Pavilhão Sofia,
projekt: Leonardo Zanatta Arquitetura
W dzielnicy Campo Belo, pomiędzy wysokimi wieżowcami mieszkalnymi, pojawił się niski, monochromatyczny budynek, który nie próbuje konkurować z otoczeniem skalą. Pavilhão Sofia, zaprojektowany przez Leonardo Zanatta Arquitetura w São Paulo, wykorzystuje naturalne różnice poziomów działki do stworzenia kompozycji ciężkich, geometrycznych brył. Zamiast neutralnej przestrzeni komercyjnej powstał obiekt na pograniczu architektury, galerii i miejskiej rzeźby.
Geometryczne bryły pawilonu zestawiono z dużymi przeszkleniami i rozległym zadaszeniem — ©Israel Gollino
pawilon wpisany w naturalne ukształtowanie terenu
Pavilhão Sofia jest drugim z tymczasowych obiektów realizowanych w różnych dzielnicach São Paulo. Każdy z nich ma być okazją do sprawdzenia innego języka architektonicznego oraz sposobu, w jaki niewielki budynek może reagować na otaczające go miasto. Pierwszy, Pavilhão Tess w dzielnicy Brooklin, odwoływał się do lekkości oraz tradycji brazylijskiego modernizmu. W Campo Belo architekci obrali niemal przeciwny kierunek. Punktem wyjścia stały się ciężar, zwartość bryły i jej związek z ziemią. Naturalne różnice wysokości działki pozwoliły ograniczyć zakres prac ziemnych i jednocześnie stały się jednym z głównych elementów projektu. Poszczególne części budynku ustawiono na różnych poziomach, dzięki czemu architektura nie została po prostu umieszczona na terenie, lecz wyrasta z jego ukształtowania. Takie rozwiązanie ma szczególne znaczenie w kontekście Campo Belo. Otoczony znacznie wyższą zabudową pawilon pozostaje niewielki w skali dzielnicy, ale od strony ulicy przyciąga uwagę wyraźną, niemal rzeźbiarską sylwetką.
Zadaszenie spina poszczególne części Pavilhão Sofia i wzmacnia jego rzeźbiarski charakter— ©Israel Gollino
brazylijski konkretyzm przełożony na architekturę
Charakter Pavilhão Sofia buduje zestaw prostych brył podporządkowanych rygorystycznej geometrii. Inspiracją dla architektów były brazylijski konkretyzm i neokonkretyzm, a wśród najważniejszych artystycznych odniesień pojawiają się twórczość Lygii Pape i Hélia Oiticiki. Nie chodzi jednak o dosłowne przeniesienie form znanych ze sztuki do architektury. Podobieństwo ujawnia się przede wszystkim w sposobie zestawiania płaszczyzn, brył i pustych przestrzeni oraz w znaczeniu, jakie zyskuje ruch odbiorcy. Budynku nie poznaje się z jednego punktu. Jego obraz zmienia się wraz z przechodzeniem pomiędzy kolejnymi częściami. Całość spina rozległe zadaszenie. Chroni przed intensywnym słońcem i deszczem, ale pełni też ważną rolę kompozycyjną, spinając poszczególne bryły w jedną, czytelną całość.
Nieregularnie rozmieszczone okna tworzą zmienny rytm elewacji — ©Israel Gollino
architektura odkrywana w ruchu
Droga przez budynek została zaplanowana jako sekwencja zmieniających się przestrzeni. Bardziej otwarte fragmenty przechodzą w miejsca o wyraźniej zaznaczonych granicach, a kolejne zmiany kierunku sprawiają, że wnętrza odsłaniają się stopniowo. Istotną rolę odgrywają okna rozmieszczone tak, aby kadrować zarówno otoczenie, jak i widoki pomiędzy poszczególnymi częściami pawilonu. Dzięki temu przestrzeń nie jest odbierana jako zbiór oddzielnych pomieszczeń. Powstaje ciąg powiązanych ze sobą wnętrz, przejść i fragmentów ogrodu. Ograniczona paleta barw dodatkowo wzmacnia ten efekt. Zamiast kontrastów kolorystycznych uwagę przejmują proporcje brył, faktura powierzchni oraz zmieniające się w ciągu dnia światło. Cienie przesuwające się po ścianach i pod zadaszeniem stają się jednym z najważniejszych elementów kompozycji.
Wnętrze utrzymano w ciepłej, stonowanej palecie, a niewielkie otwory kadrują widoki na zieleń — ©Israel Gollino
przestrzeń pomiędzy galerią a funkcją komercyjną
Eksperymentalny charakter projektu nie kończy się na architekturze. We wnętrzach znalazły się również meble zaprojektowane przez dział wzornictwa Leonardo Zanatta Arquitetura, w tym elementy pozostające jeszcze na etapie prototypów. Dzięki temu Pavilhão Sofia ma funkcjonować nie tylko jako przestrzeń komercyjna, lecz również jako miejsce prezentacji sztuki i nowych pomysłów projektowych. Architektura sama staje się częścią tego eksperymentu. Jej najważniejszym środkiem wyrazu nie są dekoracje, lecz relacje pomiędzy ciężarem brył, ukształtowaniem terenu, światłem i ruchem użytkowników. Na tle wysokiej zabudowy Campo Belo obiekt pozostaje celowo niski i zwarty. To właśnie ta różnica skali sprawia jednak, że trudno go przeoczyć. Zamiast kolejnej dominanty w panoramie São Paulo powstała architektura, która przyciąga uwagę bliżej poziomu ulicy.
