Współczesne miasto jest środowiskiem, które nieustannie dostarcza bodźców. Hałas, natłok informacji, intensywny ruch i tempo codziennego życia wpływają na sposób, w jaki funkcjonujemy i odpoczywamy. W odpowiedzi na to przeciążenie powstała koncepcja „Architektury Ciszy”, czyli miejskiego azylu, którego punktem wyjścia jest pytanie o możliwość kształtowania przestrzeni wspierającej dobrostan człowieka. Projekt zakłada, że architektura może być czymś więcej niż organizowaniem funkcji i nadawaniem formy budynkom. Może również kształtować środowisko, w którym człowiek żyje, odpoczywa i regeneruje się. W takim ujęciu architekt staje się współodpowiedzialny za jakość doświadczenia użytkownika. Autorką projektu jest Natalia Zgórska z Politechniki Bydgoskiej,a promotorką dr Małgorzata Kaus.
schemat
© Natalia Zgórska
cisza jako przestrzeń doświadczania
Cisza w projekcie nie oznacza całkowitego braku dźwięku. Jest raczej stanem, który wymaga odpowiednich warunków przestrzennych. „Architektura Ciszy” poszukuje więc sposobu na stworzenie miejsca, w którym można ograniczyć nadmiar bodźców, zwolnić tempo i skierować uwagę na własne ciało oraz otoczenie.
Punktem wyjścia do stworzenia takiego miejskiego azylu stały się techniki wyciszenia i relaksu, przede wszystkim medytacja i joga. Projekt odwołuje się do tradycji Wschodu, wykorzystując zasady feng shui jako jedno z narzędzi kształtowania przestrzeni.
analizy
© Natalia Zgórska
Feng shui zostaje tu zestawione ze współczesnymi koncepcjami projektowania, takimi jak biophilic design, teoria odnowy uwagi Kaplana, neuroarchitektura czy architektura terapeutyczna. Choć wywodzą się one z różnych tradycji i sposobów myślenia, łączy je zainteresowanie wpływem środowiska na człowieka oraz znaczeniem kontaktu z naturą.
Myślęcinek jako miejski azyl
Lokalizację projektu stanowi Leśny Park Kultury i Wypoczynku Myślęcinek w Bydgoszczy. Wybór tego miejsca wynika zarówno z jego przyrodniczego charakteru, jak i dostępności.
Teren opracowania znajduje się w otoczeniu lasu i w pobliżu stawu. W interpretacji wykorzystującej zasady feng shui woda staje się elementem sprzyjającym harmonii, natomiast las tworzy naturalną barierę chroniącą przed wiatrem. Istotne znaczenie ma również brak intensywnego ruchu samochodowego we wnętrzu parku.
elewacje
© Natalia Zgórska
Myślęcinek pozwala tym samym połączyć dostępność miejskiej lokalizacji z warunkami bardziej odległymi od codziennego miejskiego zgiełku. Projekt wykorzystuje istniejący charakter miejsca, zamiast tworzyć całkowicie odizolowane środowisko.
budynek wyrastający z polany
Budynek zaprojektowano na planie koła, które w założeniach feng shui jest formą kojarzoną z harmonią. Dwukondygnacyjna struktura została częściowo zagłębiona w terenie. Ponad poziom polany wyłaniają się trzy łezkowate segmenty pokryte roślinnością ekstensywną.
Tak ukształtowana bryła ma możliwie mocno zintegrować obiekt z krajobrazem. Zielone powierzchnie stają się przedłużeniem łąki, a przyjęte rozwiązanie pozwala zachować możliwość migracji zwierząt przez teren. Architektura nie konkuruje więc z otoczeniem wysokością ani rozbudowaną sylwetą. Znaczna część programu zostaje ukryta pod powierzchnią terenu, a widoczne fragmenty budynku mają charakter bardziej krajobrazowy niż monumentalny.
jin i jang jako zasada organizująca wnętrze
Podział budynku na dwie kondygnacje odpowiada zasadzie Jin i Jang. Każda z nich otrzymuje odmienny charakter i program.Kondygnacja naziemna, określona jako Jang, jest strefą światła i aktywności. Znajdują się tutaj sale jogi i medytacji, herbaciarnia oraz biblioteka. To przestrzenie przeznaczone do praktyki, spotkania i spokojnej aktywności.
Podziemna kondygnacja Jin ma natomiast służyć wyciszeniu i głębszej regeneracji. Zaplanowano na niej strefę wellness, samotnie oraz centralne patio. Podział funkcjonalny nie jest więc jedynie kwestią organizacji programu. Ma budować różne poziomy doświadczenia – od aktywności i kontaktu ze światłem po bardziej intymne przestrzenie przeznaczone do odpoczynku.
przekroje
© Natalia Zgórska
patio jako serce założenia
Centralnym elementem projektu jest patio otwarte na niebo. W jego centrum znajduje się formowana sosna, która symbolizuje połączenie ziemi z niebem oraz zakorzenienie. Wokół patio poprowadzono korytarz pełniący funkcję ścieżki medytacji chodzonej. Łączy on trzy części budynku, a jednocześnie staje się samodzielną przestrzenią doświadczenia. Ruch wokół wewnętrznego dziedzińca pozwala na stopniowe przechodzenie pomiędzy poszczególnymi strefami. Patio nie jest zatem wyłącznie miejscem, które doświetla podziemną część budynku. Organizuje cały układ i nadaje mu centralny punkt.
Elewacje zaprojektowano jako duże powierzchnie szklane osłonięte pionowymi lamelami z drewna modyfikowanego termicznie. Przeszklenia otwierają wnętrza na otaczający las, natomiast drewniane elementy ograniczają nadmierne nasłonecznienie. Materiałowo budynek pozostaje dzięki temu związany z naturalnym charakterem Myślęcinka. Drewno tworzy warstwę pośrednią pomiędzy szkłem a zielenią, jednocześnie porządkując skalę przeszkleń.
© Natalia Zgórska
feng shui jako narzędzie projektowe
Jednym z ciekawszych aspektów projektu jest próba przełożenia zasad feng shui na współczesny język architektury. Nie są one traktowane wyłącznie jako dekoracyjny motyw, lecz jako punkt wyjścia do organizacji przestrzeni, relacji z krajobrazem i sposobu poruszania się użytkownika.
Projekt zestawia te zasady z koncepcjami rozwijanymi w zachodniej kulturze projektowej. Biophilic design, neuroarchitektura, teoria odnowy uwagi czy architektura terapeutyczna różnią się podstawami i metodologią, ale zwracają uwagę na znaczenie środowiska, natury i bodźców w doświadczeniu człowieka. „Architektura Ciszy” próbuje połączyć te perspektywy w jednym założeniu. Efektem ma być przestrzeń, która nie tylko oferuje konkretne funkcje, lecz przede wszystkim tworzy warunki do zatrzymania się, skupienia i regeneracji.
© Natalia Zgórska
miejsce, w którym można zwolnić
Projekt miejskiego azylu w Myślęcinku odpowiada na problem nadmiaru bodźców poprzez świadome kształtowanie relacji między architekturą a przyrodą. Zagłębienie budynku w terenie, zielone dachy, centralne patio, kontakt z lasem, ograniczenie ruchu samochodowego oraz program oparty na jodze, medytacji i wellness tworzą spójną koncepcję przestrzeni przeznaczonej do odpoczynku.
„Architektura Ciszy” nie proponuje więc izolacji od miasta w sensie fizycznym. Wykorzystuje istniejący miejski park, aby stworzyć w jego obrębie miejsce o innym rytmie i charakterze. Cisza staje się tutaj nie tyle brakiem dźwięku, ile przestrzenią dla uważności, oddechu i kontaktu z otoczeniem.
