Czy trawy ozdobne — już w nazwie sugerujące dekoracyjne wartości — mają też realne walory ekosystemowe? Jak dobierać odpowiednie gatunki roślin dla nasadzeń miejskich lub pasów przydrogowych? Rozmawiamy o tym z architektką krajobrazu, Alicją Maj-Czopek, autorką książki „Trawy ozdobne” oraz twórczynią Vademecum Traw — internetowej encyklopedii poświęconej trawom ozdobnym.
Alicja Maj-Czopek
© Alicja Maj-Czopek
Ola Kloc: Pani specjalnością są trawy ozdobne, dlaczego właśnie te rośliny?
Alicja Maj-Czopek: Początkowo nasza szkółka skupiała się wyłącznie na produkcji roślin iglastych. Dodatkowo w tym czasie zakładany był nasz ogród pokazowy. Z czasem moi rodzice zaczęli poszukiwać ciekawych roślin, które uzupełnią nasadzenia drzew i krzewów iglastych. Podczas licznych podróży po Europie ich uwagę zwróciły trawy ozdobne, w szczególności miskanty chińskie. Było to 20 lat temu, więc trawy nie były jeszcze tak popularne w Polsce, jak są teraz. Okazały się one świetnym wyborem, wprowadziły ruch i lekkość do ogrodu. Efektem zauroczenia trawami było rozpoczęcie ich kolekcjonowania i Kolekcja Narodowa rodzaju Miscanthus, która obecnie liczy ich ponad 382.
ogród pokazowy w październiku — Miscanthus sinensis Piccolo Rubino PBR i Sesleria autumnalis
© Alicja Maj-Czopek
Aktualnie w naszym ogrodzie znajdują się dwie nowe Kolekcje Narodowe rodzaju Sesleria i Molinia. Jednocześnie zwracaliśmy uwagę na inne trawy, nie tylko miskanty. Zaciekawiła nas ich różnorodność — kolory i formy kwiatostanów, wielkość (od małych kostrzew i seslerii po wysokie miskanty i prosa), pokrój, terminy kwitnienia i wybudzania się po zimie. Okazało się, że jest to niezwykle efektowna grupa roślin oraz niezbyt trudna w uprawie. Wpisują się w różne style od naturalistycznych ogrodów, po bardziej uporządkowane i nowoczesne rabaty.
ogród pokazowy jesienią
© Alicja Maj-Czopek
Ola Kloc: Jakie są ich walory ekosystemowe?
Alicja Maj-Czopek: Spora grupa traw posiada gęsty i rozbudowany system korzeniowy, co przyczynia się do stabilizacji struktury gleby, szczególnie na skarpach. Do takich traw zaliczamy na przykład wydmuchrzycę piaskową i proso gorzkie. Korzystnym aspektem sadzenia traw ozdobnych jest ich zdolność fitoremediacji, co szczególnie przydatne jest w nasadzeniach miejskich. Dzięki temu trawy takie jak mozga trzcinowata, śmiałek darniowy, kostrzewa sina mogą być wykorzystywane na mocno zanieczyszczonych glebach w celu ich naturalnego oczyszczania. Gęsty układ źdźbeł i liści stanowi schronienie dla licznych owadów. Ptaki również mogą z nich korzystać, szczególnie z suchych części traw, które wykorzystywane są do budowy gniazd.
ogród pokazowy — Sesleria autumnalis, Sporobolus airoides i Panicum virgatum JS Buffalo Green PBR
© Alicja Maj-Czopek
Ola Kloc: Czy sprawdzą w mieście? Czy są wymagającymi roślinami?
Alicja Maj-Czopek: Trawy mają różne wymagania, zaczynając od wilgotności i zasobności gleby aż po stopień nasłonecznienia. W większości są one jednak stosunkowo proste w uprawie. Wybierając trawy do miast, warto przyjrzeć się gatunkom, które tolerują ubogie gleby oraz nie są wrażliwe na niedobór wody. Do taki traw należą między innymi palczatka Gerarda, butelua smukła, owsiczka wieczniezielona, chropatka trzcinnikowata. Niektóre z traw tolerują również gleby zasolone, a są to na przykład spartyna grzebieniasta oraz proso gorzkie. W miastach dobrze radzą sobie również trzęślice oraz śmiałki darniowe. Na rabatach bylinowych efektownym wypełniaczem są drżączka średnia oraz tymotka Boehmera. Nieco bardziej wymagające są rozplenice japońskie, które źle znoszą długotrwałe susze i niedobór składników pokarmowych w glebie. Zastąpić je jednak można rozplenicami wschodnimi, które tolerują gorsze warunki glebowe.
matecznik w szkółce — od lewej: Miscanthus sinensis Strictus, Panicum virgatum Northwind, Miscanthus sinensis Buraczok
© Alicja Maj-Czopek
Ola Kloc: Czy trawy ozdobne sprawdzą się w projektach tworzonych metodą xeriscaping? Czy to rozwiązanie ma szansę przyjąć się w Polsce?
Alicja Maj-Czopek: Jest spora grupa traw, która sprawdzi się w projektach tworzonych metodą xeriscaping. W naszym ogrodzie pokazowym testujemy różne gatunki oraz sprawdzamy ich odporność na suszę, a także wysoką wilgotność gleby. Przed wprowadzeniem nowej rośliny do oferty najpierw obserwujemy ją i zwracamy uwagę na to, jak zachowuje się na różnych stanowiskach. Nasz ogród pokazowy ma bogaty układ terenu, dzięki czemu mamy możliwość obserwacji wzrostu roślin na glebach suchych, wilgotnych, piaszczystych i gliniastych. Do traw, które zdecydowanie dobrze radzą sobie z niedoborem wody, należą między innymi poronica śmiałkowata, owsiczka wieczniezielona, kostrzewa ametystowa, kostrzewa Walberla, miłka włosista, rozplenica wschodnia, proso rózgowate, wydmuchrzyca piaskowa, ale również trzęślice. Z krótkotrwałym niedoborem wody dobrze radzą sobie również trzęślice, które zazwyczaj kojarzą się z wilgotnymi łąkami. Przy niedoborze wody niektóre trawy mogą być nieco niższe i obserwujemy to właśnie w tym roku. Nie są to jednak drastyczne różnice. Często obserwujemy, że nadmiar wody może być gorszy dla traw, niż niedobór. Nadmiaru wody nie lubią na przykład seslerie.
szkółka — Miscanthus sinensis Milos w pojemniku P9
© Alicja Maj-Czopek
Ola Kloc: Na czym będą polegać warsztaty terenowe Dobór i ocena materiału roślinnego w praktyce?
Alicja Maj-Czopek: Warsztaty terenowe Dobór i ocena materiału roślinnego w praktyce (organizator Agencja Promocji Zieleni, pod egidą Związku Szkółkarzy Polskich) mają za zadanie kompleksowo przedstawić, w jaki sposób prawidłowo ocenić materiał roślinny w szkółce czy jest on prawidłowo rozwinięty oraz wolny od szkodników i chorób, oraz w jaki sposób dobrać materiał roślinny do projektu (dobór gatunków odmian, ale także wielkości pojemników). Będzie można zapoznać się z tzw. półproduktem, czyli roślinami w multipaletach oraz pojemnikach P9, a także w większych pojemnikach C3 i C5. W naszej szkółce znajdują się także mateczniki z trawami ozdobnymi oraz ogród pokazowy, co dodatkowo wzbogaci szkolenie. Materiał roślinny, który uczestnicy najpierw obejrzą w szkółce, będą później mogli zobaczyć w nasadzeniach pokazowych oraz porównać gęstość nasadzeń względem różnych gatunków i odmian.
szkółka — Molinia caerulea Banshee PBR w pojemniku P9
© Alicja Maj-Czopek
Blok specjalny dotyczący traw ozdobnych będzie zawierał zestaw informacji między innymi o typach wzrostu traw oraz o terminach największej atrakcyjności poszczególnych gatunków. Omówimy również tempo wzrostu traw i różnice pomiędzy nimi. Dodatkowym elementem będzie spacer po matecznikach, gdzie omówimy proces produkcji oraz przedstawimy najciekawsze odmiany do tworzenia widowiskowych szpalerów z traw ozdobnych. Przedstawimy nasze doświadczenia związane z produkcją materiału szkółkarskiego oraz z tworzeniem nasadzeń z udziałem traw i bylin.
Ola Kloc: Jeden z bloków warsztatowych dotyczyć będzie różnic między inwestycjami publicznymi a ogrodami prywatnymi — na jakie rośliny powinniśmy stawiać w miejskich przestrzeniach?
Alicja Maj-Czopek: Jest to ważny element szkolenia, na który szczególnie zwrócimy uwagę. W ogrodach prywatnych zastosować można szerszą gamę gatunków. Niektóre z traw wymagają więcej uwagi lub potrzebują lepszych warunków do wzrostu, które będą miały zapewnione właśnie w ogrodzie przydomowym. W nasadzeniach miejskich musimy postawić na sprawdzone, wytrzymałe rośliny, które zapewnią atrakcyjne efekty wizualne. Rośliny sadzone na przykład przy pasach drogowych powinny tolerować zasolone gleby, a także wysokie stężenia spalin i metali ciężkich. Należy również zwrócić uwagę na dobór konkretnych odmian. Ważnym aspektem jest zwarty pokrój i brak tendencji do pokładania się. Trawy nie mogą wykładać się na ciągi komunikacyjne, dlatego szczególnie cenne są odmiany o silnych źdźbłach i wyprostowanym, stabilnym pokroju. Istotną kwestią jest także wysokość docelowa, aby rośliny nie ograniczały widoczności. Przykładowo odmiany prosa rózgowatego wahają się od około 80 cm (proso rózgowate Nosferatu PBR) do ponad 2 m wysokości (proso rózgowate Thundercloud).
matecznik w szkółce — Pennisetum alopecuroides Hameln i Panicum virgatum Nosferatu PBR
© Alicja Maj-Czopek
Warsztaty: Dobór i ocena materiału roślinnego w praktyce | warsztaty terenowe w szkółce Daglezja w Rykach
Termin: 18 września 2026 roku, piątek
Szczegóły i zapisy: LINK
Organizator: Agencja Promocji Zieleni, pod egidą Związku Szkółkarzy Polskich
