Jak może wyglądać schron cywilny przygotowany na długotrwały pobyt ludzi? Paulina Ćwięczek z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej, w swojej pracy magisterskiej opracowała koncepcję schronu cywilnego zlokalizowanego przy Szybie „Wanda” dawnej kopalni węgla kamiennego „Pokój” w Rudzie Śląskiej. Projekt wykorzystuje istniejącą infrastrukturę postindustrialną, łącząc funkcję ochronną z możliwością codziennego użytkowania obiektu. Promotorem pracy był prof. Michał Tomanek.
widok
© Paulina Ćwięczek
wykorzystanie istniejącej infrastruktury
Punktem wyjścia dla projektu są współczesne zagrożenia, wśród których autorka wymienia m.in. zmiany klimatyczne, awarie infrastruktury krytycznej oraz konflikty konwencjonalne. W sytuacjach kryzysowych miliony osób mogą być zależne od miejsc doraźnie przystosowywanych do ochrony ludności, takich jak piwnice czy garaże. Projekt Pauliny Ćwięczek proponuje inne podejście – wykorzystanie istniejących struktur dawnej kopalni do stworzenia obiektu przygotowanego na długotrwałe funkcjonowanie.
Schron został zaprojektowany przy Szybie „Wanda”, którego podziemna infrastruktura staje się podstawą koncepcji. Położenie obiektu kilkadziesiąt metrów pod ziemią pozwala wykorzystać grunt jako naturalną warstwę ochronną. Projekt zakłada wykonanie hermetycznej konstrukcji żelbetowej, której ściany zewnętrzne mają osiągać grubość do 80 cm.
przekrój
© Paulina Ćwięczek
obiekt wykorzystywany również w czasie pokoju
Jednym z założeń projektu jest dwufunkcyjność schronu. W czasie pokoju obiekt nie pozostaje nieużytkowaną infrastrukturą, lecz może pełnić funkcje publiczne, usługowe i rekreacyjne. Nadziemna część założenia obejmuje m.in. wieżę szybową, która może zostać wykorzystana jako punkt widokowy oraz baza dla dronów. Zadaszona przestrzeń przy wejściu do obiektu może natomiast służyć jako miejsce ekspozycji.
W przypadku wystąpienia zagrożenia cały układ może zostać przekształcony w schron dla 450 osób. Proces przejścia od codziennego użytkowania do funkcji ochronnej został rozłożony na kolejne poziomy zabezpieczeń. Obejmuje on m.in. naziemną wieżę kontrolną, MDS na poziomie -5,5 m, strefę logistyczną z funkcją dekontaminacji oraz właściwą część schronu zlokalizowaną na głębokości od -28 do -37 m.
schemat
© Paulina Ćwięczek
czytelny układ komunikacji
Układ przestrzenny schronu oparto na geometrii radialnej i planie kołowym. Takie rozwiązanie ma ułatwiać orientację oraz zapewniać czytelne i bezkolizyjne prowadzenie komunikacji wewnątrz obiektu. Projekt przewiduje również trzy niezależne drogi ewakuacyjne prowadzące poza strefę potencjalnego zawalenia. Istotnym elementem koncepcji jest możliwość połączenia podziemnej infrastruktury schronu z piwnicami sąsiedniej zabudowy mieszkaniowej. W dalszej perspektywie mogłoby to stworzyć sieć podziemnych połączeń zwiększających bezpieczeństwo większej części dzielnicy.
Projekt zakłada, że długotrwały pobyt w schronie wymaga nie tylko zapewnienia podstawowych warunków technicznych, ale również organizacji codziennego życia. Przyjęty system funkcjonowania opiera się na trzydniowym cyklu oraz podziale użytkowników na trzy równoliczne grupy. Poszczególne grupy zmieniają swoje zadania w ośmiogodzinnych odstępach. Jedna z nich korzysta w danym momencie z sypialni, druga zajmuje się nauką i zadaniami technicznymi, a trzecia korzysta z podziemnej siłowni, kuchni publicznej i przestrzeni wypoczynkowych. Dzięki rotacji część pomieszczeń może być wykorzystywana przez różne grupy w ciągu doby, bez konieczności projektowania osobnej przestrzeni dla każdego użytkownika.
przyziemie - strefa wejściowa
© Paulina Ćwięczek
światło, zieleń i przestrzeń prywatna
Ważnym elementem koncepcji jest stworzenie warunków, które pomagają ograniczyć negatywne skutki długotrwałego przebywania pod ziemią. Projekt wykorzystuje oświetlenie imitujące światło dzienne, którego zadaniem jest wspieranie zachowania rytmu dobowego.
W przestrzeni schronu przewidziano również prywatne strefy dla użytkowników oraz zieleń wspomaganą oświetleniem LED. Istotną częścią programu jest podziemna strefa medyczna, obejmująca m.in. salę operacyjną i oddział intensywnej terapii. Rozwiązania te wpisują się w założenie, zgodnie z którym schron ma być przygotowany nie na krótkotrwałe ukrycie, lecz na funkcjonowanie ludzi przez dłuższy czas.
przyziemie - strefa wejściowa
© Paulina Ćwięczek
infrastruktura ochronna jako część miasta
Projekt koncepcyjny Pauliny Ćwięczek pokazuje możliwość wykorzystania doświadczeń związanych z infrastrukturą górniczą do projektowania współczesnych obiektów ochrony ludności. Dawna infrastruktura kopalniana nie jest tu traktowana wyłącznie jako pozostałość po działalności przemysłowej, ale jako potencjalny zasób dla nowych funkcji.
wieża kontrolna
© Paulina Ćwięczek
Koncepcja Szybu „Wanda” zakłada połączenie funkcji ochronnej z codziennym użytkowaniem, a także możliwość powiązania schronu z otaczającą zabudową. Projekt wpisuje więc infrastrukturę bezpieczeństwa w strukturę miasta, proponując rozwiązanie, które może funkcjonować zarówno w czasie pokoju, jak i w sytuacji kryzysowej.
