Kawałek chodnika, skrawek placu, pas wzdłuż ulicy… Gdańsk usuwa kolejne fragmenty zbędnych utwardzonych nawierzchni. Pozornie mała zmiana przynosi duży efekt: tam, gdzie były płyty lub kostka, pojawiają się drzewa i niska zieleń, a przestrzeń staje się ładniejsza, bardziej przyjazna i mniej się nagrzewa.
Przez lata w polskich miastach przybywało betonu. Dziś świadomość zmienia się, choć powoli, czego dowodem jest usuwanie zbędnych fragmentów utwardzonej nawierzchni i sadzenie w ich miejscu roślin. W Gdańskiej Karcie dla Drzew zapisano cel: co najmniej 500 mkw. tzw. rozbruków rocznie. To niewiele w skali miasta, ale zmiana zaczyna się właśnie od takich miejsc — pasa przy chodniku czy fragmentu placu. Tam, gdzie zaszły zmiany widać różnicę: jest przyjemniej, bardziej zielono, a grunt pokryty roślinnością nie nagrzewa się tak jak beton.
od pomysłu mieszkańców po 1000 mkw. rozbruków w rok
W Gdańsku pierwsze rozrbruki wykonano w 2023 roku na życzenie mieszkańców. Projekt „Zielona aleja na Wyspie Spichrzów” zwyciężył w budżecie obywatelskim. Na Podwalu Przedmiejskim, pomiędzy ul. Chmielną a ul. Pszenną, usunięto wówczas 250 mkw. betonu. W jego miejsce pwstały trzy zieleńce, blisko 1800 roślin: między innymi jałowce, rokitniki, róże, pęcherznice, szałwie, jasnoty i przetaczniki, a także kępy ozdobnych traw oraz 12 lip drobnolistnych.
Zmiany na ulicy Partyzantów we Wrzeszczu
© Gdański Zarząd Zieleni
W kolejnych latach akacja nabrała tempa — sztuczne nawierzchnie zniknęły na fragmentach: al. Grunwaldzkiej, Starym Chełmie, przy Dolarowcu we Wrzeszczu, na Osowej, czy w dzielnicy Rudniki.
W 2026 roku Gdańsk podwaja stawkę zapisaną w Gdańskiej Karcie Drzew: w planach jest wykonanie rozbruków na łącznej powierzchni ponad 1000 mkw. Na liście jest kilka lokalizacji: rejon pomnika Lecha Bądkowskiego w Śródmieściu, okolice ulicy Dmowskiego, a także Galerii Bałtyckiej we Wrzeszczu. Zmienią się też fragmenty nawierzchni przy gdańskich drogach — przy Trakcie św. Wojciecha, czy ul. Jaśkowa Dolina.
To kolejny krok w stronę miasta, w którym jest mniej betonu, a coraz więcej zieleni — zaznaczają urzędnicy z Gdańskiego Zarządu Zieleni. — Takie zmiany nie zachodzą z dnia na dzień. Kluczowe są konsekwentne i zaplanowane działania. Rozbruki zwiększają powierzchnię biologicznie czynną, która ma szczególne znaczenie w mieście: pomaga zatrzymywać wodę, obniża temperaturę w upalne dni i wspiera adaptację do zmieniającego się klimatu. Tam, gdzie jeszcze niedawno znajdowały się płyty, dziś pojawia się roślinność.
Rozbruki to jedno. Równie ważne jest ograniczanie utwardzonych powierzchni przy nowych inwestycjach deweloperskich. A z tym nadal bywa różnie.
zieleni w miastach jest jak na lekarstwo
Katarzyna Rozmarynowska, architektka i urbanistka, specjalistka w dziedzinie architektury krajobrazu i historii sztuki ogrodowej, w rozmowie z A&B zaznacza, że w miejscach, gdzie bruku jest za dużo, takie działania są bardzo potrzebne.
Zieleń wprowadzono też wzdłuż ul. Grunwaldzkiej
Gdański Zarząd Zieleni
Przez lata betonowaliśmy przestrzeń także tam, gdzie nie było to potrzebne. Tymczasem zieleni w miastach jest za mało. W coraz gęściej zabudowanych miastach trudno znaleźć dla niej miejsce: nasadzenia często kolidują z budynkami lub podziemną infrastrukturą. Uważam jednak, że wszędzie, gdzie można wprowadzić zieleń, należy to zrobić. Warto wybierać rośliny, które nie potrzebują dużo wody i nie wymagają podlewania. Trzeba też pomyśleć o późniejszym utrzymaniu takiego terenu. W wielu miastach zdarza się, że opieka nad rozbrukowanym pasem między chodnikiem a budynkiem spada na mieszkańców
— mówi Katarzyna Rozmarynowska.
Architektka i urbanistka wskazuje także na inne korzyści z takich działań.
W miastach mamy problem z wyspami ciepła. Zieleń ogranicza nadmierne nagrzewanie się powierzchni, co jest szczególnie ważne podczas fal upałów, które nie wszyscy dobrze znoszą. Potrzebna jest więc każda zieleń, która choćby w niewielkim stopniu załagodzi skutki wysokich temperatur
— dodaje Rozmarynowska.
Rozbruki na południowym cyplu Wyspy Spichrzów
© Gdański Zarząd Zieleni
drugie życie starych płyt
Eksperci zwracają też uwagę na to, jak ważne jest ponowne wykorzystanie rozbieranych materiałów.
Po latach „rewitalizacji” placów, w których zieleń i tereny nieutwardzone były zastępowane kostką granitową albo betonową, obserwujemy dziś odwrotny proces: przywracamy drzewa, krzewy i retencję wody
— mówiła w rozmowie z Olą Kloc na łamach A&B architektka i urbanistka Edyta Skiba.
Dodawała, że naprawiając taką przestrzeń, warto przeanalizować, co zrobić z usuwanym materiałem.
Jeśli usuwany bruk jest nadal w dobrym stanie, to może warto wykorzystać go do aranżacji innej ulicy, wzorem jednego z podłódzkich miasteczek? Nie możemy ograniczać się do samego bilansu materiałów budowlanych. Równie istotne jest analizowanie zasobów biologicznych: pochodzenia drzew i krzewów, różnorodności ich materiału genetycznego, funkcji, jakie mają pełnić, i ekosystemu, jaki mają tworzyć. Samo stwierdzenie, że jesteśmy cyrkularni, bo posadziliśmy piętnaście drzew czy odkryliśmy część placu i przywróciliśmy na nim zieleń, jest obecnie niewystarczające
— tłumaczyła Edyta Skiba.
W Gdańsku materiały z rozbiórek w dobrym stanie trafiają do magazynu i są ponownie wykorzystywane. Odzyskane materiały, które nadają się do ponownego użycia Miasto odsprzedaje też mieszkańcom. Mogą zyskać drugie życie na działce rekreacyjnej czy w przydomowym ogródku.
Zmiany na południowym cyplu Wyspy Spichrzów
© Gdański Zarząd Zieleni
