Wiemy gdzie dokładnie i ile nowych drzew wyrośnie na Rynku Głównym w Krakowie. Rewolucji nie będzie, za to mogą pojawić się wyspy chłodu i nowe zielone akcenty w panoramie Starego Miasta. Gdzie jeszcze mogą zasadzić nowe drzewa na Starym Mieście?
Po kilku latach przymiarek, projektowania i uzgodnień z urzędami konserwatorskimi, 2 września 2026 roku Zarząd Zieleni Miejskiej w Krakowie ogłosił przetarg na prace związane z nasadzeniem nowych drzew na Rynku Głównym. Miasto szacuje wartość robót na ponad 2,8 miliona złotych, a prace mają zakończyć się w ciągu 580 dni od momentu zawarcia umowy. Otwarcie ofert ma nastąpić już 17 września bieżącego roku, wobec czego można zakładać, że nowe drzewa na Rynku Głównym w Krakowie pojawią się najpóźniej wiosną 2028 roku. Dzięki udostępnieniu dokumentacji przetargowej wiemy dokładnie, w jakiej formie planowane jest zazielenienie krakowskiego rynku.
nowe nasadzenia planowane są między innymi w pobliżu Wieży Ratuszowej
fot.: Zygmunt Put © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
30 nowych drzew na Rynku Głównym w Krakowie
W pierwszym etapie prace obejmą wschodnią oraz południową część rynku w Krakowie. Nowe drzewa otoczą kościół św. Wojciecha, znajdujący się w jego południowej części. Wokół romańskiej budowli wyrośnie łącznie 10 drzew — 3 dęby „Monument” oraz 7 lip srebrzystych „Brabant”. Dwie lipy drobnolistne „Greenspire” wyrosną również przy już istniejącym drzewie soliterowym pomiędzy pomnikiem Adama Mickiewicza a fontanną.
W drugiej kolejności planowane jest sadzenie drzew wokół Wieży Ratuszowej, w pobliżu północno-zachodniego narożnika Sukiennic. Miasto planuje tam posadzić aż 12 klonów polnych, które w odpowiednich warunkach mogą osiągnąć wysokość ponad 15 metrów. W ostatnim etapie uzupełnione zostaną szpalery drzew przy północnej oraz zachodniej pierzei rynku, gdzie Miasto planuje dosadzić 6 robinii akacjowych.
Aby zrealizować projekt, konieczne będzie też usunięcie kilkunastu drzew, które obecnie rosną na Rynku Głównym. Ze względu na zły stan do wycinki przeznaczono 4 drzewa w pobliżu kościoła św. Wojciecha oraz 9 robinii akacjowych rosnących nieopodal Wieży Ratuszowej. Kiedy zastąpią je nowe okazy, szpalery będą gęstsze, dając mieszkańcom więcej cienia. Największe drzewa, które rosną obecnie na płycie rynku zostaną zachowane. Nowe drzewa będą rosły w specjalnych donicach wyposażonych w skrzynki antykompresyjne, które umożliwią swobodny rozrost systemów korzeniowych, a jednocześnie zabezpieczą zabytkowe relikty pod płytą rynku przed uszkodzeniami. Do wykonania nasadzeń konieczne będą również dodatkowe prace zabezpieczające instalacje, w planach jest również wykonanie nowych przejść w murku okalającym kościół św. Wojciecha.
Projekt architektury krajobrazu przygotował zespół specjalistów z Politechniki Krakowskiej w składzie prof. Andrzej Kadłuczka, Wojciech Bobek, prof. Agata Zachariasz, Katarzyna Fabijanowska, Marek Bogdanowicz, Agnieszka Greniuk, prof. Zbigniew Myczkowski, prof. Urszula Forczek-Brataniec, Paulina Koppel, Dominik Przygodzki oraz Klaudia Stala.
Dawniej zieleń stanowiła istotny element Rynku Głównego w Krakowie
© NAC
drzewa wymagają czasu
Cała historia zaczęła się od projektu Budżetu Obywataleskiego „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym!”, na który w 2022 roku zagłosowało ponad 20 tysięcy mieszkańców i mieszkanek Krakowa. Zazielenienie Rynku Głównego w Krakowie nie jest łatwym przedsięwzięciem przede wszystkim ze względu na zabytkowy charakter tego miejsca, jak i pełnione przez nie funkcje, a nawet obecność podziemnego muzeum pod płytą rynku, dlatego tempo prowadzonych od tego momentu prac nie jest imponujące.
We wrześniu 2023 roku w ramach prototypowania zieleni, na płycie rynku w Krakowie pojawiło sie kilkanaście donic z drzewami. Inicjatywie daleko było do wzorowej (w donicach nie pojawiły się drzewa liściaste, a... sosny), jednak efektem, który udało się uzyskać, było oswojenie mieszkańców oraz turystów z perspektywą nowej zieleni w sercu Starego Miasta w Krakowie. Dyskusja w mediach, a także dodatkowe pytania, które zadawał między innymi inicjator projektu Krzysztof Kwarciak (stowarzyszenie Ulepszamy Kraków), z pewnością pomogły podczas kolejnych etapów prac.
Przynajmniej od XIX wieku przy Rynku Głównym w Krakowie rosły liczne drzewa
© NAC
Te przebiegały równie mozolnie, za to przy udziale specjalistów i specjalistek — po tym, jak w styczniu 2024 roku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wyraził wstępną aprobatę dla projektu oraz opracował zakres zaleceń dla wprowadzenia nowego drzewostanu na rynku, do prac projektowych przystąpił zespół Politechniki Krakowskiej pod kierownictwem Wojciecha Bobka. Trzy grupy zadaniowe zajęły się zbadaniem uwarunkowań, jakimi rządził się dobór zieleni w obrębie Starego Miasta w Krakowie, opracowaniem uwarunkowań kompozycyjnych, a także konserwatorskich, związanych z różnymi formami ochrony tej przestrzeni.
na co komu drzewa na Rynku w Krakowie?
Realizując projekty zazieleniania przestrzeni publicznych, zarówno tych współczesnych, jak i historycznych, należy zadać sobie pytanie, jaki właściwie jest cel podejmowanych działań. W projekcie Budżetu Obywatelskiego „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym!” przeczytamy „Nasadzenia zapewnią trochę cienia oraz sprawią, że w ciepłe dni plac nie będzie już betonową patelnią, która staje się jednym z najgorętszych miejsc w mieście”, a także „Realizacja zadania zwiększy ilość cienia oraz przyczynią się do polepszenia mikroklimatu panującego na Rynku oraz poprawi atrakcyjność centralnego punktu miasta”.
Do lat 60. XX wieku na Rynku Głównym w Krakowie było pełno drzew
© NAC
Czy realizacja zielonego projektu Rynek Główny w Krakowie w zieloną oazę? Planuje się zasadzenie 30 nowych drzew, jednak wycinka obejmie 13 okazów. Bilans jest więc dodatni, ale nie imponujący, bo na rynku przybędzie w sumie 17 drzew. Warto więc zawczasu ostrzec zwolenników tej zmiany, a przy tym uspokoić osoby, które są jej przeciwne — rewolucji nie będzie. Warunki panujące na Rynku Głównym w Krakowie nie zmienią się diametralnie, ale za kilka czy kilkanaście lat, kiedy drzewa dojrzeją, powstaną jednak niewielkie „wyspy chłodu”. Szczególny potencjał ma przestrzeń zlokalizowana w okolicy Wieży Ratuszowaj, która dzięki bliskości Sukiennic i obecnym nasadzeniom już teraz jest chyba najbardziej przyjazną i zacienioną częścią krakowskiego rynku. Oczywiście chciałoby się, żeby krakowski rynek przestał być „wielką patelnią” — ta zmiana nie może jednak zajść bez daleko idącej ingerencji w obecną formę zabytkowego rynku, który jest przecież — nie bez powodu — objęty działaniem wszystkich narzędzi służących ochronie zabytków w polskim systemie prawnym.
plac. św. Marii Magdaleny czekają zmiany
fot.: Zygmunt Put © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
jeśli nie na rynku, to gdzie?
Nie sposób zaprzeczyć, że Rynek Główny jest jedną z „najgorętszych” wysp ciepła w Krakowie — w końcu jego niemal całkowicie utwardzona powierzchnia to aż 4 hektary, a cienia zaznać można w zasadzie jedynie przy zabudowie otaczającej płytę rynku oraz w nawach Sukiennic. Jest też przy tym świetnie zachowanym układem historycznego miasta, którego integralność zagwarantowała wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO już w 1978 roku. Jeśli duża liczba drzew, które realnie zmienią warunki panujące na Rynku Głównym nie wchodzi w grę, to może w innych lokalizacjach w obrębie Starego Miasta istnieje szansa na większą ilość zieleni?
Pewną nadzieję daje proces konsultacyjny wokół przyszłego kształtu placu imienia św. Marii Magdaleny przy ulicy Grodzkiej, prowadzony przez A2P2 Architekcture & Planning na zlecenie władz Miasta Krakowa. Dzisiaj niewielki plac, zlokalizowany vis-a-vis barokowego kościoła pw. śś. Piotra i Pawła jest w całości utwardzoną przestrzenią, pozbawioną zacienienia innego, niż to wynikające z otaczających plac budowli. Obecnie nawierzchnia placu została zaaranżowana w sposób, który odtwarza przebieg fundamentów kościoła świętej Marii Magdaleny, zburzonego w 1818 roku. W centrum placu stoi kamienna fontanna, wykonana w 1996 według projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego oraz pomnik Piotra Skargi autorstwa Czesława Dźwigaja z 2001 roku.
Konsultacje zakończyły się 24 kwietnia 2026 roku, a ich wynik ma posłużyć do opracowania założeń regulaminu konkursu na projekt nowej aranżacji placu imienia Marii Magdaleny w Krakowie.
