jak Tarnów wymagają szerszego wsparcia

zazielenienie wałowej to dobry impuls, jednak miasta takie jak Tarnów wymagają szerszego, centralnego wsparcia

© JAZ+ Architekci

Opracował Wiktor Bochenek

Głos został już oddany

Obiekt roku 2022 w systemach ALUPROF
Stal COR-TEN®. Naturalne piękno
Okna, drzwi – trendy 2022