Rami Library,
projekt: Han Tümertekin Design & Consultancy
Przez ponad sto lat służyły wojsku, dziś można tu czytać, pracować, spotykać się i odpoczywać w ogrodzie. Rami Library w Stambule, zaprojektowana przez Han Tümertekin Design & Consultancy w dawnych koszarach, jest przykładem adaptacji, w której nowe funkcje podporządkowano historycznej architekturze. W 2026 roku realizacja zdobyła pierwsze miejsce w kategorii Grand-Scale Project konkursu IFLA Green Library Award.
Długi pasaż prowadzi przez historyczną część kompleksu, zachowując odsłoniętą kamienno-ceglaną strukturę dawnych koszar — ©Cemal Emden
dawne koszary, nowa funkcja
Koszary Rami powstały w latach 1826–1828 dla nowo utworzonej armii Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye. Rozległy, parterowy kompleks zbudowano wokół monumentalnego dziedzińca. Obiekt pełnił funkcje wojskowe do 1971 roku, a wiele lat później rozpoczął się proces jego przekształcania w bibliotekę. Prace zakończono w 2023 roku. Zamiast radykalnie zmieniać zabytkową strukturę, architekci skupili się na uporządkowaniu tego, co zastali. Usunięto późniejsze nawarstwienia, które zaburzały pierwotny układ i utrudniały poruszanie się po kompleksie. Dopiero w tak przygotowane wnętrza wpisano nowy program – sale czytelnicze i badawcze, biblioteki dla dzieci i dorosłych oraz przestrzenie poświęcone rękopisom. Historyczne mury pozostają najważniejszym elementem wnętrz. Nowe rozwiązania są od nich wyraźnie odróżnione, ale nie próbują przejąć nad nimi dominującej roli. Dzięki temu można bez trudu odczytać zarówno dawny układ koszar, jak i współczesne ingerencje.
W jednej z czytelni dodatkowy poziom wprowadzono na lekkiej konstrukcji, pozostawiając czytelną historyczną strukturę wnętrza — ©Cemal Emden
pasaż, który łączy cały kompleks
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest wewnętrzny pasaż, który biegnie przez kompleks na długości około 1,4 kilometra. Łączy poszczególne części biblioteki i ułatwia orientację w rozległym założeniu, ale nie pełni wyłącznie funkcji komunikacyjnej. W jednym z fragmentów przejście poszerza się, tworząc schodkowe siedziska przypominające niewielką widownię. Można tu zatrzymać się, spotkać z innymi użytkownikami lub wykorzystać przestrzeń podczas mniej formalnych wydarzeń. Komunikacja staje się więc kolejnym miejscem wspólnego korzystania z biblioteki, a nie jedynie drogą prowadzącą z jednej sali do drugiej. Tam, gdzie potrzebna była dodatkowa przestrzeń, architekci wprowadzili lekkie stalowe antresole. Ich konstrukcję powiązano z systemem regałów, dzięki czemu nowe poziomy można było umieścić wewnątrz historycznych pomieszczeń bez zacierania ich pierwotnych proporcji. Stal i drewno pozwalają jednocześnie łatwo odróżnić współczesne elementy od masywnej, murowanej struktury koszar.
W zabytkowych murach kompleksu mieści się również Rami Museum, poświęcone historii tego miejsca — ©Cemal Emden
dziedziniec zamieniony w ogród
Równie istotną częścią przemiany było zagospodarowanie ogromnego dziedzińca zamkniętego pomiędzy skrzydłami dawnego kompleksu wojskowego. Dziś jego środek zajmuje rozległy ogród z drzewami, tysiącami krzewów, stawem i obszarami porośniętymi trzciną. Zieleń nie pełni tu wyłącznie funkcji dekoracyjnej. Wspiera lokalną bioróżnorodność, pomaga kształtować mikroklimat i sprawia, że pomiędzy kolejnymi częściami biblioteki powstała duża przestrzeń dostępna dla mieszkańców. Ścieżki spacerowe i rowerowe łączą ją z miejscami przeznaczonymi na wydarzenia i wystawy, dzięki czemu ogród stał się integralną częścią codziennego funkcjonowania kompleksu. Projekt wykorzystuje również wodę zbieraną z dachów – służy ona do nawadniania roślinności oraz w instalacjach sanitarnych. Zużycie energii ograniczają m.in. oświetlenie LED, czujniki i rozwiązania wykorzystujące energię słoneczną. W bibliotece wprowadzono także system segregacji odpadów i ograniczono użycie jednorazowego plastiku.
Wnętrza biblioteki łączą zachowane historyczne mury z wysokimi regałami i współczesnym wyposażeniem czytelni — ©Cemal Emden
biblioteka otwarta przez całą dobę
Rami Library działa przez 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Oprócz tradycyjnych czytelni mieszczą się tu przestrzenie edukacyjne i kulturalne, biblioteka cyfrowa, centrum ułatwiające korzystanie z zasobów osobom o różnych potrzebach oraz Şifahane – pracownia zajmująca się konserwacją rękopisów i materiałów drukowanych. Tak szeroki program wpisuje się w koncepcję „żywej biblioteki” – miejsca, które nie ogranicza się do przechowywania książek, ale służy także nauce, pracy, spotkaniom i wydarzeniom. Od otwarcia w 2023 roku do końca 2025 roku kompleks odwiedziło ponad 8,2 miliona osób. W 2026 roku Rami Library zdobyła pierwsze miejsce w kategorii Grand-Scale Project konkursu IFLA Green Library Award, w którym oceniano projekty z 27 krajów. Stambulska realizacja pokazuje, że adaptacja zabytku może łączyć ochronę historycznej architektury z nowymi funkcjami, zielenią i rozwiązaniami ograniczającymi zużycie zasobów. Dawne koszary nie zostały więc jedynie przystosowane do nowej funkcji – stały się otwartym miejscem codziennego życia miasta.
