Jak zaprojektować centrum kultury, które będzie jednocześnie miejscem spotkań, rozwoju, wypoczynku i codziennej aktywności mieszkańców? Dyplomowa koncepcja Miłosza Mikołajczyka zakłada stworzenie na poznańskim Strzeszynie wielofunkcyjnego obiektu użyteczności publicznej, którego architektura i zagospodarowanie terenu zostały podporządkowane idei inkluzywności oraz integracji społecznej. Projekt „Centrum Kultury i Aktywności Społecznej” powstał jako praca dyplomowa inżynierska na Wydziale Architektury Politechniki Poznańskiej. Autorem jest Miłosz Mikołajczyk, absolwent studiów inżynierskich na kierunku architektura, a promotorką pracy była dr Agnieszka Kasińska-Andruszkiewicz.
makieta © Miłosz MIkołajczyk 
centrum kultury dla lokalnej społeczności
Obiekt zaprojektowano na działce u zbiegu ulic Eurypidesa i Wergiliusza w poznańskim Strzeszynie. Lokalizacja wynika z rozpoznanego przez autora deficytu budynków użyteczności publicznej w tej części miasta. Centrum ma pełnić funkcję miejsca aktywności, integracji i rozwoju mieszkańców, oferując program skierowany do różnych grup wiekowych.
Jednym z najważniejszych założeń jest inkluzywność. Projektowane przestrzenie mają być dostępne dla użytkowników o różnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami. Wielofunkcyjne sale integracyjne, warsztatowe i artystyczne tworzą możliwość organizowania zajęć oraz wydarzeń, które mogą łączyć mieszkańców i zachęcać ich do wspólnego spędzania czasu.
przekrój A-A © Miłosz MIkołajczyk 
Istotne znaczenie ma również relacja budynku z otoczeniem. Autor dążył do wpisania nowej architektury w istniejącą tkankę, jednocześnie nadając jej rolę wyrazistego akcentu urbanistycznego. Społeczny charakter centrum zostaje przedłużony na zewnątrz poprzez zaprojektowane strefy aktywności i wypoczynku.
owalny rdzeń budynku
Najważniejszym motywem organizującym projekt jest owalna przestrzeń wewnętrzna, która przechodzi przez kolejne kondygnacje i staje się centralnym elementem budynku. To wokół niej zorganizowano najważniejsze funkcje centrum.
Na pierwszym i drugim piętrze znajduje się główna sala przedstawień i koncertów z dwupoziomową widownią. Umieszczenie funkcji widowiskowej w centralnej części budynku nadaje jej szczególną rangę, a jednocześnie pozwala na czytelne powiązanie z pozostałymi przestrzeniami.
Parter został pomyślany jako strefa pierwszego kontaktu z budynkiem. Znalazły się tutaj kawiarnia, strefa klienta oraz sale integracyjno-warsztatowe i artystyczne. Pierwsze piętro koncentruje główne funkcje kulturalno-edukacyjne. Oprócz sali widowiskowej przewidziano tutaj zaplecze dla artystów oraz bibliotekę.
Na drugim piętrze zaprojektowano dodatkowe wejście do sali koncertowej, czytelnię połączoną bezpośrednio z biblioteką oraz wydzieloną część administracyjno-biurową. Program uzupełniają przestrzenie zlokalizowane w obrębie dachu. Wykorzystano przestrzeń pomiędzy połaciami, tworząc dodatkową strefę rekreacyjno-edukacyjną z kinem plenerowym i punktem obserwacji astronomicznych.
schemat powstawania bryły © Miłosz MIkołajczyk 
Pod ziemią znalazło się natomiast Miejsce Doraźnego Schronienia, które uzupełnia program centrum o funkcję bezpieczeństwa.
wnętrze wychodzi na zewnątrz
Owal nie pozostaje wyłącznie motywem wnętrza. Jego geometria została wykorzystana również w zagospodarowaniu działki. Układ komunikacyjny oparty na zaobleniach można odczytać jako symboliczne przedłużenie struktury budynku w przestrzeni zewnętrznej.
Dzięki temu granica pomiędzy obiektem a jego otoczeniem staje się bardziej płynna. Zewnętrzne przestrzenie nie są jedynie uzupełnieniem programu funkcjonalnego, ale stanowią jego integralną część.
Wschodnią część działki przeznaczono na aktywność społeczną, rekreację i wypoczynek. Zaprojektowano tutaj między innymi ścieżkę sensoryczną oraz miejsca odpoczynku umieszczone wśród istniejących drzew. Hamaki wpisane w istniejącą zieleń tworzą nieformalną przestrzeń do spędzania czasu poza budynkiem.
hol główny © Miłosz MIkołajczyk 
Południowa część terenu została przeznaczona na ogród terapeutyczny. Ergonomiczne skrzynie uprawowe zostały dostosowane do potrzeb różnych użytkowników, umożliwiając wspólną pielęgnację roślinności. Ogród staje się tym samym kolejnym narzędziem integracji, ale również przestrzenią spokojniejszej, indywidualnej aktywności.
błękitno-zielona infrastruktura
W projekcie ważne miejsce zajmują rozwiązania związane z gospodarką wodną i projektowaniem zrównoważonym. System retencji wody opadowej został zintegrowany z zagospodarowaniem działki, a w miejscu narażonym na kumulację wody i zalewanie zaprojektowano nieckę bioretencyjną z roślinnością hydrofitową.
Rozwiązanie pełni funkcję filtracyjną, a jednocześnie staje się elementem kompozycyjnym przestrzeni zewnętrznej. W ten sposób infrastruktura związana z gospodarowaniem wodą nie została potraktowana wyłącznie jako techniczne zaplecze inwestycji. Włączono ją w strukturę przestrzeni dostępnej dla użytkowników.
wizualizacja od strony ogrodu terapeutycznego © Miłosz MIkołajczyk 
Takie podejście pozwala połączyć kwestie środowiskowe z funkcją społeczną. Zieleń, retencja, rekreacja i komunikacja tworzą wspólnie system, który wzbogaca teren wokół centrum.
program odpowiadający na różne potrzeby
Rozbudowany program funkcjonalny sprawia, że centrum może działać na wielu poziomach. To zarówno miejsce wydarzeń kulturalnych i przedstawień, jak i przestrzeń codziennych spotkań, nauki, pracy oraz wypoczynku.
Biblioteka, czytelnia, kawiarnia, sale warsztatowe i artystyczne, przestrzenie integracyjne, sala koncertowa, kino plenerowe oraz punkt astronomiczny tworzą różnorodną ofertę skierowaną do mieszkańców. Ważnym uzupełnieniem są funkcje zewnętrzne, które pozwalają korzystać z obiektu i jego otoczenia także poza tradycyjnym programem instytucji kultury.
Tak zbudowany program ma znaczenie szczególnie w kontekście lokalnym. Centrum nie zostało zaprojektowane jako pojedynczy budynek o jednej dominującej funkcji, lecz jako miejsce codziennej obecności społeczności.
sala koncertowa © Miłosz MIkołajczyk 
architektura i lokalny kontekst
Forma budynku została ukształtowana na podstawie analizy lokalnych uwarunkowań oraz wytycznych miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Obiekt uzupełnia układ kompozycyjny wokół ronda, jednocześnie wprowadzając do niego wyrazisty element wskazujący na publiczny i społeczny charakter projektowanej funkcji.
Istotną rolę odgrywają proporcje bryły, materiały oraz zastosowane akcenty. Wewnątrz natomiast centralny owal porządkuje układ funkcjonalny i staje się przestrzennym znakiem rozpoznawczym całego założenia.
Jak podkreśla promotorka, dr inż. arch. Agnieszka Kasińska-Andruszkiewicz, umieszczenie sali przedstawień w centrum obiektu pozwoliło stworzyć atrakcyjną przestrzeń dla użytkownika, a zaproponowany program budynku i części zewnętrznej odpowiada na różnorodne potrzeby mieszkańców dzielnicy. W ocenie promotorki na uwagę zasługują również starannie opracowane rozwiązania konstrukcyjne i przeciwpożarowe.
„Centrum Kultury i Aktywności Społecznej” jest próbą stworzenia architektury, która nie ogranicza się do zapewnienia miejsca dla określonych funkcji kulturalnych. Projekt łączy kulturę, edukację, rekreację, integrację i kontakt z zielenią, budując wielowarstwową przestrzeń dla lokalnej społeczności.
© Miłosz MIkołajczyk 
Centralny owal porządkuje zarówno strukturę budynku, jak i relacje pomiędzy poszczególnymi funkcjami. Jego obecność zostaje następnie przeniesiona w przestrzeń zewnętrzną, gdzie zaoblone ciągi komunikacyjne łączą budynek z ogrodem terapeutycznym, ścieżką sensoryczną, strefami wypoczynku i rozwiązaniami błękitno-zielonej infrastruktury.
Dyplom Miłosza Mikołajczyka pokazuje tym samym centrum kultury jako otwartą strukturę społeczną, której działanie wykracza poza ściany budynku. To miejsce zaprojektowane z myślą o spotkaniu, aktywności i wspólnym korzystaniu z przestrzeni, mające stać się nowym, rozpoznawalnym punktem na mapie poznańskiego Strzeszyna.
