Ośrodek Edukacyjno-Terapeutyczny „INDAGO” to projekt Agaty Rutkowskiej i Igora Mitury z Politechniki Lubelskiej. Praca powstała w ramach przedmiotu „Projektowanie dla osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi” pod kierunkiem dr Piotra Glenia. Projekt zakłada stworzenie miejsca przeznaczonego dla dzieci neuroatypowych, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci w spektrum autyzmu w wieku od 6 do 12 lat. Koncepcja została opracowana dla grupy około 20–30 podopiecznych. Jej podstawą stało się stworzenie środowiska, które jest czytelne, przewidywalne i pozwala na dostosowanie intensywności bodźców do indywidualnych potrzeb użytkowników. Autorzy projektu rozpoczęli pracę od ankiet przeprowadzonych wśród osób ze spektrum autyzmu, traktując ich doświadczenia jako jeden z punktów wyjścia do podejmowanych decyzji projektowych.
plan zagospodarowania terenu © Agata Rutkowska, Igor Mitura 
architektura oparta na potrzebach
Nazwa „Indago” pochodzi z języka łacińskiego i oznacza między innymi „badać”, „dociekać” i „odkrywać”. W projekcie odnosi się do sposobu poznawania świata przez dzieci neuroatypowe, a jednocześnie określa charakter miejsca, które ma wspierać rozwój, naukę i samodzielne odkrywanie otoczenia.
Jednym z najważniejszych założeń koncepcji jest czytelne strefowanie. Autorzy zwrócili uwagę na znaczenie ograniczenia chaosu przestrzennego oraz zapewnienia dzieciom możliwości szybkiego wycofania się z intensywnego środowiska.
Odpowiedzią na te potrzeby stały się niewielkie pokoje wyciszeń, rozmieszczone bezpośrednio przy ciągach komunikacyjnych. Ich lokalizacja pozwala na skorzystanie z nich bez konieczności pokonywania długich odcinków czy przechodzenia przez kolejne strefy budynku.
przekrój A-A © Agata Rutkowska, Igor Mitura 
kubik jako motyw przewodni
Forma architektoniczna ośrodka opiera się na motywie kubika. Poszczególne elementy tworzą większą, powiązaną ze sobą strukturę, w której każda część ma określoną funkcję. Modułowy charakter założenia pozwala również na zróżnicowanie poszczególnych przestrzeni. Autorzy odnoszą tę strukturę do różnorodności potrzeb dzieci neuroatypowych – poszczególne elementy mogą być odmienne, a jednocześnie tworzyć funkcjonalną całość. Konstrukcja słupowa dodatkowo zwiększa możliwości aranżacji wnętrz. Dzięki niej układ pomieszczeń może być łatwiej dostosowywany do zmieniających się potrzeb edukacyjnych i terapeutycznych.
Projekt zlokalizowano przy ul. Parysa w Lublinie. Autorzy zdecydowali się rozczłonkować bryłę na mniejsze segmenty, dzięki czemu obiekt zachowuje bardziej kameralną skalę i nie dominuje nad otoczeniem. Istotną rolę odgrywa również zieleń. Duży udział powierzchni biologicznie czynnej na działce został wykorzystany do stworzenia zróżnicowanego krajobrazu obejmującego niską i średnią roślinność oraz drzewa. Istniejący drzewostan kolidujący z projektowaną zabudową zaplanowano do relokacji w inne części działki, zgodnie z przyjętymi założeniami planistycznymi. Elewację utrzymano w stonowanej zielono-oliwkowej kolorystyce. Barwa ta została potraktowana jako element wizualnie łączący budynek z otaczającą go zielenią.
elewacja zachodnia © Agata Rutkowska, Igor Mitura 
czytelny podział funkcji
Budynek został podzielony na wyraźne sektory funkcjonalne, które porządkują sposób korzystania z obiektu. Na poziomie -1 zaplanowano zaplecze techniczne i socjalne, strefę manewrową dla dostaw oraz parking na 30 samochodów, w tym dwa miejsca przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami. Wjazd do części podziemnej znajduje się po przeciwnej stronie niż ogród, co pozwala ograniczyć ruch samochodowy w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
Na parterze znalazły się między innymi strefa wejściowa, stołówka, administracja oraz część sportowa. Atrium wejściowe wyposażono w łamacze światła, które mają ograniczać bezpośrednie nasłonecznienie i zapewniać bardziej rozproszone oświetlenie. W stołówce zastosowano wysunięte kubiki okienne. Ich zadaniem jest kierowanie wzroku użytkowników w stronę zieleni znajdującej się na działce i ograniczenie widoku sąsiadującej strefy komercyjnej.
© Agata Rutkowska, Igor Mitura 
W części sportowej zaprojektowano pełnowymiarową salę gimnastyczną o powierzchni 313,53 m² oraz mniejsze pomieszczenia przeznaczone do fizjoterapii. Pod salą gimnastyczną umieszczono parking naziemny w podcieniu, dzięki czemu ruch samochodowy został odsunięty od ogrodu.
przestrzeń edukacyjna i terapeutyczna
Pierwsze piętro przeznaczono przede wszystkim na funkcje edukacyjne i medyczne. Znalazły się tutaj sala artystyczna, edukacyjna i sensoryczna, pomieszczenie do muzykoterapii, gabinety do pracy indywidualnej oraz przestrzenie przeznaczone do spotkań z rodzicami. Część terapeutyczna obejmuje cztery sale terapii indywidualnej oraz gabinet pielęgniarski. Szczególne znaczenie mają jednak niewielkie pokoje wyciszeń rozmieszczone wzdłuż korytarzy.
Ich bezpośrednia dostępność jest jednym z kluczowych rozwiązań projektu. Dziecko może skorzystać z miejsca przeznaczonego do wyciszenia bez konieczności przemieszczania się do oddalonej części budynku. Przestrzeń samoregulacji została więc wpisana bezpośrednio w codzienną strukturę ośrodka.
© Agata Rutkowska, Igor Mitura 
Kolejne kondygnacje rozszerzają funkcję ośrodka o przestrzenie pobytowe. Na drugim piętrze zaprojektowano cztery apartamenty wyposażone w jednoosobowe łóżko oraz składaną kanapę dla dwóch osób. Rozwiązanie umożliwia pobyt rodzica razem z dzieckiem. W tej części budynku znajdują się również sypialnie zbiorowe z podziałem na pokoje damskie i męskie oraz pomieszczenia dla kadry.
Ostatnią kondygnację przeznaczono na apartamenty dla opiekunów i osób prowadzących warsztaty. Uzupełnieniem tej strefy jest taras rekreacyjny o powierzchni blisko 250 m². Taki układ pozwala połączyć funkcje edukacyjne i terapeutyczne z możliwością czasowego pobytu dzieci oraz ich opiekunów. Budynek nie jest więc wyłącznie miejscem zajęć, ale został zaprojektowany jako bardziej kompleksowe środowisko wsparcia.
architektura inkluzywna
„INDAGO” jest projektem, w którym rozwiązania funkcjonalne i przestrzenne wynikają z określonych potrzeb użytkowników. Czytelny podział na strefy, niewielkie pokoje wyciszeń, dostęp do zieleni, ograniczanie niepożądanych bodźców oraz możliwość pobytu rodzica z dzieckiem tworzą strukturę podporządkowaną codziennemu funkcjonowaniu osób neuroatypowych.
© Agata Rutkowska, Igor Mitura 
Projekt Agaty Rutkowskiej i Igora Mitury pokazuje również, że projektowanie inkluzywne może obejmować nie tylko dostępność fizyczną budynku, ale również sposób, w jaki użytkownik odbiera i interpretuje przestrzeń. Przewidywalność układu, możliwość wyboru miejsca oraz różnorodność środowisk pozwalają stworzyć architekturę odpowiadającą na zróżnicowane potrzeby.
Ośrodek Edukacyjno-Terapeutyczny „INDAGO”, opracowany pod kierunkiem dr. inż. arch. Piotra Glenia, łączy funkcje edukacyjne, terapeutyczne, sportowe i pobytowe. Jego forma oparta na modułowych kubikach, relacja z zielenią oraz konsekwentne strefowanie tworzą spójną koncepcję miejsca, w którym architektura jest projektowana z uwzględnieniem indywidualnego doświadczenia użytkownika.
