17 września 2026 roku w Pałacu Krzysztofory po raz pierwszy wręczono Nagrodę Prezydenta Miasta Krakowa dla najlepszych obiektów architektonicznych i urbanistycznych. Jaki był poziom realizacji, który z obiektów najbardziej spodobał się jury i jakimi narzędziami dysponują miasta, by wpływać jakość architektury?
Od lat robią to Warszawa, Poznań, Łódź, Szczecin, Wrocław i Gdańsk. Teraz do grona miast, które wyróżniają najlepsze realizacje architektoniczne dołącza Kraków.
Do tej pory w Krakowie wręczano nagrody w dziedzinie nauki i techniki, kultury i sztuki czy sportu, nie przyznając indywidualnej nagrody w dziedzinie architektury. Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział Kraków od wielu lat zabiegało, aby wzorem innych miast, w Krakowie przyznawano również nagrodę architektoniczną. Bez względu na formułę, powinna ona być elementem, który pomoże w promowaniu dobrej architektury i rozwiązań przestrzennych. Konkursy istnieją, aby podkreślać, jak ważne są dobre realizacje, bo to właśnie one budują świadomość, że w mieście można żyć lepiej i piękniej.
— mówi Magdalena Buczyńska, prezeska SARP Oddział Kraków.
Nagroda Prezydenta Miasta Krakowa dla najlepszych obiektów architektonicznych i urbanistycznych została przyznana po raz pierwszy podczas uroczystej gali 17 września 2026 roku w Pałacu Krzysztofory. Najciekawsze realizacje powstałe na terenie Miasta Krakowa w ciągu ostatnich dwóch lat oceniało dziewięcioosobowe jury, skomponowane z ekspertów i ekspertek, zarówno tych działających w Krakowie, jak i skupiających swoją działalność w innych ośrodkach:
Ważnym elementem tego konkursu jest fakt, że jury składa się z członków Krakowskiej Rady Architektury – to dwanaście autorytetów, najlepszych polskich architektów. Aż dziesięcioro z nich pochodzi spoza Krakowa, więc Nagroda funkcjonuje poza układami. Ludzie, którzy przyjeżdżają z zewnątrz nie mają interesu w nagradzaniu konkretnych realizacji. Mamy tego efekty w wynikach, gdzie pojawiają się nie tylko znane, duże nazwiska. Konkurs przynosi powiew świeżości.
— mówi Janusz Sepioł, Główny Architekt Miasta Krakowa.
Łącznie przyznano dwanaście nagród w pięciu kategoriach: „Zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna”, „Zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna”, „Zabudowa usługowa”, „Przestrzeń publiczna” oraz „Rewitalizacja”.
Dom Biały, I nagroda w kategorii Zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna — proj.: UCEES
fot.: Paweł Ulatowski
najlepsze krakowskie domy
Liczna reprezentacja zabudowy mieszkaniowej pośród nagrodzonych realizacji nie może dziwić, w końcu to właśnie ta funkcja od wielu lat dominuje w statystykach ogólnej produkcji budowlanej na terenie Polski. Nie jest też zaskoczeniem, że pierwszą nagrodę wśród domów jednorodzinnych zyskał projekt pracowni UCEES zlokalizowany na Woli Justowskiej, krakowskiej „dzielnicy willowej”. Śnieżnobiała, rzeźbiarska bryła Domu Białego zwróciła uwagę mediów wiosną ubiegłego roku, teraz została doceniona przez jury krakowskiej nagrody architektonicznej:
Nagrodę przyznano za twórczą, współczesną reinterpretację lokalnych wzorców architektury z odniesieniem do dekoracyjnego detalu o międzywojennej genezie. Obiekt może także stanowić wzór kształtowania zabudowy jednorodzinnej o nowoczesnym, ale równocześnie wpisującym się w krajobraz kulturowy Krakowa charakterze.
Proste Kąty, II Nagroda w kategorii Zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna — proj.: Kubatura
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
W innym otoczeniu powstały Proste Kąty, szeregówka zaprojektowana w pracowni Kubatura na krakowskich Azorach, która otrzymała drugą nagrodę. W tym przypadku sędziowie zwrócili uwagę na sposób, w jaki forma budynków została dostosowana do trudnej sytuacji urbanistycznej w gęsto zabudowanej dzielnicy.
Willa Kaziu, III Nagroda w kategorii Zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna — proj.: MMOA Architekci
fot.: MMOA Architekci
Trzecia nagroda przypadła realizacji mniej znanej, zaprojektowanej przez pracownię MMOA Architekci z Katowic. Willa Kaziu również powstała w gęsto zabudowanym sąsiedztwie, ale uwagę jury przykuła nie tyle jej relacja z wymagającą urbanistyką, co atmosfera i komfort, zamknięte w rzeźbiarskiej bryle domu.
Apartamenty Składowa, I Nagroda w kategorii Zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna — proj.: Kubatura
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
nowocześnie, kontekstowo i z debiutem
Tyle samo nagród, co w przypadku domów, przyznano za budynki wielorodzinne. Apartamenty Składowa (proj.: Kubatura), które zajęły pierwsze miejsce w tej kategorii, powstały w trudnej okolicy, gdzie Krowodrzę od Krowodrzy Górki oddziela linia kolejowa. Najbliższe otoczenie w coraz większym stopniu stanowią tam nowe inwestycje, do niedawna jednak był to obszar zabudowany głównie warsztatami, magazynami czy garażami. Jury doceniło sposób, w jaki Apartamenty Składowa tchnęły nowe życie w ten obszar:
[...] Projekt umiejętnie separuje wyjazd z garaży podziemnych od ruchu pieszego mieszkańców, tworząc sekwencję przestrzeni półprywatnych: małych dziedzińców i linearnego ogrodu, rozciągającego się wzdłuż ostrej granicy działki. Przestrzeni tych nie odgradza się od publicznej drogi płotem czy domofonem, co jest wyraźnym sygnałem, że to przestrzeń inkluzywna, otwarta na relacje sąsiedzkie. [...]
Lindego 2, II Nagroda w kategorii Zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna — proj.: SARAN ARCHITEKCI, POTE ARCHITEKCI
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Lindego 2, które pośród budynków wielorodzinnych zajęło drugą lokatę, jest debiutem NOHO Investments na krakowskim rynku. Budynki zaprojektowane przez pracownie SARAN ARCHITEKCI i POTE ARCHITEKCI powstały w pobliżu ulicy Balickiej, uzupełniając chaotyczną zabudowę w tej części Bronowic. „Realizacja wytycza nowe kierunki i standardy” — stwierdza jury, podkreślając, jak w spójnej wizji udało się połączyć dobrej jakości architekturę z funkcjami środowiskowymi, przestrzennymi i społecznymi.
Libra Residence, III Nagroda w kategorii Zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna — proj.: Architektura & Consulting Architekt Tomasz Fudali
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Odmienną typologię od dwóch powyższych, nowoczesnych zespołów, prezentuje Libra Residence (proj.: projekt Architektura & Consulting Architekt Tomasz Fudali), która powstała przy ulicy Librowszczyzny w miejscu wcześniejszej kamienicy z 1905 roku, rozebranej niecałe 7 lat temu. Chociaż zgodnie z wyrokiem jury, budynek dobrze wpisuje się w skalę zabudowy i architektoniczny charakter najbliższego otoczenia, to w świetle obecnych trendów, rezygnacja z zaadaptowania czy nadbudowy istniejącego budynku mogą pozostawiać wrażenie niewykorzystanej szansy. W tym zakresie zmiany może przynieść kolejna edycja Nagrody, bo na ukończeniu jest już kilku „mocnych” kandydatów.
Park Kolejowy, I Nagroda w kategorii Przestrzeń publiczna — proj.: Katarzyna Opałka, Katarzyna Dzięciołowska, Magdalena Kruk, Izabela Saniawa, Oliwia Kaleta, Filip Paruzel, Janusz Filipiak, Mikołaj Wózek
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
park pod torami, za to na czele stawki
Niewystarczająco głośno mówi się w Krakowie w kontekście dobrych, już zrealizowanych przestrzeni publicznych. Te jednak regularnie powstają, a podobnie jak w przypadku budynków mieszkaniowych, jury zdecydowało się przyznać im aż trzy nagrody.
Najlepszym wyznacznikiem poziomu tegorocznego konkursu jest fakt, że jurorzy mieli kłopot, aby go rozstrzygnąć. Mam jednak nadzieję, że przyszłoroczna Nagroda będzie jeszcze ciekawsza, ponieważ na terenie Krakowa w toku jest kilka bardzo interesujących inwestycji.
— mówi Janusz Sepioł i dodaje:
Obiektem, który najmocniej poruszył jurorów był Park Kolejowy. Nie jest kolejnym zwyczajnym skwerem, a inwestycją zmieniającą relacje dwóch części miasta, które dawniej były oddzielone wysokim nasypem kolejowym, a teraz wzajemnie się zobaczyły. Zamiast twardej granicy, jaką była linia kolejowa, mamy zielony szew, który zespala dwie części miasta. Gdybyśmy przyznawali Grand Prix, to zapewne otrzymałby ją właśnie Park Kolejowy, zwłaszcza, że jest to koncepcja skalowalna, która może pojawić się w wielu miejscach w Polsce.
Krakowskie Centrum Sportu i Rekreacji Zakrzówek, II Nagroda w kategorii Przestrzeń publiczna — proj.: F11 Pracownia Architektury
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Za Parkiem Kolejowym, który otrzymał pierwszą nagrodę w kategorii Przestrzenie publiczne (proj.: Katarzyna Opałka, Katarzyna Dzięciołowska, Magdalena Kruk, Izabela Saniawa, Oliwia Kaleta, Filip Paruzel, Janusz Filipiak, Mikołaj Wózek), uplasowały się dwa kąpieliska. Krakowskie Centrum Sportu i Rekreacji „Zakrzówek” (proj.: F11 Pracownia Architektury) nie uniknęło potknięć już po oficjalnym otwarciu, jednak nie zmienia to faktu, że kąpielisko w malowniczym kamieniołomie pozostaje jedną z ulubionych atrakcji mieszkańców Krakowa, która przez cały sezon pęka w szwach.
Park Miejski Bagry Wielkie, III Nagroda w kategorii Przestrzeń publiczna — proj.: Marlena Pilch Pro Architektura
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Mniej spektakularne (co nie znaczy, że gorsze) są Bagry Wielkie na terenie dawnej żwirowni, które również działa w formie miejskiego kąpieliska. Jury przyznało trzecią nagrodę projektowi pracowni Marlena Pilch Pro Architektura:
[...] za zainicjowanie tworzenia wartościowej przestrzeni w krajobrazie zdegradowanym dawnych wyrobisk żwirowni. Projekt wpisuje się w rekreacyjne i sportowe wykorzystanie terenów poeksploatacyjnych na terenie Miasta. Kompozycja przestrzenna jest czytelnym układem wzajemnie uzupełniających się funkcji o zróżnicowanym stopniu aktywności, skierowanych do szerokiego grona użytkowników. .
Zawiła 65, I Nagroda w kategorii Zabudowa usługowa — proj.: Grupa Deweloperska START
© Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
komercyjne przed publicznym
W pierwszej edycji Nagrody Prezydenta Miasta Krakowa dla najlepszych obiektów architektonicznych i urbanistycznych nieco mniejszą reprezentację mają budynki o funkcji usługowej. Pierwszą nagrodę przyznano realizacji o charakterze komercyjnym — kompleks biurowy Zawiła 65 (proj.: Grupa Deweloperska START) powstał w murach dawnych koszarów Ósmego Pułku Ułanów na południu Krakowa. Jury doceniło w tej realizacji zarówno umiejętne „połączenie w jeden udany układ urbanistyczny starej i nowej zabudowy o różnej skali”, jak i fizyczne jakości kompleksu, w tym „znakomity detal elewacji”.
Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon, II Nagroda w kategorii Zabudowa usługowa — proj.: Heinle, Wischer und Partner Architekci
fot.: Piotr Krajewski © Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Druga z nagrodzonych realizacji to Małopolskie Centrum Nauki „Cogiteon”, położone w pobliżu zabytkowego lotniska Rakowice-Czyżyny. O jednej z największych inwestycji kulturalnych na terenie Krakowa pisaliśmy w 2024 roku tuż po oficjalnym otwarciu, a jury tegorocznej edycji podsumowało projekt pracowni Heinle, Wischer und Partner Architekci w następujących słowach:
Nagrodę przyznaje się za obiekt, który swoim zdecydowanym i oryginalnym kształtem oraz amfiteatralnym ogrodem wzbogaca krajobraz nowej części Krakowa oraz jednocześnie inspiruje do dalszych koniecznych przekształceń tego obszaru.
Remont kamienicy przy ulicy Wenecja 1, I Nagroda w kategorii Rewitalizacja — proj.: EMGIEprojekt
wzorcowa rewitalizacja w Krakowie
W mieście pełnym historycznej zabudowy dziwi przyznanie jedynie jednej nagrody w kategorii Rewitalizacja. Ta przypadła remontowi konserwatorskiemu narożnej kamienicy z 1911 roku przy ulicy Wenecja 1. W zabytkowym budynku, zaprojektowanym przez Kazimierza Hroboniego, mieszkało wielu ważnych ludzi kultury, w tym Piotr Stachiewicz czy Władysław Żeleński. Dzisiaj w kamienicy odnowionej według projektu EMGIEprojekt znajduje się trzynaście apartamentów.
Za wzorcowo przeprowadzoną rewitalizację śródmiejskiej kamienicy, która z niezwykłą pieczołowitością przywraca blask jej unikalnym walorom architektonicznym. Udana adaptacja obiektu pozwoliła wykreować nowe, funkcjonalne przestrzenie, doskonale odpowiadające potrzebom współczesnych użytkowników. W efekcie stworzono realizację modelową, w której historyczna tożsamość harmonijnie łączy się z wysokim komfortem życia mieszkańców.
— tak jury uzasadnia przyznanie nagrody.
A jak w ogólnym rozrachunku prezentuje się poziom nagrodzonych realizacji?
Park Kolejowy, I Nagroda w kategorii Przestrzeń publiczna — proj.: Katarzyna Opałka, Katarzyna Dzięciołowska, Magdalena Kruk, Izabela Saniawa, Oliwia Kaleta, Filip Paruzel, Janusz Filipiak, Mikołaj Wózek
fot.: Przemek Ciępka
konkurs jako narzędzie w walce o poziom architektury
O porównaniu ze wcześniejszymi edycjami nie może być mowy, bo w 2026 roku krakowską nagrodę architektoniczną wręczono po raz pierwszy. Jest ona jednak pierwszym tak ważnym przeglądem krakowskiej architektury w ostatnim czasie, a jej wyniki można osadzić w szerszym kontekście rozwoju architektury w tym mieście. W jakim kierunku zmierza architektura Krakowa?
Głownie zabudowa wielorodzinna podlega bardzo intensywnemu rozwojowi. Duży nacisk należy kłaść na związanie tych realizacji ze strukturą urbanistyczną — unikając kolejnych odosobnionych mono-enklaw oderwanych od kontekstu, bez relacji przestrzennej. Każda inwestycja ma wpływ na to, jak działa miasto. Mimo ciągle podkreślanego braku braku terenów, Kraków ma olbrzymi potencjał inwestycyjny pod postacią obszarów, które mogą podlegać rewaloryzacji i rewitalizacji. Powinniśmy skupić się na zrównoważonym rozwoju, który obejmuje nie tylko aspekty ekologiczne, ale również kwestie tradycji miejsca czy uzupełniania brakujących funkcji, aby miasto działało w sposób spójny. Należy tworzyć centra aktywności, przestrzenie przyjazne mieszkańcom odpowiadające na współczesne potrzeby. Narzędzi jest wiele — czas aby zacząć wdrażać je w Krakowie.
— podsumowuje Magdalena Buczyńska.
Dlaczego poziom architektury w niektórych miastach może być wyższy, niż w innych? Wpływa na to wiele czynników, od zaangażowania świadomych inwestorów, przez istniejącą strukturę urbanistyczną, aż po aktywność poszczególnych biur architektonicznych w danych miastach. Na zwiększenie poziomu architektury swoje sposoby mają również samorządy:
Jest kilka takich sposobów. Dobre przykłady pociągają, więc powinniśmy wskazywać to, co jest wartościowe. Takie działania wystawiają różne projekty na porównania i wprowadzają konkurencję. Obecnie dysponujemy też nowym instrumentem planistycznym, jakim są Zintegrowane Plany Inwestycyjne. To rodzaj planu, w którym inwestor przedstawia miastu coś, co chciałby zrealizować na danym terenie, gdzie obowiązują plany miejscowe sprzeczne z jego pomysłem. My, jako miasto, możemy się na ten pomysł zgodzić, albo nie, ale dzięki wielu warunkom i obecności inwestycji wspierających, mamy pole do negocjacji, na przykład w zakresie zieleni, przestrzeni publicznych czy jakości architektury. To sytuacja, w której inwestorzy stają się naszymi partnerami i wytwarza się płaszczyzna porozumienia, ponieważ w dzisiejszych czasach, żeby dobrze sprzedać, trzeba najpierw zadbać o jakość.
— mówi Janusz Sepioł.
Wagę promowania dobrej architektury wydaje się znać Urząd Miasta Krakowa, który w poniższych słowach komentuje rolę, jaką w dyskusji o środowisku zbudowanym ma odegrać Nagroda Prezydenta Miasta Krakowa dla najlepszych obiektów architektonicznych i urbanistycznych:
Nagroda Prezydenta Miasta Krakowa jest w pierwszej kolejności wyróżnieniem dla najlepszych realizacji architektonicznych i urbanistycznych. Chcemy docenić tych, który pokazali, że dobra architektura to nie tylko forma sama w sobie, ale to także jakość życia mieszkańców, odpowiedzialność za przestrzeń i szacunek dla wyjątkowego charakteru Krakowa. Nagrodzone realizacje z jednej strony będą wyznaczać standardy dla projektantów, ale z drugiej inspirować inwestorów. Poprzez nagrodę pragniemy ich motywować, by przy podejmowaniu decyzji biznesowych mieli śmiałość patrzeć nie tylko na rachunek ekonomiczny, ale w kierunku wartości ważniejszej, choć trudno mierzalnej, jaką jest piękno. Nagroda ma również na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na wartościowe realizacje, a tym samym przyczynić się do promocji wizerunku Krakowa jako miasta, w którym wybitne założenia architektoniczne i urbanistyczne będące dziedzictwem przeszłości, współcześnie znajdują swoje dopełnienie i twórcze rozwinięcie.
Skład i opinie jury, zdjęcia, oraz pełną listę nagrodzonych obiektów znajdziecie w artykule na portalu A&B.
