Jak nadać nowe znaczenie historycznej ruinie, nie odbierając jej pamięci i autentyczności? Projekt „Il Luogo dei Sette Incontri” – Miejsce Siedmiu Spotkań Krzysztofa Wasila z Politechniki Lubelskiej to propozycja przekształcenia ruin kościoła Santa Maria di Settefonti w przestrzeń spotkania, refleksji i dialogu. Projekt powstał w ramach międzynarodowego konkursu architektonicznego organizowanego przez włoską platformę Reuse Italy, której działalność koncentruje się na przywracaniu życia zapomnianym obiektom i ruinom historycznym poprzez współczesną architekturę i rewaloryzację dziedzictwa kulturowego.
plan zagospodarowania terenu © Krzysztof Wasil 
ruina jako punkt wyjścia
Santa Maria di Settefonti znajduje się na wzgórzach na południe od Ozzano dell’Emilia. Kościół został wzniesiony w 1691 roku na fundamentach wcześniejszej świątyni romańskiej, a pod koniec II wojny światowej został zniszczony w wyniku działań wojennych. Do dziś zachowały się frontowa fasada oraz przylegająca do niej dzwonnica.
Projekt nie zakłada odtworzenia dawnego kościoła. Zamiast tego traktuje zachowaną strukturę jako punkt wyjścia do stworzenia współczesnej przestrzeni publicznej. Ruina zostaje zachowana jako świadectwo historii, a jednocześnie włączona w nowe życie miejsca.
rysunki © Krzysztof Wasil 
Założenie ma pełnić funkcję centrum dialogu, refleksji i duchowych spotkań. Ważnym elementem koncepcji jest również integracja ruin z otaczającym krajobrazem oraz przebiegającym w pobliżu starożytnym rzymskim szlakiem Via Flaminia Minor. Dzięki temu projekt łączy historię obiektu z doświadczeniem współczesnego użytkownika – mieszkańca, pielgrzyma czy turysty.
siedem spotkań
Najważniejszy motyw projektu wynika bezpośrednio z nazwy Settefonti oraz lokalnej legendy o siedmiu źródłach wody pitnej związanych z kultem błogosławionej Łucji. Liczba siedem staje się podstawą organizacji całego założenia i pozwala powiązać historię miejsca z nowym układem przestrzennym.
Wokół ruin poprowadzono symboliczną ścieżkę będącą współczesną interpretacją dawnego szlaku Via Flaminia Minor. Wzdłuż niej rozmieszczono sześć punktów spotkań. Każdy z nich został pomyślany jako niewielka przestrzeń zatopiona w zieleni, przeznaczona do odpoczynku, kontemplacji i edukacji.
przekrój A-A © Krzysztof Wasil 
Punkty wyposażono w minimalistyczne siedziska oraz elementy małej architektury z tablicami informacyjnymi. Przybliżają one legendę o siedmiu źródłach, historię regionu oraz charakter geograficzny okolicznych wzgórz. Siódmy punkt znajduje się wewnątrz dawnego kościoła i stanowi kulminację całej trasy. To właśnie tutaj spotykają się poszczególne wątki projektu – historia, krajobraz, droga i duchowy wymiar miejsca.
oś ruiny i współczesna interwencja
W zachowanej części kościoła projekt porządkuje istniejącą strukturę poprzez podkreślenie jej pierwotnej osiowości. Oś podłużną wyznaczają centralne okno obserwacyjne oraz główne wejście, natomiast poprzeczną – boczne okno pełniące funkcję wejścia pomocniczego.
Na przeciwległej ścianie pojawia się współczesna, perforowana instalacja. Jej delikatna struktura filtruje światło wpadające do wnętrza, tworząc zmienną kompozycję światła i cienia. W ten sposób nowy element nie konkuruje z historyczną tkanką, lecz wpływa na sposób jej odbioru. Atmosfera wnętrza zmienia się wraz z porą dnia, a światło staje się jednym z narzędzi budowania charakteru miejsca.
© Krzysztof Wasil 
Na przecięciu dwóch osi znajduje się centralna, okrągła platforma – siódmy punkt spotkania. Dawna nawa została uporządkowana poprzez trójdzielny podział, podkreślony rytmem pilastrów oraz symbolicznym odtworzeniem linii dawnych sklepień łukowych w strukturze dachu i ścian.
dzwonnica jako punkt widokowy
Projekt obejmuje również zachowaną dzwonnicę. Została ona zabezpieczona i udostępniona zwiedzającym jako taras widokowy. Z jej poziomu można obserwować panoramę wzgórz Ozzano dell’Emilia, dzięki czemu historyczny element kościoła zyskuje dodatkową funkcję związaną z krajobrazem.
Widok staje się tym samym kolejnym sposobem doświadczania miejsca. Projekt nie ogranicza się do samego wnętrza ruin, lecz prowadzi użytkownika pomiędzy poszczególnymi punktami założenia i pozwala mu stopniowo odkrywać zarówno historię obiektu, jak i jego otoczenie.
© Krzysztof Wasil 
Interwencja w historyczną strukturę opiera się na wyraźnym zestawieniu zachowanej tkanki z nowymi elementami. We wnętrzu zastosowano białe tynkowane ściany, pilastry w ciepłych odcieniach beżu oraz posadzkę z polerowanego betonu. W nowej posadzce zabezpieczono i wyeksponowano zachowane fragmenty oryginalnego bruku. Takie rozwiązanie pozwala czytelnie zaznaczyć granicę pomiędzy tym, co historyczne, a tym, co współczesne. Nowa architektura nie próbuje udawać dawnej, ale jednocześnie pozostaje w dialogu z istniejącą substancją. W efekcie ruina nie zostaje potraktowana jako zamknięty zabytek, którego jedyną funkcją jest przypominanie o przeszłości. Staje się częścią współczesnego krajobrazu kulturowego i miejscem, z którego można korzystać na różne sposoby.
droga przez historię
Istotną częścią projektu był proces poznawania historii miejsca. Praca rozpoczęła się od analizy materiałów konkursowych oraz dziejów samego obiektu i jego otoczenia. Badano historię dawnej świątyni romańskiej, jej późniejsze przekształcenia oraz zniszczenia wojenne. Równolegle prowadzono research dotyczący współczesnego sposobu korzystania z ruin i pobliskich szlaków przez turystów oraz lokalną społeczność.
Ważnym etapem były również konsultacje z wykładowcami. Rozmowy dotyczyły między innymi wyglądu obiektu w okresie jego świetności, sposobu wprowadzenia współczesnej architektury oraz relacji nowej interwencji z historycznym charakterem miejsca. Analizowano także sposób zagospodarowania terenu wokół kościoła.
© Krzysztof Wasil 
„Il Luogo dei Sette Incontri” opiera się na prostym, ale wielowarstwowym założeniu: historyczna ruina może nadal uczestniczyć w życiu współczesnego krajobrazu. Zamiast rekonstruować utraconą architekturę, projekt wykorzystuje to, co pozostało, i buduje wokół tego nową narrację. Sześć punktów rozmieszczonych w krajobrazie prowadzi użytkownika w stronę siódmego – centralnego miejsca wewnątrz dawnej świątyni. Droga przez teren staje się częścią doświadczenia architektury, a zachowane fragmenty kościoła nie są jedynie tłem dla nowych elementów, lecz podstawą całej kompozycji.
