Czy kształt rzeki może stać się punktem wyjścia dla całego założenia muzealnego? Projekt „Muzeum Wisły” autorstwa Melanii Woźniak z Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, wykorzystuje meandrujący bieg Wisły jako inspirację dla bryły, układu funkcjonalnego oraz sposobu zwiedzania. Projekt powstał w ramach przedmiotu „Projekt obiektu użyteczności publicznej”, pod opieką Małgorzaty Nowak-Pieńkowskiej i Tomasza Kwiecińskiego.
makieta z lotu ptaka
© Melania Woźniak
architektura wyrastająca z krajobrazu
Muzeum zaprojektowano na wschodnim brzegu Wisły, w miejscu, gdzie naturalny krajobraz staje się jednym z najważniejszych elementów koncepcji. Nieregularny, meandrujący przebieg rzeki przełożono na geometrię budynku oraz organizację całego założenia.
Kompleks nie ogranicza się do jednego obiektu. Tworzą go budynek główny muzeum, biblioteka, biura i pracownie, sale warsztatowe oraz siedem tymczasowych pawilonów edukacyjnych rozmieszczonych wzdłuż zewnętrznej ścieżki dydaktycznej.
Jak podkreśla prowadząca, projekt wyrasta bezpośrednio z kontekstu miejsca, a architektura nie konkuruje z krajobrazem Wisły, lecz staje się jego przestrzennym przedłużeniem. Ważnym założeniem było również zachowanie istniejących osi widokowych na lewobrzeżną Warszawę.
© Melania Woźniak
dwie ścieżki zwiedzania
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest podwójna narracja zwiedzania. Odwiedzający mogą doświadczać muzeum poprzez dwie uzupełniające się trasy.
Pierwsza to ścieżka w krajobrazie, otwarta i dostępna dla wszystkich. Prowadzi przez tereny zielone i łączy kolejne pawilony edukacyjne. Dzięki temu część programu muzealnego wychodzi poza budynek i bezpośrednio wiąże się z otaczającą naturą.
Druga trasa została poprowadzona pod ziemią. Ścieżka podziemna prowadzi przez ekspozycję stałą i buduje bardziej kameralny charakter zwiedzania. Jej przebieg nawiązuje do nurtu rzeki – kolejne fragmenty wystawy są stopniowo odkrywane, a ruch odwiedzających przypomina „płynięcie” przez ekspozycję.
Zestawienie obu tras pozwala stworzyć dwa odmienne doświadczenia. Jedno jest otwarte i związane z krajobrazem, drugie skupione i bardziej intymne.
© Melania Woźniak
bryła jak meander Wisły
Budynek główny otrzymał wydłużony, łamany rzut, który nawiązuje do nieregularnej geometrii rzeki. Całość przykrywa załamujący się dach wsparty na drewnianej konstrukcji z belek z drewna klejonego.
Charakterystycznym elementem konstrukcji są węzły dachu, w których sześć drewnianych elementów zbiega się promieniście w jednym punkcie. Widoczna konstrukcja staje się ważną częścią architektury wnętrza, podkreślając rytm i geometrię założenia.
Podziemna część ekspozycyjna wymagała natomiast zastosowania odpowiednich rozwiązań konstrukcyjnych i hydroizolacyjnych. Została zaprojektowana w technologii „białej wanny”, czyli wodoszczelnej konstrukcji żelbetowej ze zintegrowanym systemem drenażu, hydroizolacji i termoizolacji. Pozwala to na bezpieczne prowadzenie przestrzeni muzealnej poniżej poziomu terenu, w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki.
© Melania Woźniak
drewno i kamień we wnętrzu
We wnętrzach dominuje drewno, które pojawia się na ścianach i sufitach holu wejściowego oraz przestrzeni wystawienniczych. Ciepła powierzchnia drewnianych okładzin została zestawiona z surowymi, kamiennymi bryłami pełniącymi funkcję elementów ekspozycji i miejsc do siedzenia.
Ważną rolę odgrywa również światło naturalne. Wąskie, skośne naświetlenia umieszczone w dachu wpuszczają do wnętrza charakterystyczne smugi światła. Podkreślają one załamania bryły i zmieniają sposób odbioru przestrzeni w zależności od miejsca, w którym znajduje się odwiedzający.
Materiały i światło budują spokojną atmosferę, pozostawiając jednocześnie główną rolę ekspozycji oraz relacji z krajobrazem.
© Melania Woźniak
muzeum jako krajobrazowe założenie kultury
Program kompleksu został rozłożony pomiędzy funkcje ekspozycyjne, edukacyjne, społeczne i administracyjne. W głównym budynku znalazły się wystawy stałe i czasowe, sala konferencyjna, biblioteka, kawiarnia, księgarnia z czytelnią oraz przestrzenie warsztatowe.
Uzupełniający budynek przeznaczono na biura, pracownie i archiwum. Część podziemna mieści natomiast dodatkowe funkcje wystawiennicze, edukacyjne i techniczne.
Istotą projektu nie jest jednak wyłącznie zgromadzenie różnych funkcji w jednym kompleksie. Architektura, krajobraz i sposób poruszania się użytkownika zostały potraktowane jako jeden system. Ścieżka krajobrazowa otwiera muzeum na Wisłę i otoczenie, natomiast trasa podziemna pozwala budować odmienny rytm i atmosferę zwiedzania.
© Melania Woźniak
„Muzeum Wisły” Melanii Woźniak staje się dzięki temu nie tylko miejscem prezentowania ekspozycji, ale krajobrazowym założeniem kultury, w którym architektura pozostaje w bezpośredniej relacji z rzeką. Inspiracja jej meandrującym biegiem została przełożona zarówno na formę budynku, jak i na doświadczenie osób odwiedzających muzeum.
