Drugie życie fabryki mebli. Projekt muzeum wzornictwa PRL

Dobrawa Bies
13 września '21

Michał Rzepka z Politechniki Wrocławskiej na przykładzie wyszkowskiej fabryki mebli „Fama” podjął temat zapomnianego dziedzictwa powojennej architektury modernistycznej. Jego propozycja to rewitalizacja budynku i przekształcenie jego funkcji na muzeum wzornictwa PRL.

Projekt „Muzeum wzornictwa PRL w zrewitalizowanych obiektach fabryki mebli „Fama” w Wyszkowie” otrzymał w tym roku drugą nagrodę we wrocławskiej edycji konkursu Dyplom Roku SARP im. Zbyszka Zawistowskiego. Michał Rzepka swoją pracę magisterską przygotował pod kierunkiem promotora dr. Tomasza Głowackiego z Katedry Architektury i Sztuk Wizualnych na Wydziale Architektury PWr.

Muzeum wzornictwaw dawnej fabryce mebli, aksonometria

fabryka przed laty stanowiła główny ośrodek przemysłu w powiecie ostrołęckim

© Michał Rzepka

zapomniana architektura

Fabryka przed laty stanowiła główny ośrodek przemysłu w powiecie ostrołęckim, zatrudniając ponad 2 tysiące osób. Zakład powstał w latach 60. XX wieku w ramach tzw. planu „Pierścienia miast przemysłowych” wokół Warszawy. Wykonywano w nim meble według projektów znakomitych polskich projektantów, z których potem korzystały tysiące Polaków w całym kraju. Wyszkowskie meble były też eksportowane za żelazną kurtynę. Obiekt został zaprojektowany przez Wacława Zalewskiego (wybitnego polskiego inżyniera, który stworzył konstrukcję między innymi katowickiego „Spodka” czy pawilonu „Supersam” w Warszawie, a także wykładał jako profesor na amerykańskiej uczelni MIT) we współpracy z architektem Andrzejem Dzierżowskim.

Muzeum wzornictwa
w dawnej fabryce mebli

„Fama” to przykład architektury modernistycznej

© Michał Rzepka

Fama” to wybitny przykład architektury modernistycznej, jednak obecnie obiekt w niewielkim stopniu przypomina swoje pierwotne założenie. Reprezentacyjna, nowoczesna forma budynku okazała się trudna w utrzymaniu i konserwacji. Na przestrzeni lat zamurowano wielkoformatowe przeszklenia oraz wprowadzono liczne prowizoryczne przeróbki, zaburzające oryginalną koncepcję. Stan techniczny hali pogarsza się, a finezyjne rozwiązania konstrukcyjne nie były odpowiednio zabezpieczane — opowiada Michał Rzepka.

Rzut parteru muzeum

rzut parteru zrewitalizowanej fabryki

© Michał Rzepka

muzeum wzornictwa PRL

Koncepcja młodego architekta wpisuje się w pierwszy etap zakładanej rewitalizacji terenu dawnej fabryki. Michał Rzepka zaproponował przekształcenie budynku w multifunkcyjny obiekt publiczny. Muzeum o ponadlokalnym charakterze poszerzy ofertę turystyczną miasta, które teraz jest odwiedzane ze względu na atrakcyjne tereny rozlewowe nad Bugiem oraz niedużą odległość od Warszawy. Metraż dawnej hali umożliwi stworzenie obszernej ekspozycji o tematyce związanej z historią „Famy” i wzornictwa czasów PRL, które zyskuje coraz więcej miłośników i kolekcjonerów. Obiekt zawiera również dodatkową salę wystawienniczą na antresoli ze strefą restauracyjną oraz pomieszczenia warsztatów i pracowni studenckich — każde z osobnym wejściem. Dodatkowa część konferencyjna ma stanowić przestrzeń dla różnego rodzaju przedsięwzięć organizowanych przez muzeum, miasto lub prywatnych przedsiębiorców z rozwijającej się strefy przemysłowej Wyszkowa.

Sala wystawiennicza
z meblami

część poświęcona wzornictwie czasów PRL-u

© Michał Rzepka

przywrócenie dawnego blasku

Koncepcja przebudowy pozwala wyeksponować pierwotne walory architektury budynku przy zachowaniu współczesnych wymagań technicznych. Podstawowym założeniem autora było przywrócenie ponad dwustumetrowej, przeszklonej elewacji wschodniej, będącej widokiem powitalny przy wjeździe na teren dawnej fabryki. Oryginalny charakter pozostałych elewacji został utrzymany dzięki zastosowaniu technologii ściany trójwarstwowej, zachowując charakterystyczną teksturę jasnych bloczków betonowych.

Rzut antresoli fabryki

rzut antresoli

© Michał Rzepka

Finezyjna konstrukcja stropów została wyeksponowana zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz budynku. Wycięcia kubatury w zachodniej nawie hali tworzą obszerne podcienia wejściowe, umożliwiające rozszerzanie działalności funkcji ze środka również na teren zadaszonego placu. Instalacje wewnętrzne, w tym przewody wentylacyjne, prowadzone zostały w kanałach pod poziomem posadzki. Dzięki temu rozwiązaniu widok stropów żeberkowych i doświetlenie przez pasmowe okna dachowe we wnętrzach nie są zaburzane przez elementy techniczne. Poszczególne funkcje podrzędne w hali zostały zorganizowane na zasadzie „pudełek w pudełku”, rozróżniając czytelnie elementy przestrzenne wprowadzane od oryginalnej struktury.

Muzeum wzornictwa,
wnętrze hali wystawienniczej

konstrukcja stropów została wyeksponowana również we wnętrzach

© Michał Rzepka

strefa warsztatów

Proponowana przez autora strefa warsztatów studenckich umożliwi powrót do współpracy ze środowiskami akademickimi z Warszawy. W latach funkcjonowania fabryki w Wyszkowie działała filia Uniwersytetu Warszawskiego — Zasadnicza Szkoła Drzewna, kształcąca techników obróbki drewna. W tej strefie znajdują się pracownie tematyczne — poligraficzne, druku 3D, fotograficzna, pracownia komputerowa i pracownie indywidualne, możliwe do okresowego oraz największa powierzchniowo hala warsztatowa do pracy z maszynami i obiektami o dużej skali. Studenci mogliby tam korzystać także z magazynów materiałów i wyrobów. Dostęp do hali i maszyn mieliby też pracownicy muzeum na potrzeby obróbki i konserwacji zborów lub konstrukcji scenografii ekspozycyjnej.

Muzeum wzornictwa
w Wyszkowie

koncepcja przewiduje przestrzenie zielone i publiczne oraz przystanek kolei

© Michał Rzepka

urbanistyczne spoiwo

Poszczególne funkcje w obiekcie mają się uzupełniać, a struktura budynku umożliwia ich potencjalne zmiany w przyszłości. Rewitalizacja hali miałaby iść w parze z rewitalizacją całego terenu dawnej fabryki. Koncepcja przewiduje wprowadzenie publicznych przestrzeni, terenów zielonych oraz przystanku kolei regionalnej z przejściem podziemnym na przeciwległą stronę trasy kolejowej. Tamtejszy teren przewidziany jest w planach samorządowych jako obszar rozwoju terenów mieszkaniowych i usługowych miasta. Dawna fabryka może stać się urbanistycznym spoiwem z nową częścią Wyszkowa — podsumowuje autor.

  

Dobrawa Bies

Głos został już oddany

Aluprof Future Builders — „Jak powinno wyglądać budownictwo przyszłości?” — rozmowy z architektami z całego świata
Biblioteka BIM Wiśniowski - bramy, okna, drzwi, ogrodzenia
Konkurs City & Rest - Wspólna Przestrzeń Miasta