Jezioro Żywieckie jest dziś ważnym miejscem wypoczynku i sportów wodnych, ale pod jego powierzchnią znajduje się historia siedmiu miejscowości, które zostały zalane w związku z budową zapory na rzece Sole w latach 1960–1966. Stary Żywiec, Zarzecze, Tresna, Zadziele, Bierna, Pietrzykowice i Rędzina pozostały częścią niewidocznej warstwy tożsamości tego miejsca. Projekt Centrum Sportu i Rekreacji Wodnej przy Ośrodku „Neptun” nad Jeziorem Żywieckim autorstwa Laury Ryczek łączy pamięć o tej historii ze współczesną funkcją rekreacyjną. Dyplom inżynierski studentki Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, przygotowany pod kierunkiem prof. Michała Krupy proponuje obiekt, który nie zostaje zlokalizowany nad wodą, lecz bezpośrednio na jej tafli. Pływająca struktura przy zachodnim brzegu jeziora, w sąsiedztwie ośrodka sportów wodnych „Neptun” w Zarzeczu, staje się miejscem, w którym architektura, krajobraz, aktywność fizyczna i pamięć funkcjonują w jednym założeniu.
plan zagospodarowania terenu © Laura Ryczek 
obiekt, który jest częścią jeziora
Jednym z najważniejszych założeń projektu jest potraktowanie wody nie jako tła dla architektury, ale jako jej aktywnego elementu. Centrum zostało zaprojektowane jako struktura pływająca, do której użytkownik dostaje się przez ruchomy trap prowadzący na pomost.
Kontakt z wodą rozpoczyna się jeszcze przed wejściem do budynku. Delikatny ruch konstrukcji, dźwięki odbijające się od tafli oraz zmieniające się refleksy światła sprawiają, że użytkownik nie pozostaje wyłącznie obserwatorem krajobrazu. Architektura angażuje jego ciało i pozwala bezpośrednio doświadczać warunków miejsca.
lokalizacja © Laura Ryczek 
Promotor wskazuje, że rozwiązanie to pozostaje związane z inspiracjami architekturą tworzoną w nurcie fenomenologicznym. W jego ocenie wybór lokalizacji na tafli jeziora oraz otwarcie zespołu pawilonów na krajobraz pozwalają na niemal nieprzerwany kontakt z żywiołem wody, który determinuje zarówno funkcję, formę, jak i rozwiązania technologiczne.
dwie warstwy miejsca
Założenie łączy dwa pozornie odległe aspekty Jeziora Żywieckiego. Pierwszym jest jego współczesna funkcja jako przestrzeni wypoczynku i sportów wodnych. Drugim pozostaje historia miejscowości, które znalazły się pod powierzchnią zbiornika.
Podział ten został odzwierciedlony w organizacji całego założenia. Po stronie lądowej wykorzystano istniejącą infrastrukturę ośrodka „Neptun”. Parking rozbudowano do 103 miejsc, poszerzono drogę dojazdową z myślą o możliwości przejazdu służb ratowniczych oraz zaprojektowano miejsce cumowania łodzi interwencyjnej.
zagospodarowanie terenu © Laura Ryczek 
Jednocześnie zachowano naturalny pas lasu świerkowego oddzielający teren ośrodka od akwenu. Projekt zakłada więc ograniczenie ingerencji w brzeg i świadome pozostawienie istniejącej zieleni. Po stronie wodnej, około 8 metrów od linii brzegowej, znajdują się trzy moduły funkcjonalne połączone systemem pomostów.
trzy pawilony i pływający basen
Najbliżej lądu znajduje się moduł wejściowo-szatniowy, który organizuje zaplecze sanitarne i szatniowe oraz stanowi główne wejście do założenia. Drugi moduł pełni funkcję wypożyczalni sprzętu wodnego. Zaplanowano w nim obsługę i serwis kajaków, rowerków wodnych oraz desek SUP. Bezpośrednio przy nim znajduje się pomost cumowniczo-wypożyczalniany, umożliwiający wydawanie sprzętu.
Największy i najwyższy jest moduł sportowy, w którym znajduje się sala ćwiczeń o powierzchni blisko 170 m². Jego uzupełnieniem jest pływający basen z perforowanymi ścianami bocznymi. Dzięki temu woda jeziora może swobodnie przepływać przez konstrukcję basenu, bez konieczności jej uzdatniania i stosowania chemii.
aksonometria © Laura Ryczek 
Trzy pawilony ustawiono równolegle do brzegu. Ich niska, horyzontalna kompozycja ma spokojnie wpisywać się w panoramę beskidzkich pasm. Zróżnicowanie wysokości poszczególnych brył pozwala stworzyć stopniowaną sylwetę, szczególnie czytelną od strony otwartego akwenu.
miejsce pamięci zapisane w układzie roślin
Istotnym elementem projektu jest strefa upamiętniająca zatopione miejscowości. Znajduje się ona przy module wejściowym i składa się z kilkunastu niewielkich pływających modułów roślinnych. Ich rozmieszczenie nawiązuje do schwarzplanu zatopionych miejscowości. W modułach zastosowano rodzimą roślinność wodną, między innymi grążel żółty, grzybienie białe, rdestnicę pływającą i sit jeziorny. Upamiętnienie nie przyjmuje więc formy tradycyjnego pomnika. Historia zostaje wpisana w strukturę pływającego założenia i połączona z działaniem na rzecz ekosystemu. Pamięć o miejscach znajdujących się pod powierzchnią jeziora staje się jednocześnie częścią współczesnego krajobrazu wodnego.
elewacje © Laura Ryczek 
drewno, światło i widok na góry
Architektura trzech modułów opiera się na powtarzalnym języku formalnym. Elewacje wykończono drewnem ułożonym poziomo, w naturalnym, jasnym odcieniu. Charakterystycznym elementem jest rytm pionowych słupów podtrzymujących szerokie, trzymetrowe okapy. Duże przeszklenia skierowane w stronę jeziora otwierają wnętrza na wodę i beskidzki krajobraz. Z kolei drewniane pomosty tworzą ciąg komunikacyjny łączący poszczególne części założenia. Nad głównym ciągiem komunikacyjnym, strefą upamiętniającą oraz strefą basenową zaprojektowano lekkie zadaszenia o drewnianej konstrukcji, kryte impregnowaną tkaniną lnianą. Rozwiązanie zapewnia ochronę przed słońcem i deszczem, zachowując jednocześnie lekkość całego zespołu.
pływająca konstrukcja dostosowana do zmian poziomu wody
Technologia została podporządkowana specyfice lokalizacji. Podstawę założenia stanowią modułowe pływaki z recyklingowanego tworzywa HDPE, wypełnione powietrzem i określone w projekcie jako chemicznie obojętne dla ekosystemu jeziora. Każdy moduł opiera się na własnej platformie pływającej złożonej z jednostkowych elementów połączonych stalowymi ściągami ze stali nierdzewnej. Całość została zakotwiczona przy pomocy stalowych pali cumowniczych wbitych w dno jeziora. Platformy mogą przesuwać się wzdłuż pali na prowadnicach, kompensując wahania poziomu wody sięgające 2,3 metra.
Nadziemną część konstrukcji zaprojektowano w systemie STEICO, wykorzystując prefabrykowane elementy drewniane z certyfikowanych upraw. Założenie uzupełniają pompy ciepła oraz instalacja fotowoltaiczna umieszczona na dachach modułów. Projekt przewiduje również szczelne odprowadzenie ścieków sanitarnych do lądowej sieci kanalizacyjnej, bez możliwości ich przedostania się do wód jeziora.
przekroje © Laura Ryczek 
architektura podporządkowana miejscu
W projekcie Laury Ryczek kwestie ekologiczne nie zostały potraktowane jako dodatkowy element programu. Są częścią sposobu myślenia o całym założeniu. Ograniczenie ingerencji w brzeg, zachowanie pasa lasu, wykorzystanie rodzimych gatunków roślin wodnych oraz rozwiązania techniczne związane z ochroną wód wynikają bezpośrednio z charakteru lokalizacji. Równie ważna jest warstwa historyczna. Centrum nie tylko rozszerza ofertę istniejącego ośrodka „Neptun”, lecz także wprowadza przestrzeń pozwalającą przypomnieć o miejscowościach, których materialne ślady znajdują się dziś pod powierzchnią zbiornika.
© Laura Ryczek 
Jak podkreśla promotor, zaproponowana architektura zachowuje „pokorę wobec miejsca” i pozostaje przede wszystkim obudową funkcji, które ma pomieścić. Rygorystyczne podejście do kształtowania form pozwala utrzymać spójność całego zespołu, a jednocześnie dobrze odpowiada jego rekreacyjnemu charakterowi. Centrum Sportu i Rekreacji Wodnej przy Ośrodku „Neptun” jest więc propozycją architektury, która próbuje połączyć współczesną aktywność z pamięcią o przeszłości. Zamiast odcinać się od historii jeziora, projekt wpisuje ją w przestrzeń rekreacji, a zamiast traktować wodę jako krajobrazowe tło, czyni z niej podstawowy element doświadczenia architektonicznego.
