Od lat Stowarzyszenie Architektów Polskich przyznaje medal „Bene Merentibus”, wyróżnienie za zasługi zarówno dla rozwoju polskiej architektury, jak i stowarzyszenia. Laureatami medalu mogą być nie tylko architekci, ale i osoby niebędące projektantami, a nawet instytucje, które aktywnie działają na rzecz polskiej architektury. Tegorocznymi laureatami medalu „Bene Merentibus” zostali: dziennikarka i promotorka kultury Bogna Świątkowska, ukraiński architekt Aleksander Baranowski i przedsiębiorca Władysław Grochowski.
12 grudnia br. podczas uroczystej gali w siedzibie Zarządu Głównego SARP przy ulicy Foksal 2 w Warszawie Stowarzyszenie Architektów Polskich przyznało najważniejsze wyróżnienia w świecie polskiej architektury — Honorową Nagrodę SARP, której laureatami zostali w tym roku Kozień Architekci — Marek Kozień, Magdalena Kozień-Woźniak i Katarzyna Kozień-Kornecka oraz medali „Bene Merentibus”.
W skład medalowej kapituły weszli: Marek Chrobak (Prezes Zarządu Głównego SARP, przewodniczący kapituły), Agnieszka Kalinowska-Sołtys (Prezesa ZG SARP w latach 2022-2024), Rafał Dominik Eymonnt (Sekretarz Generalny SARP), Katarzyna Wiosna-Osóbka (Sekretarza Rady Prezesów), prof. Ewa Kuryłowicz (laureatka medalu „Bene Merentibus” 2015) oraz Janusz Sepioł (laureat medalu „Bene Merentibus” 2016). Wyróżnienie otrzymali:
Bogna Świątkowska
Bogna Świątkowska laureatką medalu „Bene Merentibus” 2025
fot.: Adrian Grycuk | Wikimedia Commons © CC BY 3.0 pl
Pracodawczyni, fundatorka i prezeska Zarządu Fundacji Bęc Zmiana, z którą zrealizowała kilkadziesiąt projektów poświęconych przestrzeni publicznej, architekturze i projektowaniu, a także konkursów adresowanych do architektów i projektantów młodego pokolenia. Inicjatorka i redaktorka naczelna czasopisma „Notes na 6 tygodni”.
Jej praktyka ma interdyscyplinarny i popularyzatorski charakter. Tworzone przez nią projekty działają najczęściej jako platformy łączące wiedzę ekspertów i profesjonalistów z podejściem amatorów, entuzjastów architektury.
Autorka wielu tekstów, wywiadów, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych współczesnej kulturze popularnej, kształtowi przestrzeni publicznych, kuratorka i pomysłodawczyni projektu Laboratorium badań nad szczęściem. Życie po komfortocenie.
Absolwentka kierunku Zarządzanie i przywództwo na Uniwersytecie SWPS w Warszawie, stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2014 roku, członki Społecznej Rady Kultury przy Prezydencie Miasta Warszawy 2012-2015, Rady Architektury i Przestrzeni Publicznej Miasta Warszawy 2015-2018, a także zespołu eksperckiego do spraw programowych instytucji kultury i sztuki: TRAFO Trafostacja Sztuki w Szczecinie, Rondo Sztuki Galeria ASP w Katowicach, Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu. Członkini Społecznej Rady Programu Publicznego przy Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, członkini Rady Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, mentorka w programie Mentors for Starters, jurorka w konkursach architektonicznych takich jak Nagroda Architektoniczna Prezydenta Miasta Warszawy, konkurs Teoria Fundacji im. Stefana Kuryłowicza, w konkursach SARP na obiekty architektoniczne na przykład rozbudowa Muzeum Architektury we Wrocławiu.
Osoba, której działalność pozwala widzieć architekturę jako ważną część kultury
— usłyszeliśmy w odczytanej przez Marka Chrobaka laudacji.
Aleksander Baranowski
Aleksander Baranowski laureatem medalu „Bene Merentibus” 2025
© archiwum prywatne
Kapituła medalu SARP „Bene Merentibus” ma dziś zaszczyt wręczyć to wyróżnienie osobie, która pomimo wielu przeciwności, konfliktów, trudnych czasów, staje po stronie dobra, budując mosty pomiędzy kulturą, sztuką i architekturą narodu ukraińskiego i polskiego. Aleksander Baranowski to człowiek, którego historia i ścieżka zawodowa splata się z historią obojga narodu.
Urodził się w Kijowie, ukończył tam studia architektoniczne na Akademii Sztuk Pięknych. Od wielu lat działa jako koordynator projektów i pełnomocnik do spraw kontaktów architektonicznych w Polsce w ramach Narodowego Stowarzyszenia Architektów Ukrainy. Dzięki jego wysiłkowi, doświadczeniu i zaangażowaniu możliwe było zbudowanie mostów, porozumienia i współpracy między środowiskami architektów obu krajów. W chwilach, gdy potrzeba solidarności i zrozumienia była i jest szczególnie ważna.
Aleksander Baranowski od lat 80. XX wieku bierze czynny udział w rozwoju młodych talentów i integracji środowiska architektonicznego. Jako koordynator i sekretarz wielu konkursów promuje dobrą jakość, trwałość i estetykę architektury i urbanistyki. Właśnie w tym działaniu rozumiemy jego wkład w kształtowanie przestrzeni, w której architektura ma szansę zaistnieć poprzez ludzi i ich idee i marzenia. Kiedy inwazja Rosji na Ukrainę spowodowała wybuch wieloskalowej wojny w 2022 roku i zburzyła dotychczasowy porządek naszego kontynentu, Aleksander Baranowski nie zawahał się — z miejsca zaangażował się w działania pomocy i w wolontariacie, wspierając kolegów architektów, organizując inicjatywy odbudowy, inspirując do tworzenia nowej, bezpiecznej i godnej przestrzeni dla poszkodowanych. Jego praca pokazuje, że architektura to nie tylko kształty i materiały, ale przede wszystkim to ludzie. To domy, miejsca spotkań, tożsamość i nadzieja. Nadzieja na lepsze jutro.
Dziś z wielkim zaszczytem wręczamy medal SARP „Bene Merentibus” Aleksandrowi Baranowskiemu, którego doceniamy, którego praca na rzecz promocji architektury i dialogu między narodami jest dla nas bardzo ważna. Aleksandrze, twoja postawa przypomina nam, że architektura ma sens wtedy, gdy służy człowiekowi, gdy jest otwartym oknem na przyszłość, na wspólnotę, na współodpowiedzialność. Niech ten medal będzie także symbolem naszej solidarności z tymi, którzy odbudowują miasta, domy i godność. I z tymi, którzy dzięki architekturze dają narzędzia na lepsze jutro. Gratulujemy ci z całego serca i dziękujemy za twoją pasję, odwagę i nieustanny wysiłek.
— powiedziała Agnieszka Kalinowska-Sołtys, odczytując laudację.
Władysław Grochowski
Władysław Grochowski laureatem medalu „Bene Merentibus” 2025
fot.: Wikiwikiphoto | Wikimedia Commons © CC BY-SA 4.0
Chcielibyśmy uhonorować człowieka, który swoją odwagą, wizją i głęboką wrażliwością nadał nowy wymiar pojęciu rewitalizacji w Polsce — w przestrzeni, historii, ale też w sposobie myślenia i postrzegania przez ludzi. Pan Władysław Grochowski swoją działalnością udowodnił, że odpowiedzialny biznes, troska o nasze dziedzictwo i społeczna wrażliwość, której często brakuje, mogą iść ramię w ramię. Przyznany mu medal SARP „Bene Merentibus” to wyraz najwyższego uznania dla jego wkładu w ochronę i odrodzenie dziedzictwa architektonicznego oraz dla pionierskiego modelu działalności inwestycyjnej, który wpisuje się w europejskie standardy.
Pan Grochowski stoi na czele Grupy Arche, która od lat realizuje swoje inwestycje. Działalność pana Władysława Grochowskiego i Grupy Arche od lat koncentruje się na ratowaniu zrujnowanych, historycznych oraz poprzemysłowych obiektów, które często uznawane są przez rynek za nieperspektywiczne. Pan Grochowski uczynił z tej misji filar swojego biznesu, zapobiegając degradacji cennego dziedzictwa i tworząc nowe ośrodki życia. Dzięki temu, setki historycznych, często niszczejących obiektów odzyskało swą dawną świetność i zyskały nową funkcję jako miejsca kulturalne i społecznie potrzebne.
Przykłady takie jak Cukrownia Żnin, Pałac i Folwark Łochów, Zamek Janów Podlaski, Hotel Tabaco Łódź, Klasztor Wrocław, dawne sanatorium milicyjne Nałęczów czy Dwór Uphagena w Gdańsku pokazują skalę zaangażowania i ambicji tej misji. W ostatnich latach Arche zapowiedziała kolejne duże projekty, między innymi rewitalizację dawnych obiektów takich jak Dwór Bojarów pod Warszawą, adaptację kompleksu przemysłowego EC Szombierki w Bytomiu czy zabytkowa olejarnia w Szczecinie.
Misja ochrony dziedzictwa, którą pan Grochowski przyjął za swój życiowy cel, ma charakter długofalowy. To działania systemowe, zaplanowane i konsekwentnie realizowane. Grupa Arche nie ogranicza swojej misji do samej architektury. Poprzez prowadzoną od 2014 roku Fundację Leny Grochowskiej daje realne wsparcie osobom z niepełnosprawnościami intelektualnymi, zatrudnia je, umożliwia im rozwój, aktywizację zawodową oraz integrację społeczną, co zasługuje na dodatkowe wyróżnienie.
Połączenie biznesu, troski o historię i działalności społecznej czyni pana Grochowskiego postacią wyjątkową, lidera na miarę współczesnych wyzwań, który łączy pragmatyzm z empatią, zysk z odpowiedzialnością, rozwój z człowiekiem. To pionierskie połączenie troski o substancję architektoniczną z głęboką wrażliwością społeczną zasługuje na najwyższe uznanie i jest zgodne z działaniem na rzecz dobra publicznego, stanowiąc wzór dla całego środowiska inwestorskiego i architektonicznego. Działania pana Grochowskiego i Grupy Arche nie pozostają niezauważone.
Projekty takie jak Cukrownia Żnin zostały nagrodzone prestiżowymi wyróżnieniami, między innymi w konkursie Property Design Awards 2022 w kategoriach hotel, bryła i wnętrze oraz Nagrodę Roku SARP w kategorii Architektura w przestrzeni dziedzictwa. Firma znalazła się też w rankingu Diamenty Forbes 2022 jako jedna z najszybciej rozwijających się firm w Polsce, co świadczy o sile i skali tych przedsięwzięć. Pan Grochowski zdobył również tytuł Człowieka Roku Polskiego Hotelarstwa, przyznany przez branżowy miesięcznik, a jury uznało go za osobę mającą największy wpływ na polski rynek hotelarski ostatniej dekady.
Na podkreślenie zasługuje niewątpliwie kolejna działalność naszego laureata. Prezes Grochowski działa czynnie na rzecz poprawy otoczenia legislacyjnego, projektów architektów, którego dysfunkcyjność tak bardzo nam doskwiera. Władysław Grochowski zaproponował znakomite rozwiązania prawne, znane z akcji medialnej Ratujmy Polskie Zabytki. Działania te będące częścią pakietu deregulacyjnego polskiej gospodarki, przygotowanego przez Rafała Brzozę, mogły diametralnie zmienić los polskich zabytków i architektów pracujących na rzecz ich ochrony.
Nadanie panu Władysławowi Grochowskiemu medalu to uznanie, na które zasłużył poprzez dekady konsekwentnej pracy, odwagę w podejmowaniu trudnych projektów, wytrwałość w dążeniu do celu, a przede wszystkim realny, trwały wkład w ochronę i odbudowę polskiego dziedzictwa architektonicznego. Jego działania mają charakter systemowy. To nie pojedyncze projekty, ale cała filozofia: ratowanie zabytków, rewitalizacja miast i społeczności, tworzenie miejsc tętniących życiem, przywracanie godności przestrzeniom i ludziom. Pan Grochowski to przykład biznesmena świadomego swojej odpowiedzialności społecznej, który potrafi łączyć ekonomię z etyką, inwestycje z empatią, sukces z długofalowym zobowiązaniem wobec dziedzictwa i ludzi.
Przyznając medal SARP „Bene Merentibus” panu Władysławowi Grochowskiemu, oddajemy hołd jego twórczej i odważnej wizji, która pokazuje, że w Polsce możliwe jest łączenie inwestycji z sercem, że biznes może być siłą dobra, a rewitalizacja aktem pamięci i nadziei. Panie Prezesie, dziękujemy za pana niezłomną pracę, za pana pasję i determinację, za to, że tam, gdzie inni widzieli ruiny, pan zobaczył przyszłość i nadzieję na lepsze jutro
— podkreśliła w imieniu kapituły Katarzyna Wiosna-Osóbka.
