Jak projektować infrastrukturę ratunkową w czasach coraz częstszych klęsk żywiołowych i rosnących wymagań operacyjnych służb? Na to pytanie odpowiada projekt dyplomowy Kacpra Żaka, absolwenta Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Praca inżynierska „Wielofunkcyjna strażnica PSP w Nysie z wykorzystaniem modeli optymalizacyjnych i strategii zwiększających efektywność operacyjną”, przygotowana pod kierunkiem dr Damiana Poklewskiego-Koziełła, pokazuje, że współczesna strażnica może pełnić znacznie więcej funkcji niż tylko zaplecze dla jednostek ratowniczych.
projekt zagospodarowania terenu
© Kacper Żak
powódź jako impuls do zmian
Bezpośrednią inspiracją dla projektu były wydarzenia związane z powodzią, która w 2024 roku dotknęła południowo-zachodnią Polskę. Analiza funkcjonowania istniejącej siedziby Państwowej Straży Pożarnej w Nysie wykazała szereg problemów ograniczających skuteczność działań ratowniczych. Dotychczasowy obiekt, choć posiada walory architektoniczne, nie odpowiada już współczesnym potrzebom służb.
Najważniejsze wyzwania obejmowały niewystarczającą powierzchnię dla coraz większego sprzętu ratowniczego, lokalizację w ścisłym centrum miasta utrudniającą szybki wyjazd do zdarzeń oraz położenie w strefie zalewowej. Projekt nowej strażnicy powstał jako odpowiedź na te problemy.
aksonometria
© Kacper Żak
optymalizacja lokalizacji
Nową siedzibę zaplanowano poza obszarem zagrożonym powodzią, na obrzeżach Nysy, w miejscu zapewniającym szybki dostęp do dróg szybkiego ruchu.Proces wyboru działki poprzedzono szczegółowymi analizami opartymi na modelach optymalizacyjnych wykorzystywanych wcześniej przy planowaniu sieci jednostek pożarniczych w chińskim mieście Xi’an.
Porównano cztery potencjalne lokalizacje, uwzględniając między innymi czas dojazdu, bezpieczeństwo powodziowe oraz możliwości dalszego rozwoju infrastruktury. Takie podejście pozwoliło potraktować projektowanie strażnicy nie tylko jako zadanie architektoniczne, ale również jako problem logistyczny i strategiczny.
makieta
© Kacper Żak
architektura podporządkowana działaniu
Forma budynku wynika bezpośrednio z wymagań funkcjonalnych. Bryłę zaprojektowano jako prosty prostopadłościan z charakterystycznie cofniętą elewacją garażową, która nadaje całości dynamiczny wyraz. Motyw ostrych, wyraźnych krawędzi powtórzono również na elewacji wejściowej. Integralnym elementem założenia jest wieża treningowa połączona z głównym budynkiem podziemnym tunelem.
Wnętrza doświetla centralny świetlik oraz liczne przeszklenia, które wzmacniają poczucie otwartości i poprawiają komfort użytkowników. Elewacje wykończono blachą cięto-ciągnioną ograniczającą przegrzewanie pomieszczeń i nadającą obiektowi nowoczesny, techniczny charakter. Konstrukcję oparto na systemie mieszanym, łącząc prefabrykowane elementy żelbetowe z drewnem klejonym warstwowo.
rysunek
© Kacper Żak
strażnica jako centrum edukacji i pomocy
Projekt wykracza poza standardowe rozumienie remizy strażackiej. W budynku zaplanowano ścieżkę edukacyjną przybliżającą mieszkańcom codzienną pracę strażaków. Odwiedzający będą mogli uczestniczyć w szkoleniach z pierwszej pomocy oraz warsztatach poświęconych reagowaniu w sytuacjach kryzysowych. Kluczową rolę odgrywa również funkcja tymczasowego centrum ratunkowego.
Dzięki zastosowaniu zintegrowanych systemów mobilnych sala sportowa może zostać w krótkim czasie przekształcona w hub wsparcia dla osób poszkodowanych podczas klęsk żywiołowych lub innych sytuacji nadzwyczajnych. Takie rozwiązanie zwiększa odporność miasta na kryzysy i pozwala efektywnie wykorzystywać infrastrukturę także poza codzienną działalnością jednostki.
© Kacper Żak
Projekt zagospodarowania terenu nawiązuje do roli wody w działaniach straży pożarnej oraz doświadczeń związanych z powodziami.Na działce zaprojektowano ogrody deszczowe wspierające retencję wód opadowych i poprawiające lokalny mikroklimat.
Znaczną część nawierzchni wykonano z materiałów przepuszczalnych, umożliwiających naturalne wsiąkanie wody do gruntu. Przestrzeń wokół budynku ma służyć nie tylko strażakom, ale również mieszkańcom, turystom i osobom korzystającym z tymczasowego ośrodka ratunkowego.
© Kacper Żak
infrastruktura odporna na przyszłość
Projekt Kacpra Żaka pokazuje, że współczesna architektura ratownicza powinna łączyć funkcjonalność, elastyczność i odporność na skutki zmian klimatu. Strażnica w Nysie nie jest wyłącznie miejscem pracy służb ratowniczych. To wielofunkcyjny obiekt integrujący działania operacyjne, edukacyjne i społeczne.
© Kacper Żak
W obliczu coraz częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych takie podejście może stać się nowym standardem projektowania infrastruktury bezpieczeństwa publicznego.
