Porządny dworzec będzie za ponad 8 lat — zapowiedzieli we wtorek decydenci i rozpisują przetarg. Konkursu nie będzie. Konsultacje społeczne? Nie teraz. Obędzie się też bez konkretnych napraw tego, co dziś służy pasażerom. To najnowsze decyzje w sprawie Poznania Głównego. Aktywiści i społecznicy apelują: konsultacje od zaraz, nie powielajmy starych błędów.
Drugi w kraju pod względem obsłużonych pasażerów, a pierwszy tak duży i tak zły zarazem. Poznański dworzec to od 13 lat funkcjonalna, estetyczna i logistyczna pomyłka, której doświadcza rocznie niemal 30 milionów pasażerów (więcej jest tylko w Krakowie). We wtorek 29 września został ogłoszony przetarg na opracowanie koncepcji funkcjonalnej dworca i całej stacji. Zapowiadany termin realizacji to rok 2035. Szacunkowy koszt ma wynieść 6 mld złotych. Prace budowalne miałyby rozpocząć się w roku 2030. Ogłaszając przetarg władze Poznania i Polskich Linii Kolejowych SA przedstawiły także główne założenia, które pozostawiają jednak niedosyt. Zastrzeżenie rodzi brak konkursu i ułomne podejście do konsultacji społecznych.
Tyle w skrócie, teraz czas na szczegóły. Przypomnijmy, że stan poznańskiego dworca to efekt pospiesznej i bardzo nieprzejrzystej inwestycji wykonanej w ekspresowym tempie przed mistrzostwami w piłce nożnej EURO 2012. Kolejarze nawiązali wtedy współpracę z węgierską firmą Trigranit, która najpierw wybudowała nowy, niewielki budynek stacyjny nad trzema peronami, a potem dostawiła do niego wielokrotnie większe centrum handlowe. Zlokalizowanie nowego „dworca” po jednej stronie układu peronów i torów było znacznie gorsze niż centralne usytuowanie starego budynku (z 1879 roku, po licznych przebudowach). Skąd taka decyzja? „Chlebak”, bo tak ze względu na kształt przezwano nowy terminal, miał po prostu kierować pasażerów do centrum handlowego (wtedy Poznań City Center, dziś Avenida).
dworzec Poznań Główny — budynek dworca połączony z przydworcową częścią galeri Avenida (dworzec zajmuje ok. 2/5 objętości widocznego na zdjęciu „chlebaka”)
fot.: Jakub Głaz
dworcowy labirynt
Gdy w 2013 kolejarze zamknęli stary dworzec układ całej stacji stał się bardzo dysfunkcyjny i jest tak do dziś. Pasażerowie muszą pokonywać aż trzy poziomy, by dostać się na perony, niekiedy dojście spod kasy do pociągu zajmuje ponad 5 minut. Ponadto budynek i dojścia do niego są ciasne, obiekt jest już mocno zdekapitalizowany, z chaotycznie zaaranżowanym wnętrzem, psują się schody ruchome na perony (pierwotnie były to tylko schody w górę, na dół trzeba było schodzić). Same perony także są niewygodne i mało estetyczne, zwłaszcza pod obskurnym parkingiem wielopoziomowym przyległym do „chlebaka”. Stary budynek stoi zamknięty i niszczeje. Całość jest nieintuicyjna, chaotyczna i zaniedbana. Podróżni stale błądzą w obrębie stacji, nawet po korektach numeracji peronów sprzed 3 lat lub innych drobnych usprawnieniach dokonanych po społecznych naciskach.
dworzec Poznań Główny — estetyka i funkcjonalność peronu pod parkingiem wielopoziomowym
fot.: Jakub Głaz
Mimo tak fatalnej sytuacji prace nad gruntownym przeobrażeniem stacji ślimaczą się od dekady. Opisywaliśmy je już wielokrotnie, cytując jednocześnie zapowiedzi kolejnych dat realizacji porządnego dworca i układu torowego. Gdyby decydenci dotrzymali słowa, Poznań miałby lepszy dworzec już trzy lata temu. Tymczasem dopiero ruszają prace nad koncepcją funkcjonalną, którą ma wyłonić ogłoszony właśnie przetarg (otwarcie ofert zaplanowano na I kwartał 2027 roku).
Wcześniej, w styczniu, władze Poznania i kolejarze podpisali porozumienie w sprawie wspólnych działań (plac przed starym dworcem należy do Miasta). Niemal trzy lata temu Miejska Pracownia Urbanistyczna przedstawiła z kolei kierunkową koncepcję funkcjonalną stacji (opisywaliśmy ją wówczas szczegółowiej). Zakłada ona wyburzenie starego dworca i zastąpienie go, wraz z placem dworcowym, nowymi torami i peronami. W ten sposób powstałby układ torów z 8 peronami przekrytymi płytą zespoloną z Mostem Dworcowym. Na płycie miałby stanąć dworzec. Te ogólne założenia pozostają w mocy. We wtorek usłyszeliśmy, że stary dworzec i „chlebak” zostaną rozebrane. Nie było za to deklaracji w sprawie należącej do prywatnego funduszu galerii Avenida. Na razie zakłada się, że zostanie zachowana.
dworzec Poznań Główny — koncepcja funkcjonalna z grudnia 2023 roku autorstwa Miejskiej Pracowni Urbanistycznej
źródło: Miejska Pracownia Urbanistyczna w Poznaniu; www.mpu.pl
konsultacje po fakcie
Dlaczego przetarg, a nie zapowiadany kiedyś oględnie konkurs? Decydenci powtarzają to, co już słyszeliśmy wielokrotnie w podobnych przypadkach: brak czasu. Konkursowa procedura miałaby jeszcze bardziej wydłużyć inwestycję. Najwyraźniej ostatnie lata nie wystarczyły, by przygotować bardziej miarodajną formę wyboru projektu. Zabrakło też pewnie czasu na skonsultowanie zamiarów Miasta i kolei z mieszkańcami, ekspertami i podróżnymi. Cytowana przez „Gazetę Wyborczą” wiceprezydentka Poznania Natalia Weremczuk oznajmiła, że dojdzie do nich po… wypracowaniu koncepcji, czyli — jeśli wierzyć zapowiedziom — pod koniec 2028 roku!
W sprawie społecznego udziału głos zabrało zatem stowarzyszenie Inwestycje dla Poznania (IdP), które od czasu wybudowania „chlebaka” walczy o sensowny kształt Poznania Głównego. We wtorek społecznicy opublikowali w internecie apel. Czytamy w nim między innymi:
Nie chcemy powtórki fuszerek i niefunkcjonalnych rozwiązań jakie Poznaniakom zafundowało PKP w latach 2001-2012. Nic o nas bez nas! […] Obecny wygląd stacji oraz Dworca Głównego to wynik nieprzemyślanych decyzji i błędów podejmowanych w zaciszach gabinetów […] . Poznaniacy nie mieli wówczas żadnej możliwości wpływu oraz kontroli nad procesem inwestycyjnym. […] Wystąpiliśmy więc do Ministra o powołanie Forum Dialogu pod auspicjami Wojewody Wielkopolskiego, które zagwarantuje mieszkańcom wpływ na ostateczny kształt tej strategicznej inwestycji oraz możliwość omówienia najważniejszych problemów istniejącej infrastruktury. […] Brak otwartej dyskusji na wczesnym etapie projektowania grozi powielaniem błędów z przeszłości i marnotrawstwem publicznych pieniędzy na rozwiązania, które nie zaspokoją rzeczywistych potrzeb użytkowników.
ministerstwo nie ujawnia
Stowarzyszenie informuje przy tym, że na początku września przesłało w sprawie konsultacji i kilku innych aspektów działania dworca pismo do Ministerstwa Infrastruktury (Departamentu Kolejnictwa). Postulowali w nim po pierwsze, rozpoczęcie prawidłowo przygotowanych i szerokich konsultacji już na obecnym etapie. Po drugie, apelowali o poprawę funkcjonalnego i estetycznego stanu istniejącej infrastruktury dworca: budynku stacyjnego i peronów. Po trzecie, domagali się ujawnienia kwestii finansowych i proceduralnych związanych z budową „chlebaka”, w tym informacji, co stało się z pieniędzmi, za które Trigranit miał wykonać niezrealizowane zabudowane kładki nad torami. Obecność tych planowanych przed ponad dekadą ciągów pieszych usprawniłaby jako tako poruszanie się po obszarze dworca.
Ministerstwo odpowiedziało na te postulaty zdawkowo i bardzo niekompletnie (kwestia budowy „chlebaka” została w odpowiedzi zupełnie pominięta). W opublikowanym przez IdP piśmie czytamy między innymi:
W ramach przygotowania projektu rozpoczęto […] spotkania z radami osiedli, podczas których przedstawiane są aktualnie wypracowane rozwiązania, a także planowane są działania informacyjne skierowane do mieszkańców. W odniesieniu do przyszłego budynku dworca przewidziano przeprowadzenie konsultacji eksperckich i społecznych.
Dodajmy, że wspomniane rady osiedli obejmują tereny przyległe do dworca, podczas gdy stacja Poznań Główny jest istotna dla całego Poznania z obszarem metropolitalnym. Resort bardzo oględnie zapowiada także prace naprawcze w „chlebaku” i przyległościach nie odnosząc się do większości przykładów podanych przez IdP zawartych w dziewięciu punktach.
W ramach realizowanego przez PKP S.A. programu własnego pn. „Dworce Przyjazne Pasażerom” uwzględniono działania związane z poprawą jakości obsługi podróżnych na dworcu kolejowym Poznań Główny. Obejmują one wymianę schodów ruchomych prowadzących na perony nr 2, 3 i 5, planowaną do końca 2026 roku, a także, w perspektywie do końca 2028 roku, wymianę centrali Dźwiękowego Systemu Ostrzegania wraz z modernizacją systemu zarządzania budynkiem (BMS) oraz uzupełnienie oznakowania dla pasażerów. Niezależnie od powyższego na dworcu prowadzone są bieżące prace remontowe, obejmujące również wymianę zużytych elementów eksploatacyjnych.
wyimaginowany adwersarz prezydenta
Stowarzyszenie nie kryje, że odpowiedź Ministerstwa rozczarowuje. Optymizmem wykazywał się za to we wtorek prezydent Poznania Jacek Jaśkowiak, mówiąc że w Poznaniu powstanie dworzec „lepszy” niż ukończona przed rokiem stacja Warszawa Zachodnia. Dodał przy tym, że Miasto będzie wsłuchiwać się w zdanie ekspertów, ale „niekoniecznie tych facebookowych, którzy są najgłośniejsi”. W ten sposób, już tradycyjnie, odniósł się do bliżej niesprecyzowanego zbiorowego adwersarza i zrobił ukłon w stronę równie niedookreślonych specjalistów. Deklaracja brzmi sensownie. Mija się jednak z dotychczasową praktyką. Choćby w ten sam wtorek, po południu prezydent i zarząd Miasta mogli uczestniczyć w merytorycznej debacie z udziałem wysokiej klasy naukowców poświęconej innemu zapalnemu i opisywanemu przez nas tematowi: zagospodarowaniu terenów Golęcina. Miasto planuje tam wstawić sporą sportowa kubaturę w obszar klina zieleni. Z zaproszenia nie skorzystał jednak żaden urzędnik.
