Pawilon Designu Université du Québec à Montréal,
projekt: Dan Hanganu
Pawilon Designu Université du Québec à Montréal w Montrealu został uhonorowany prestiżową nagrodą Prix du XXe siècle przyznawaną przez Royal Architectural Institute of Canada — wyróżnieniem zarezerwowanym dla realizacji, które trwale wpisały się w historię architektury ostatniego stulecia. Zaprojektowany przez Dan Hanganu budynek, oddany do użytku w 1995 roku, po trzech dekadach pozostaje punktem odniesienia dla projektowania przestrzeni edukacyjnych. Dzisiejsza nagroda nie tylko potwierdza jego rangę, lecz także kieruje uwagę na projekt, który wciąż aktywnie współtworzy miejskie i akademickie życie Montrealu.
Pawilon Designu Université du Québec à Montréal © Nathalie St-Pierre 
Architektura w dialogu z miastem
– rola pawilonu w Quartier Latin
Pawilon powstał z inicjatywy Université du Québec à Montréal oraz École de design jako odpowiedź na potrzebę stworzenia przestrzeni otwartej — zarówno funkcjonalnie, jak i symbolicznie. Jego lokalizacja w Quartier Latin nie jest przypadkowa. To dzielnica o intensywnym życiu kulturalnym i akademickim, w której architektura nie może pozostawać neutralna. Budynek nie izoluje się od otoczenia. Przeciwnie — został zaprojektowany jako element aktywnej tkanki miejskiej, wchodzący w relację z ulicą, przechodniami i sąsiednimi instytucjami. W efekcie pawilon nie funkcjonuje wyłącznie jako infrastruktura uczelni, lecz jako przestrzeń współdzielona, w której spotykają się różne środowiska.
Pawilon Designu Université du Québec à Montréal © Dan Hanganu & Gilles Prud'homme 
Transparentność i materia
– jak architektura buduje otwartość
Jednym z kluczowych elementów projektu jest sposób operowania materiałem. Stal i szkło tworzą język architektoniczny oparty na przejrzystości i warstwowości. Elewacja nie stanowi szczelnej bariery — działa raczej jak filtr, który pozwala na przenikanie światła, ruchu i spojrzeń. Zastosowanie pustaków szklanych oraz metalowych struktur wprowadza subtelną grę między widocznością a półprzezroczystością. Dzięki temu wnętrze budynku pozostaje w stałym dialogu z miastem, a jego funkcjonowanie staje się czytelne również dla osób znajdujących się na zewnątrz. Integralną częścią tej koncepcji jest interwencja autorstwa Pierre Leclerc. Monumentalna, stalowa konstrukcja wkomponowana w fasadę pełni rolę zmiennego nośnika treści. Dzięki ruchomym elementom może być wykorzystywana do projekcji i działań graficznych, co sprawia, że budynek reaguje na aktualne wydarzenia i działania artystyczne.
Pawilon Designu Université du Québec à Montréal © Michel Brunelle 
Rzut, plan i bryła – architektura jako sekwencja doświadczeń
Układ pawilonu opiera się na sześciu kondygnacjach, które tworzą spójną, lecz niejednorodną strukturę. Pracownie, sale dydaktyczne i przestrzenie administracyjne nie są od siebie wyraźnie oddzielone — przenikają się, budując środowisko oparte na relacjach i przepływach. Centralnym elementem kompozycji jest pionowa oś komunikacyjna prowadząca ku tarasowi dachowemu. Ta sekwencja ruchu organizuje doświadczenie budynku — od poziomu ulicy po najwyższy punkt, który stanowi kulminację całego układu. Bryła nie ma charakteru zamkniętego monolitu. Jej rozczłonkowanie oraz transparentność wpisują się w ideę architektury otwartej, reagującej na użytkownika i kontekst.
Pawilon Designu Université du Québec à Montréal © UQAM 
Przestrzeń dla edukacji, wystaw i eksperymentu
W pawilonie mieszczą się École de design oraz Centre de design, których działalność w naturalny sposób wykorzystuje potencjał architektury. Przestrzenie zaprojektowano tak, by sprzyjały różnym formom pracy — od indywidualnej po zespołową — oraz umożliwiały ich swobodne łączenie. Istotnym założeniem projektu jest widoczność procesu twórczego. Koncepcja „widzieć i być widzianym” znajduje odzwierciedlenie w transparentności wnętrz i powiązaniach wizualnych między kondygnacjami. Nauczanie, eksperyment i prezentacja nie są tu rozdzielone — funkcjonują równolegle, tworząc spójne środowisko akademickie. Szczególnym wydarzeniem pozostaje coroczna wystawa Annuel de design, która wykorzystuje wszystkie poziomy budynku. Ekspozycja obejmuje projekty z zakresu architektury, wzornictwa przemysłowego, mody czy typografii, stając się jednym z najważniejszych przeglądów młodego designu w Quebecu.
Pawilon Designu Université du Québec à Montréal © Michel Brunelle 
Nagroda RAIC i znaczenie projektu po 30 latach
Nagroda przyznana przez Royal Architectural Institute of Canada podkreśla nie tylko jakość architektoniczną pawilonu, lecz także jego długofalowy wpływ. To przykład budynku, który nie traci znaczenia wraz z upływem czasu — przeciwnie, zyskuje nowe konteksty i interpretacje. Dorobek Dan Hanganu, którego pawilon stanowi jedno z najważniejszych osiągnięć, pozostaje istotnym punktem odniesienia dla architektury Quebecu. Jego podejście, oparte na uważności wobec miejsca i społecznej roli architektury, znajduje w tej realizacji szczególnie czytelny wyraz.
