teamLab Phenomena Abu Dhabi,
projekt: MZ Architects, teamLab Architects
Najpierw powstały przestrzenie dla cyfrowych instalacji, a dopiero później zewnętrzna forma budynku. W teamLab Phenomena Abu Dhabi ten odwrócony proces projektowy stał się punktem wyjścia dla całej architektury. MZ Architects, pełniące rolę głównego architekta, zaprojektowało obiekt we współpracy z teamLab Architects, tak aby falująca bryła bezpośrednio wynikała z układu i skali przestrzeni ukrytych w środku.
Falująca bryła nawiązuje do pustynnych wydm i morskich fal— ©︎ teamLab Architects, Vincent Hecht
projekt zaczęty od środka
teamLab Phenomena Abu Dhabi otwarto 18 kwietnia 2025 roku. Budynek stanął na wyspie Saadiyat, w sąsiedztwie najważniejszych instytucji powstającej tu dzielnicy kultury – m.in. Louvre Abu Dhabi, Zayed National Museum i Natural History Museum Abu Dhabi. Sam obiekt mieści cyfrowe instalacje teamLab, w których światło, ruch, obraz i przestrzeń przenikają się, tworząc doświadczenie angażujące różne zmysły. Nietypowy był już sam sposób pracy nad projektem. Jak wyjaśnia Shogo Kawata z teamLab Architects, najpierw określono charakter instalacji i zaprojektowano odpowiadające im wnętrza, uwzględniając sposób poruszania się ludzi. Dopiero później wybrano nadmorską działkę, widoczną z prowadzącego na wyspę mostu. Gdy kształty wewnętrznych przestrzeni były już ustalone, MZ Architects zaprojektowało fasadę budynku. W efekcie jego bryła nie jest niezależną rzeźbiarską formą narzuconą ekspozycji, lecz wynika z rozmieszczenia i skali poszczególnych instalacji.
Podziały paneli podkreślają płynną geometrię budynku — ©︎ teamLab Architects, Vincent Hecht
bryła, która zdradza kształt wnętrza
Z zewnątrz teamLab Phenomena ma płynną, rzeźbiarską formę, zbudowaną z łagodnych wzniesień i zagłębień. Bryła nie ma wyraźnie zaznaczonego frontu i zmienia się w zależności od punktu widzenia. Jej miękkie linie przywodzą na myśl pustynne wydmy i morskie fale – dwa krajobrazy, które stały się dla MZ Architects ważnym punktem odniesienia. Nie chodzi jednak o ich dosłowne odwzorowanie. Zamiast tego architekci przełożyli ruch i zmienność naturalnego krajobrazu na obłą geometrię budynku. Światło przesuwające się po jasnej powierzchni dodatkowo podkreśla jej nierówności i sprawia, że forma zmienia się w zależności od pory dnia. Ta nieregularność wymagała precyzyjnego opracowania cyfrowego. Ostatecznie elewację wykonano z paneli GRC i GRP, które pozwoliły odwzorować skomplikowaną geometrię zewnętrznej powłoki.
Jasna, rzeźbiarska forma zmienia się wraz z punktem widzenia — ©︎ teamLab Architects, Vincent Hecht
przestrzeń podporządkowana sztuce
Wnętrza nie zostały zaprojektowane jako neutralne sale wystawowe, do których później wprowadza się dzieła. Od początku stanowiły część samych instalacji i miały współtworzyć sposób ich odbioru. W teamLab Phenomena prace nie istnieją niezależnie od otoczenia – powstają dzięki zjawiskom wywoływanym w specjalnie zaprojektowanych przestrzeniach, dlatego architektura staje się jednym z elementów dzieła. Dobrym przykładem są wysokie formy przypominające kolumny, pojawiające się w jednej z sal. Choć wyglądają jak elementy konstrukcyjne, w rzeczywistości nie podtrzymują budynku. Porządkują przestrzeń, przesłaniają fragmenty widoku i budują poczucie głębi, a jednocześnie kryją projektory oraz czujniki potrzebne do działania instalacji. Dzięki temu urządzenia techniczne pozostają niewidoczne, a odbiorca może skupić się na obrazie i przestrzeni.
Widok z góry pokazuje teamLab Phenomena Abu Dhabi w kontekście zabudowy Saadiyat Cultural District — ©︎ teamLab Architects, Vincent Hecht
kiedy architektura staje się częścią obrazu
Założeniem projektu było zatarcie granicy między widzem, sztuką cyfrową i otaczającą go przestrzenią. Obraz nie jest tu czymś, co ogląda się z dystansu – otacza odbiorcę, reaguje na jego obecność i wpływa na sposób postrzegania wnętrza. Architektura przestaje więc pełnić rolę neutralnego tła, a staje się jednym z warunków działania instalacji. Nad stworzeniem tych przestrzeni przez siedem lat pracował międzynarodowy zespół projektantów i specjalistów. Ta ścisła relacja między sztuką a architekturą zadecydowała o całym teamLab Phenomena Abu Dhabi. MZ Architects oraz teamLab Architects podporządkowali układ i formę budynku wymaganiom instalacji. Najpierw określono kształt wnętrz, a dopiero później opracowano zewnętrzną bryłę. Dzięki temu fasada nie jest niezależną oprawą dla ekspozycji, lecz bezpośrednio wynika z przestrzeni ukrytych w środku.
