„Solarne schrony na Fidżi” to konkursowy projekt Mateusza Kuczyńskiego i Dawida Andrzejczaka z Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu. Koncepcja powstała z myślą o wiosce Marou na wyspach Yasawa, w miejscu szczególnie narażonym na ekstremalne zjawiska pogodowe. Projekt łączy lokalną tradycję budowlaną ze współczesną inżynierią, energetyką słoneczną i rozwiązaniami zwiększającymi odporność infrastruktury na skutki zmian klimatu. Praca została zakwalifikowana do grona najlepszych projektów i zaprezentowana podczas stacjonarnej wystawy na Fidżi.
lokacja © Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
architektura zakorzeniona w miejscu
Punktem wyjścia dla autorów była analiza charakterystycznej architektury wysp Yasawa oraz tradycyjnych domów typu bure. To właśnie lokalna kultura budowlana stała się podstawą dla stworzenia współczesnej infrastruktury, która nie próbuje konkurować z istniejącym krajobrazem, lecz czerpie z jego charakteru.
Projektowanie w regionie regularnie doświadczającym cyklonów najwyższych kategorii wymagało jednak odejścia od traktowania architektury wyłącznie jako kwestii estetycznej. Najważniejszymi założeniami stały się bezpieczeństwo mieszkańców, odporność konstrukcji, ochrona infrastruktury energetycznej oraz możliwość szybkiego funkcjonowania społeczności po wystąpieniu ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Autorzy przeanalizowali między innymi kąty padania promieni słonecznych, możliwości zacieniania poszczególnych obiektów, kierunki uderzeń historycznych cyklonów oraz zapotrzebowanie energetyczne lokalnej społeczności. Na tej podstawie powstał kompleks budynków, który ma pełnić funkcję głównego centrum turystycznego wyspy.
przekrój © Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
Istotnym elementem koncepcji jest przy tym połączenie funkcji turystycznej z lokalnym życiem. Projekt ma umożliwiać odwiedzającym kontakt z kulturą rdzennych mieszkańców i charakterystycznym stylem życia wysp, jednocześnie wzmacniając lokalną społeczność i jej samowystarczalność.
tradycyjne materiały i współczesna inżynieria
Jednym z najważniejszych założeń projektu było wykorzystanie materiałów dostępnych lokalnie. Zamiast opierać konstrukcję na materiałach importowanych, których transport na wyspy generuje dodatkowy ślad węglowy, autorzy wskazali drewno, bambus oraz plecione liny wykonywane z włókna kokosowego.
Materiały te są mocno zakorzenione w lokalnym budownictwie i, jak wskazują autorzy projektu, od dekad sprawdzają się w wymagających warunkach klimatycznych Fidżi. Ich wykorzystanie pozwala ograniczyć zależność od transportu morskiego, a jednocześnie zachować charakterystyczny język architektoniczny miejsca.
ścieżki osadzone © Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
Projekt nie jest jednak prostym odtworzeniem tradycyjnego bure. Lokalne techniki budowlane zostały zestawione ze współczesnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Wprowadzono większe przekroje elementów nośnych, pełne deskowanie dachów oraz dodatkowe stężenia, które mają zwiększyć odporność budynków na ekstremalne obciążenia wiatrem.
Pomimo zróżnicowanych funkcji i rozmiarów poszczególnych obiektów, ich konstrukcja opiera się na powtarzalnych, modułowych elementach. Takie podejście ułatwia zarówno proces budowy, jak i późniejsze naprawy oraz ewentualną odbudowę infrastruktury po przejściu cyklonu.
Ważnym elementem założenia jest również warsztat stolarski. Jego obecność ma nie tylko wspierać lokalną gospodarkę i tworzyć miejsca pracy, ale także zapewnić dostęp do materiałów potrzebnych do szybkiej odbudowy wyspy w przypadku zniszczenia części zabudowy.
widok z lotu ptaka © Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
fotowoltaika chroniona przed huraganem
Sercem projektu jest system energetyczny oparty na instalacji fotowoltaicznej. Autorzy zaprojektowali modułowy układ wykorzystujący panele z krzemu monokrystalicznego o deklarowanej żywotności 25 lat.
Całość ma generować 101,2 kW mocy wejściowej, przy średniej mocy wyjściowej wynoszącej 63,75 kW po uwzględnieniu strat. Według założeń projektu instalacja może produkować około 505 kWh energii dziennie, czyli więcej niż wynosi zapotrzebowanie samej wioski. Nadwyżka, sięgająca około 375 kWh, może być wykorzystywana przez resort, system oświetlenia oraz instalację filtracji wody.
Szczególnie interesującym elementem koncepcji jest sposób ochrony paneli przed huraganami. Zamiast klasycznych, zewnętrznych konstrukcji wsporczych autorzy zaproponowali system szynowo-rolkowy. W przypadku zagrożenia ekstremalnym zjawiskiem pogodowym panele mogą zostać szybko złożone i ukryte wewnątrz specjalnie przygotowanych stref budynków.
© Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
Rozwiązanie pozwala ograniczyć konieczność stosowania przewymiarowanych konstrukcji zewnętrznych. Jednocześnie płaskie ułożenie paneli powoduje według założeń projektu jedynie około 2,5 proc. strat w stosunku do optymalnego kąta nachylenia wynoszącego 19 stopni.
Ma to również znaczenie dla całej kompozycji urbanistycznej. Brak konieczności ustawiania paneli pod znacznym kątem pozwolił autorom swobodniej orientować budynki. Węższe elewacje skierowano na wschód i południowy wschód, czyli w stronę, z której występują najsilniejsze wiatry. Układ poprawia właściwości aerodynamiczne zabudowy, a jednocześnie pozwala wykorzystać wzajemne zacienianie obiektów.
woda jako element strategii odporności
Drugim filarem koncepcji jest gospodarka wodna. Projekt odpowiada zarówno na problem dostępności wody, jak i na ryzyko podtopień występujących w zabudowanej części Marou podczas intensywnych opadów.
Łączna powierzchnia dachów krytych strzechą wynosi 2160 m². Przy przyjętym współczynniku spływu na poziomie około 0,45 oraz średnich rocznych opadach wynoszących około 2000 mm system może zgromadzić maksymalnie około 900 000 litrów deszczówki.
© Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
Woda jest magazynowana w rozproszonym systemie zbiorników. Pod budynkami zaprojektowano 84 zbiorniki o pojemności 10 000 litrów oraz 24 zbiorniki o pojemności 2500 litrów. Mniejsze zbiorniki rozmieszczono od strony wschodniej i południowo-wschodniej, gdzie dodatkowo pełnią funkcję balastową dla konstrukcji.
Zebrana woda jest następnie filtrowana z wykorzystaniem procesu odwróconej osmozy zasilanej energią z instalacji fotowoltaicznej. Według założeń projektu system ma zapewniać 15 litrów czystej wody użytkowej dziennie dla 165 osób przez cały rok. Projekt przewiduje również dodatkowy zbiornik retencyjny zlokalizowany w newralgicznym punkcie zabudowy. Jego zadaniem jest ograniczenie ryzyka przeciążenia kanałów burzowych i podtopień podczas pory deszczowej.
odporność zamiast izolacji
„Solarne schrony na Fidżi” nie są więc wyłącznie projektem architektonicznym odpowiadającym na potrzeby turystyki. To przede wszystkim próba stworzenia infrastruktury, która może funkcjonować w warunkach rosnącego ryzyka klimatycznego.
Odporność została potraktowana kompleksowo. Obejmuje konstrukcję budynków, sposób ich orientacji, ochronę instalacji fotowoltaicznej, lokalne materiały, gospodarkę wodną oraz możliwość wykorzystania infrastruktury do szybkiej odbudowy po przejściu kataklizmu.
Równie istotny jest wymiar społeczny. Włączenie warsztatu stolarskiego ma tworzyć nowe miejsca pracy i rozwijać lokalne kompetencje, a infrastruktura energetyczna i wodna zwiększa niezależność mieszkańców. Z kolei funkcja turystyczna ma umożliwić promocję lokalnej kultury i stworzyć dodatkowe źródło dochodu dla społeczności.
© Mateusz Kuczyński, Dawid Andrzejczak 
architektura, która korzysta z lokalnego potencjału
Autorzy projektu zaproponowali rozwiązanie, w którym nowoczesna technologia nie oznacza zerwania z lokalną tradycją.
Zamiast importować gotowy model odpornej architektury, projekt wykorzystuje to, co już istnieje na miejscu – materiały, rzemiosło, wiedzę budowlaną, charakterystyczne formy i zasoby naturalne. Nowoczesne rozwiązania, takie jak system fotowoltaiczny, mechanizm ochrony paneli przed huraganem czy filtracja wody z wykorzystaniem energii słonecznej, zostały podporządkowane lokalnym warunkom.
Istotą projektu jest zatem nie tylko stworzenie schronienia przed ekstremalnymi warunkami pogodowymi. To propozycja infrastruktury, która ma pozwolić społeczności Marou funkcjonować, rozwijać się i zachować własną tożsamość w obliczu zmieniającego się klimatu. Architektura staje się tu narzędziem budowania odporności – zarówno środowiskowej, jak i społecznej.
