„Reinterpretacja wilanowskiego kwartału” to wystawa prezentująca prace studentek i studentów IV semestru kierunku Architektura na SGGW. Pod kierunkiem dr inż. arch. Agnieszki Lewandowskiej i dr inż. arch. Rafała Mazura młodzi projektanci przyglądają się Miasteczku Wilanów, jego obecnej strukturze oraz problemom związanym z funkcjonowaniem przestrzeni publicznych. Punktem wyjścia do ćwiczenia stała się próba stworzenia alternatywnych scenariuszy rozwoju jednego z najbardziej charakterystycznych współczesnych założeń urbanistycznych Warszawy.
wystawa prac studenckich
Fot. Mariusz Dmowski
miasteczko Wilanów jako punkt wyjścia
Miasteczko Wilanów należy do największych planowanych założeń urbanistycznych w Polsce. Jego projektowanie rozpoczęło się jeszcze w okresie transformacji ustrojowej, a po ponad dwóch dekadach funkcjonowania można przyjrzeć się jego strukturze z perspektywy doświadczeń mieszkańców i rozwoju Warszawy.
Autorzy wystawy zwracają uwagę przede wszystkim na problemy związane z realizacją pierwotnej idei miasta, w którym usługi miały być dostępne w parterach budynków. W wielu przypadkach poszczególne kwartały zaczęły jednak funkcjonować jako zamknięte struktury, ograniczające dostępność przestrzeni i utrudniające tworzenie prawdziwie miejskiego środowiska.
Punktem wyjścia do studenckich projektów stał się teren przy ulicy Przyczółkowej. Obszar pierwotnie przeznaczony pod funkcje publiczne został w projekcie planu ogólnego wskazany jako teren mieszkaniowy. Ta zmiana stała się dla prowadzących i studentek oraz studentów okazją do zastanowienia się, jak mogłaby wyglądać alternatywna forma rozwoju tego fragmentu Wilanowa.
schematy założeń urbanistycznych
© SGGW
przestrzeń publiczna zamiast zamkniętych kwartałów
Jednym z najważniejszych celów projektu było stworzenie przestrzeni dostępnej dla mieszkańców całej dzielnicy. Studenci zastanawiali się, dlaczego w tak dużym i ambitnym założeniu do tej pory nie powstała reprezentacyjna ulica piesza, która mogłaby stać się miejscem codziennego życia mieszkańców.
W prezentowanych koncepcjach pojawiają się więc otwarte dziedzińce, ciągi piesze, zielone enklawy oraz przestrzenie przeznaczone dla usług społecznych i komercyjnych. Funkcje te nie zostały rozdzielone w formie klasycznego strefowania, lecz mają współistnieć w obrębie kilku powiązanych ze sobą kwartałów.
Takie podejście pozwala spojrzeć na zabudowę mieszkaniową nie tylko jako zbiór budynków, ale jako strukturę tworzącą miejskie środowisko. Partery budynków mają aktywizować przestrzeń, a układ pieszy zapewniać mieszkańcom możliwość swobodnego przemieszczania się pomiędzy poszczególnymi częściami założenia.
© Alicja Nikadon
różne wizje urbanistyczne
Wystawa pokazuje, że ten sam teren może stać się podstawą dla zupełnie różnych scenariuszy projektowych. Poszczególne koncepcje różnią się geometrią kwartałów, sposobem organizacji przestrzeni publicznych, układem zabudowy oraz relacją pomiędzy budynkami i zielenią.
Pierwsza z prezentowanych propozycji dzieli teren na osiem kwartałów o kształtach zbliżonych do kwadratu. W każdym z nich zaprojektowano dwa lub trzy budynki o zróżnicowanej wysokości, tworzące zwartą i dynamiczną kompozycję. Ważnym elementem układu jest reprezentacyjna aleja piesza przebiegająca na osi północ–południe. Towarzyszą jej alternatywne ciągi piesze, które pozwalają na przenikanie się przestrzeni publicznych.
Druga koncepcja opiera się na symetrycznym układzie kwartałów względem centralnej osi północ–południe. Wzdłuż niej zaprojektowano główny ciąg pieszy prowadzący w stronę planowanej zabudowy usługowej. Centralnym elementem założenia jest plac z dużym zbiornikiem wodnym i roślinnością wodną. Rozwiązanie ma nie tylko pełnić funkcję kompozycyjną, ale również przyczyniać się do obniżenia temperatury powietrza w czasie upałów.
© Joanna Skrońska
Trzecia propozycja zestawia dwie odmienne typologie zabudowy. Wzdłuż obwodu terenu pojawiają się budynki klatkowe tworzące długie pierzeje, natomiast wewnątrz kwartałów zaprojektowano punktowce. Dzięki temu tradycyjna forma kwartału zostaje połączona z bardziej rozluźnioną zabudową zatopioną w zieleni. Cały teren sześciu projektowanych kwartałów pozostaje wyłączony z ruchu samochodowego, a usługi w parterach mają stworzyć lokalne centrum dla większej części dzielnicy.
Czwarta koncepcja wprowadza najbardziej charakterystyczny przebieg głównej alei pieszej. Ciąg przecina zabudowę zygzakowato, tworząc wydłużoną trasę spacerową oraz interesujące zamknięcia widokowe. Towarzyszą jej trójkątne kwartały inspirowane historyczną zabudową centralnych części Warszawy, między innymi rejonem placu Unii Lubelskiej, placu Politechniki oraz ulic Brackiej i Mokotowskiej.
Piąta propozycja koncentruje zabudowę na obwodzie kwartałów. Budynki o kształcie litery C kierują swoje ramiona do siebie, dzięki czemu tworzą większe i bardziej kameralne przestrzenie dziedzińców. Główna aleja piesza została zaprojektowana jako linearne założenie zielone, w którym pierwszoplanową rolę odgrywa przyroda. Zabudowa i funkcje społeczne pojawiają się w jej sąsiedztwie bardziej selektywnie.
© Klaudia Rycharska
mieszkanie jako część miejskiego środowiska
Ważnym elementem ćwiczenia była również praca nad strukturą mieszkań. Studenci mieli za zadanie zaproponować zróżnicowane układy lokali, w których możliwe jest naturalne przewietrzanie. W założeniach pojawiają się mieszkania posiadające co najmniej trzy pokoje oraz odpowiednią relację powierzchni do liczby pomieszczeń i dostęp do ścian z oknami.
To podejście stanowi również komentarz do współczesnego rynku mieszkaniowego, na którym rozwiązania zapewniające naturalne przewietrzanie i odpowiednią jakość przestrzeni nie zawsze są standardem. Projekt miał więc nie tylko rozwijać umiejętności projektowe studentów, ale także pozwolić im krytycznie spojrzeć na sposób kształtowania współczesnej zabudowy wielorodzinnej.
© Michał Paź
Jednocześnie autorzy świadomie zrezygnowali z dostosowania projektów do niektórych zapisów obowiązujących dokumentów planistycznych. Dotyczyło to między innymi wysokich współczynników miejsc parkingowych, które w ocenie prowadzących i studentów mogą przyczyniać się do strat środowiskowych.
© Wiktoria Pajdzińska
zieleń i gospodarka wodna
Ważną częścią prezentowanych propozycji jest również sposób gospodarowania wodą. W projektach pojawiają się ogrody deszczowe oraz otwarte zbiorniki przeznaczone dla roślinności wodnej.
Rozwiązania te wpisują się w tradycję Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, a szczególne znaczenie ma tutaj nawiązanie do dorobku wybitnej architektki krajobrazu Aliny Scholtz. Woda i zieleń nie są traktowane wyłącznie jako element dekoracyjny, ale jako część miejskiego systemu środowiskowego.
© Ewelina Maślanek
W jednej z koncepcji centralny zbiornik wodny staje się najważniejszym elementem placu. W innej główna aleja została pomyślana przede wszystkim jako zielony ciąg pieszy. Poszczególne rozwiązania pokazują więc różne możliwości wykorzystania przyrody jako integralnego elementu struktury miejskiej.
różnorodność jako wartość projektowa
Jednym z najciekawszych aspektów wystawy jest jej różnorodność. Poszczególne projekty nie tworzą jednej spójnej wizji przyszłości Wilanowa, lecz pokazują wiele możliwych odpowiedzi na te same problemy.
Różnice widoczne są również w architekturze poszczególnych budynków. Studenci zastosowali odmienne podejście do detalu, tektoniki elewacji oraz proporcji. Dzięki temu wystawa pozwala zobaczyć, jak indywidualna wrażliwość projektowa może wpływać na sposób kształtowania większej struktury miejskiej.
© Hanna Kuczek
To właśnie zestawienie wielu indywidualnych interpretacji jest jednym z najważniejszych walorów projektu dydaktycznego. Studenci nie otrzymali jednej odpowiedzi na pytanie o przyszłość Miasteczka Wilanów. Zamiast tego stworzyli zestaw alternatywnych scenariuszy, które pozwalają spojrzeć na istniejącą tkankę z różnych perspektyw.
© Kinga Młyńska
studenci i studentki SGGW i ich spojrzenie na przyszłość Wilanowa
Wystawa „Reinterpretacja wilanowskiego kwartału” ma charakter teoretyczny i dydaktyczny, a jego celem było przede wszystkim poznanie podstaw projektowania zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Jednocześnie stał się okazją do krytycznego spojrzenia na istniejącą strukturę Miasteczka Wilanów i zastanowienia się, jak mogłaby wyglądać jego alternatywna historia.
© Magdalena Maklakiewicz
Prezentowane prace pokazują, że projektowanie miasta zaczyna się nie tylko od formy budynków, ale także od pytań o to, komu służy przestrzeń, jak poruszają się po niej mieszkańcy, gdzie mogą się spotykać i w jaki sposób architektura może współpracować z zielenią oraz wodą.
Wystawa pod patronatem Burmistrza Dzielnicy Wilanów m.st. Warszawy staje się więc nie tylko prezentacją studenckich ćwiczeń, lecz także zaproszeniem do dyskusji o przyszłości jednej z najbardziej charakterystycznych części współczesnej Warszawy.
© Wiktoria Niewęgłowska
Patrząc na poszczególne propozycje, można zastanowić się, jak wyglądałby Miasteczko Wilanów, gdyby od początku większy nacisk położono na przestrzenie dostępne dla pieszych, otwarte dziedzińce, lokalne usługi, zieleń i miejską różnorodność. Projekty studentek i studentów SGGW pokazują, że odpowiedź nie musi być jedna. Każda z zaprezentowanych koncepcji tworzy własny scenariusz, a ich zestawienie pozwala spojrzeć na istniejącą tkankę z nowej perspektywy.
