Jak przywrócić dawnemu Morskiemu Domowi Kultury jego społeczną funkcję, zachowując jednocześnie charakter architektury socrealistycznej? Na to pytanie odpowiada praca magisterska Joanny Zajączkowskiej, absolwentki Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej. Projekt „Na Nowo w Porcie, czyli jak odzyskać Morski Dom Kultury. Reinterpretacja architektury socrealistycznej jako przestrzeni codziennej aktywności społecznej Nowego Portu” znalazł się w gronie finalistów Międzynarodowego Konkursu Prac Dyplomowych z Architektury UnIADA 2026. Praca została przygotowana pod kierunkiem dr Małgorzaty Skrzypek-Łachińskiej, a jej recenzentem był prof. Jakub Szczepański. Punktem wyjścia dla projektu stał się istniejący budynek dawnego Morskiego Domu Kultury w gdańskim Nowym Porcie – obiekt, który przez dziesięciolecia pełnił ważną funkcję w życiu dzielnicy.
aksonometria © Joanna Zajączkowska 
budynek z historią
Morski Dom Kultury był miejscem codziennych spotkań mieszkańców Nowego Portu. W jego przestrzeniach działały m.in. kino, biblioteka, kawiarnia oraz koła zainteresowań. Budynek nie był więc wyłącznie obiektem użyteczności publicznej, lecz jednym z miejsc, wokół których koncentrowało się życie lokalnej społeczności.
Z czasem jego znaczenie zaczęło jednak maleć, a sam obiekt stopniowo tracił kolejne funkcje. Pomimo wartości historycznej i wpisania do rejestru zabytków budynek pozostaje dziś niewykorzystany i niszczeje. Od 2023 roku jest opuszczony.
To właśnie napięcie pomiędzy zachowaną wartością obiektu a jego obecnym stanem stało się dla Joanny Zajączkowskiej punktem wyjścia do pracy. Zamiast traktować dawny MDK wyłącznie jako zabytek wymagający ochrony, autorka potraktowała go jako przestrzeń, której można nadać nowe życie.
aksonometria eksplodowana © Joanna Zajączkowska 
jak odzyskać Morski Dom Kultury?
Jednym z najważniejszych pytań postawionych w pracy było to, w jaki sposób pogodzić ochronę istniejącej architektury z potrzebą dostosowania budynku do współczesnego użytkowania.
Autorka przeanalizowała historię obiektu oraz potrzeby mieszkańców Nowego Portu. Ważnym elementem badań była przeprowadzona ankieta, która pokazała silną identyfikację mieszkańców z dzielnicą oraz dostrzegany przez nich potencjał dawnego Morskiego Domu Kultury.
Na tej podstawie projekt nie zakłada całkowitego przekształcenia istniejącego budynku. Istotnym założeniem jest zachowanie jego charakteru przy jednoczesnym wprowadzeniu nowych funkcji i poprawie dostępności.
Wewnątrz zaproponowano nowy układ ścian działowych, dostosowujący przestrzeń do współczesnego programu. Jednocześnie zachowane zostały wartościowe elementy istniejących wnętrz oraz charakterystyczne detale marynistyczne, obecne m.in. na schodach i zewnętrznych balustradach.
świetlik © Joanna Zajączkowska 
otwarcie budynku na mieszkańców
Istotną zmianą jest sposób, w jaki projekt traktuje parter budynku. Zamiast zamkniętej strefy wejściowej zaproponowano większe otwarcie obiektu na przestrzeń publiczną. Duże przeszklenia mają zwiększyć wizualny kontakt pomiędzy wnętrzem a otoczeniem, a ich podziały nawiązują do istniejącej kompozycji okien.
Projekt uwzględnia również poprawę dostępności całego budynku. Wprowadzenie wind pozwala połączyć wszystkie kondygnacje i umożliwić korzystanie z obiektu szerszej grupie użytkowników.
Nowy program został dopasowany do współczesnego sposobu funkcjonowania domu kultury. Zachowanie istniejącej substancji nie oznacza więc zamrożenia budynku w jego historycznej formie, ale stworzenie warunków do jego ponownego wykorzystania.
budynek sportowy © Joanna Zajączkowska 
nowa funkcja poza istniejącym obiektem
Jednym z problemów projektowych była ograniczona powierzchnia istniejącego budynku. Z tego względu część funkcji, których nie można było wygodnie umieścić w jego obrębie, została przeniesiona do nowego obiektu.
Projektowany budynek sportowy uzupełnia program Morskiego Domu Kultury, a jednocześnie domyka pierzeję ulicy. W ten sposób nowa architektura nie konkuruje z istniejącym obiektem, ale staje się jego funkcjonalnym uzupełnieniem.
Takie rozwiązanie pozwala zachować najważniejsze elementy historycznej struktury, a jednocześnie rozszerzyć możliwości wykorzystania całego założenia.
budynek i jego otoczenie
Reinterpretacja Morskiego Domu Kultury nie kończy się na jego wnętrzu. Ważną częścią pracy jest również przekształcenie otoczenia budynku.
Autorka proponuje stworzenie bardziej dostępnej i atrakcyjnej przestrzeni publicznej, uzupełnionej o park oraz nową zabudowę mieszkaniową i usługową. Dzięki temu MDK nie funkcjonuje jako pojedynczy obiekt pozostawiony w istniejącej tkance, ale staje się częścią większego układu przestrzeni wspólnych.
Projekt zakłada więc powrót do idei domu kultury jako miejsca obecnego w codziennym życiu dzielnicy. Park, przestrzenie publiczne, funkcje usługowe, sportowe i kulturalne mają tworzyć środowisko, w którym budynek może ponownie pełnić rolę lokalnego miejsca spotkań.
wnętrza © Joanna Zajączkowska 
między ochroną a zmianą
„Na Nowo w Porcie” jest próbą odpowiedzi na jeden z problemów często pojawiających się w przypadku historycznych budynków użyteczności publicznej – jak zachować ich wartość, nie rezygnując jednocześnie z ich współczesnego użytkowania. W projekcie historia nie zostaje potraktowana jako przeszkoda dla zmian. Zachowane elementy architektury, detale i charakter istniejącego budynku stają się podstawą dalszych przekształceń. Nowe funkcje, poprawa dostępności i otwarcie parteru mają natomiast pozwolić na ponowne włączenie obiektu w życie dzielnicy.
Praca Joanny Zajączkowskiej znalazła się w gronie finalistów Międzynarodowego Konkursu Prac Dyplomowych z Architektury UnIADA 2026. Konkurs jest skierowany do prac dyplomowych i badawczych z obszaru architektury oraz szeroko rozumianego środowiska zbudowanego, a w ocenie zgłoszeń uwzględniane są m.in. innowacyjność, metodologia badawcza, znaczenie pracy oraz klarowność argumentacji. W przypadku „Na Nowo w Porcie” punktem wyjścia nie jest jednak sama forma nowej architektury, lecz pytanie o możliwość odzyskania istniejącego miejsca dla mieszkańców. Projekt pokazuje, że ponowne wykorzystanie obiektu historycznego może oznaczać nie tylko zachowanie jego materialnej substancji, ale również próbę przywrócenia funkcji, która przez lata była częścią tożsamości lokalnej społeczności.
