Architektura 2026: cyfryzacja, odpowiedzialność środowiskowa i projektowanie oparte na danych

z cyklu „Oprogramowanie, narzędzia dla architekta — trendy 2026”

Jeszcze kilka lat temu cyfryzacja projektowania i odpowiedzialność środowiskowa funkcjonowały jako dwa odrębne obszary. Dziś tworzą jeden ekosystem decyzyjny, w którym model cyfrowy, dane środowiskowe i koszty analizowane są równolegle – często już na etapie pierwszych założeń koncepcyjnych. To zmiana o charakterze systemowym, redefiniująca rolę architekta oraz sposób podejmowania decyzji projektowych.

Rosnące wymagania środowiskowe – wspólny kierunek, różne strategie wdrożenia

Zmieniające się regulacje europejskie i krajowe wyznaczają ambitny kierunek: budynki mają być niskoemisyjne, energooszczędne i odporne na zmiany klimatu. Niezależnie od tego, czy mówimy o przepisach dotyczących charakterystyki energetycznej, śladu węglowego czy odporności klimatycznej, łączy je jedno – wymagają pracy na mierzalnych, porównywalnych danych.

Dla projektantów oznacza to funkcjonowanie w okresie przejściowym: cele są już jasno określone, natomiast szczegółowe wymagania wciąż podlegają doprecyzowaniu. W praktyce rośnie znaczenie analiz całożyciowych, przygotowania budynków pod odnawialne źródła energii oraz transparentnego dokumentowania decyzji projektowych.

Projektowanie „solar-ready” – architektura przygotowana na przyszłe scenariusze

Wśród wymogów środowiskowych coraz większą rolę odgrywa koncepcja „solar-ready”. Nie polega ona na narzuceniu konkretnego systemu zasilania, lecz na zaprojektowaniu budynku w taki sposób, aby instalacje OZE mogły zostać wdrożone w przyszłości – bez kosztownych ingerencji w strukturę obiektu.

W praktyce oznacza to:

• świadome kształtowanie bryły i orientacji budynku,

• odpowiednią geometrię i nośność połaci dachowych,

• planowanie tras instalacyjnych z myślą o przyszłych systemach,

• zapewnienie dostępu serwisowego.

Tak zaprojektowany budynek zyskuje elastyczność i odporność na zmiany – zarówno technologiczne, jak i ekonomiczne.

Od energii operacyjnej do śladu węglowego w pełnym cyklu życia

Współczesna architektura coraz wyraźniej odchodzi od myślenia skupionego wyłącznie na energii zużywanej w trakcie eksploatacji budynku. Kluczowa staje się ocena całego cyklu życia obiektu, obejmująca m.in.:

• emisje związane z produkcją materiałów budowlanych (A1–A3),

• transport i realizację,

• użytkowanie, konserwację i wymiany,

• etap końca życia: demontaż, odzysk i recykling.

Wybór materiałów przestaje być wyłącznie decyzją estetyczną lub techniczną – staje się elementem strategii środowiskowej projektu. Co istotne, tego typu analizy coraz częściej towarzyszą projektowi już na etapie koncepcji, a nie dopiero w fazie dokumentacyjnej.

Linia rozwiązań AthGreen rozwijana przez Athenasoft — AthGreen

© Athenasoft

Level(s) – wspólna rama dla europejskiej architektury

Odpowiedzią na potrzebę ujednolicenia podejścia do ocen środowiskowych jest europejski system wskaźników Level(s). Nie jest to certyfikacja, lecz wspólna rama odniesienia, porządkująca zakres analiz i dokumentacji.

Level(s) obejmuje m.in.:

• emisje gazów cieplarnianych w cyklu życia budynku,

• efektywność wykorzystania zasobów,

• gospodarkę o obiegu zamkniętym,

• jakość środowiska wewnętrznego,

• odporność budynków na zmiany klimatu.

Dla projektantów stanowi praktyczne narzędzie porządkujące dane i raporty – bez narzucania konkretnych metod czy aplikacji.

Narzędzia cyfrowe jako fundament współczesnej praktyki

Rosnąca liczba analiz środowiskowych oraz wymogów dokumentacyjnych sprawia, że bez wsparcia narzędzi cyfrowych projektowanie staje się procesem rozproszonym i trudnym do skalowania. Integracja danych środowiskowych, ilościowych i kosztowych wymaga uporządkowanego środowiska pracy opartego na mierzalnych informacjach.

Odpowiedzią rynku są rozwiązania wspierające projektantów w analizach środowiskowych i dokumentowaniu decyzji. Przykładem takiego podejścia jest linia rozwiązań AthGreen rozwijana przez Athenasoft, obejmująca aplikacje wspierające różne obszary analityczne.

AthDNSH

Aplikacja prowadząca użytkownika przez kompleksową ocenę zgodności inwestycji z zasadą „do no significant harm” oraz wymaganiami Taksonomii UE. Uporządkowuje cały proces, obejmując sześć obszarów środowiskowych, i automatycznie generuje raport PDF wykorzystywany m.in. we wnioskach o finansowanie (np. KPO).

AthCO₂

Narzędzie do obliczania wbudowanego śladu węglowego materiałów budowlanych w zakresie A1–A3. Umożliwia pracę na danych z kosztorysów lub plików Excel oraz korzystanie z bazy ponad 1000 materiałów z przypisanymi wskaźnikami środowiskowymi. Pozwala tworzyć raporty niezbędne w dokumentacji projektowej.

AthGOZ

Aplikacja wspierająca analizę potencjału ponownego użycia, recyklingu i odzysku materiałów w projektach rozbiórkowych. Automatycznie wylicza ilości odpadów na podstawie danych materiałowych, zapewnia zgodność z katalogiem odpadów i wspiera dokumentowanie zgodne z ramami Level(s). Generowane raporty PDF mogą być wykorzystywane w dokumentacji projektowej.

Linia rozwiązań AthGreen rozwijana przez Athenasoft — Intercenbud

© Athenasoft

Integracja środowiska, ilości i cen – dane jako spoiwo projektu

Współczesne projektowanie coraz częściej opiera się na łączeniu analiz środowiskowych z kosztami i rzeczywistymi ilościami wynikającymi z projektu.

W tym kontekście kluczową rolę odgrywają narzędzia kosztorysowe oraz środowiska BIM, które pozwalają pracować na wiarygodnych przedmiarach i aktualnych danych rynkowych.

Przykładem takich rozwiązań są:

INTERCENBUD

Rozbudowana, stale aktualizowana baza cenowa wykorzystywana do rzetelnego kosztorysowania oraz wariantowania rozwiązań technologicznych.

Platforma udostępnia m.in.:

• wskaźniki cenowe,

• kalkulatory, w tym Kalkulator obiektów budowlanych do szybkiego, wstępnego oszacowania kosztów,

• szeroki zestaw danych umożliwiających analizę kosztów w różnych scenariuszach i na różnych etapach inwestycji.

Linia rozwiązań AthGreen rozwijana przez Athenasoft — Ekoszt

© Athenasoft

Ekoszt

Aplikacja do kompleksowego zarządzania zleceniami, wyposażona we wbudowany moduł kosztorysowania. Dzięki integracji z cenami INTERCENBUD pozwala tworzyć realistyczne i spójne scenariusze kosztowe.

Umożliwia m.in.:

• kontrolę postępu prac,

• planowanie i rozliczanie zleceń,

• szybkie przygotowanie kalkulacji opartych na aktualnych danych rynkowych.

AthBIM

Przeglądarka modeli IFC dostępna w wersji darmowej i pełnej. Ułatwia analizowanie i porównywanie wersji modelu, a także pracę opartą na komunikacji BCF.

Zapewnia również:

• dostęp do szczegółowych danych z modelu,

• możliwość porównywania zmian pomiędzy wersjami,

• eksport danych (w tym przedmiarowych) do Excela,

• co znacząco przyspiesza synchronizację przedmiarów i kosztów z danymi środowiskowymi BIM.

Linia rozwiązań AthGreen rozwijana przez Athenasoft — AthBIM

© Athenasoft

Podsumowanie: projektowanie oparte na danych jako nowy standard

Współczesna architektura wymaga integracji estetyki, funkcji, ekonomii i odpowiedzialności środowiskowej. Regulacje wyznaczają kierunek, jednak to dane oraz narzędzia cyfrowe pozwalają projektantom podejmować świadome, uzasadnione decyzje.

Analizy cyklu życia, zgodność z zasadą DNSH, gospodarka odpadami, BIM, wiarygodne przedmiary i koszty nie są już dodatkiem do projektu. Stają się jego integralnym fundamentem – nowym standardem profesjonalnej odpowiedzialności w projektowaniu.

Więcej informacji na stronie firmy ATHENASOFT Sp. z o.o. w portalu PdA.