Jak odzyskać dla mieszkańców fragment miasta przecięty przez intensywny ruch samochodowy i tramwajowy? Projekt urbanistyczny „Latarnia” Wojciecha Radziei i Artema Gazhura z Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej, odpowiada na to pytanie poprzez stworzenie sekwencji zielonych przestrzeni publicznych, których centralnym punktem jest zbiornik wodny i okrągły pawilon społeczno-kulturalny. Projekt powstał w ramach przedmiotu „Śródmieście – Regeneracja”, prowadzonego przez dr. inż. arch. Zygmunta Łuniewicza. Jego lokalizację stanowi obszar po wyburzonym kompleksie Arkad Wrocławskich i Pasażu Zielińskiego, ograniczony m.in. ulicami Swobodną i Zielińskiego. Istotnym elementem kontekstu jest również ul. Powstańców Śląskich, która stanowi jedną z głównych arterii Wrocławia.
© Wojciech Radzieja, Artem Gazhur
miejsce pomiędzy centrum a południem Wrocławia
Teren objęty opracowaniem znajduje się w miejscu o istotnym znaczeniu dla układu komunikacyjnego i przestrzennego miasta. Przez lata jego charakter kształtowała wielkokubaturowa zabudowa handlowa, a intensywny ruch na ul. Powstańców Śląskich dodatkowo utrudniał tworzenie wygodnych połączeń pieszych pomiędzy poszczególnymi częściami obszaru.
Autorzy projektu potraktowali przekształcenie tego terenu jako możliwość ponownego otwarcia go na mieszkańców. Punktem wyjścia stała się analiza istniejących ciągów pieszych, powiązań widokowych oraz relacji z otaczającą zabudową mieszkaniową i biurową. Jednym z najważniejszych celów było stworzenie nowych połączeń poprzecznych, które pozwoliłyby przejść przez obszar w kierunku wschód–zachód. „Latarnia” nie ogranicza się jednak do wyznaczenia nowych tras komunikacyjnych. Jej istotną częścią jest stworzenie systemu różnorodnych przestrzeni publicznych, które mogą pełnić funkcje rekreacyjne, społeczne i usługowe.
od miejskiego pasażu do zielonych enklaw
Kompozycja założenia została pomyślana jako sekwencja kolejnych wnętrz krajobrazowych. Przy parterach projektowanej zabudowy pojawia się miejski pasaż z usługami, gastronomią i miejscami przeznaczonymi na warsztaty. Aktywne funkcje mają wprowadzać w tę część założenia codzienny ruch i umożliwiać korzystanie z przestrzeni o różnych porach dnia.
W dalszej części charakter przestrzeni stopniowo się zmienia. Pojawia się więcej zieleni wysokiej i niskiej, która tworzy kameralne miejsca wypoczynku, a jednocześnie pełni funkcję buforu oddzielającego użytkowników od intensywnego ruchu komunikacyjnego.
Tak zaprojektowany układ pozwala przejść od bardziej dynamicznej, miejskiej przestrzeni do miejsc przeznaczonych na odpoczynek i spokojniejsze formy spędzania czasu. Zieleń staje się przy tym nie tylko elementem kompozycji, ale również odpowiedzią na problemy charakterystyczne dla gęstej tkanki miejskiej, takie jak ograniczona ilość terenów biologicznie czynnych czy zjawisko miejskiej wyspy ciepła.
woda jako centrum założenia
Najważniejszym punktem „Latarni” jest centralny akwen. Woda organizuje przestrzeń wokół siebie i stanowi element łączący poszczególne części założenia. W projekcie pełni również funkcję związaną z retencją i błękitno-zieloną infrastrukturą.
Nad zbiornikiem zaprojektowano okrągły obiekt społeczno-kulturalny. Jego forma pozbawiona ostrych krawędzi odróżnia go od otaczającej tkanki i sprawia, że staje się charakterystycznym punktem całego założenia. Jednocześnie jego funkcja została pomyślana w sposób otwarty – wewnątrz przewidziano miejsca dla lokalnych inicjatyw, sale spotkań oraz przestrzenie wystawiennicze.
© Wojciech Radzieja, Artem Gazhur
Pawilon ma być miejscem, w którym różne grupy użytkowników mogą spotykać się i korzystać ze wspólnej przestrzeni. W ten sposób centralny obiekt nie jest jedynie dominantą kompozycyjną, ale również elementem programu społecznego.
latarnia jako punkt odniesienia
Nazwa projektu odnosi się do idei światła, punktu orientacyjnego i miejsca, do którego można się kierować. W tym ujęciu „Latarnia” nie jest wyłącznie pojedynczym obiektem, lecz całą strukturą przestrzeni publicznych. Jej poszczególne elementy – ciągi piesze, pasaż, zieleń, woda i pawilon – tworzą system mający ponownie połączyć fragmenty miasta.
Dla Wojciecha Radziei i Artema Gazhura istotne było poszukiwanie rozwiązań, które nie tylko odpowiadają na współczesne potrzeby miasta, ale również respektują jego istniejącą strukturę i charakter. Projekt łączy więc działania urbanistyczne z próbą stworzenia przestrzeni dostępnej dla mieszkańców i sprzyjającej codziennej integracji.
„Latarnia” pokazuje tym samym jeden z możliwych scenariuszy przekształcenia obszaru, który przez lata funkcjonował przede wszystkim jako przestrzeń handlowa i komunikacyjna. W jego miejsce autorzy proponują miejski fragment oparty na zieleni, wodzie, ruchu pieszym i różnorodnych formach aktywności społecznej.
