Dziesiąta, jubileuszowa edycja kongresu Open Eyes Economy Summit odbyła się w Centrum Kongresowym ICE w Krakowie w dniach 18 i 19 listopada 2025 roku. Dekada rozważań o tym, jak biznes, samorządy i uczelnie mogą prowadzić swoje działania w atmosferze wzajemnej odpowiedzialności, zaowocowała powrotem do korzeni, realizując się w haśle tegorocznego kongresu, którym była Ekonomia Wartości. Jak firmy wytwarzają owe wartości? Czy stać nas na prawo do mieszkania i jakich reform potrzebują samorządy? Jaką rolę odgrywają zdrowie psychiczne i kultura w społecznej regeneracji? A przede wszystkim — kto jest zwycięzcą w starciu: wartość kontra chciwość?
Dziesiąty kongres Open Eyes Economy Summit powtórzył sukces poprzednich edycji — w ścieżkach tematycznych poświęconych ładowi międzynarodowemu, rozwojowi biznesu, eksploracji kosmosu czy wyzwaniom stojącym przed współczesnymi miastami wzięło udział 350 prelegentek i prelegentów, 5000 uczestniczek i uczestników stacjonarnych, 1000 osób online oraz 250 wolontariuszek i wolontariuszy.
Open Eyes Economy Summit 2025 — ceremonia otwarcia
fot.: Przemek Ciępka
Na scenach OEES wystąpili między innymi: Swiatłana Cichanouska, liderka białoruskiej opozycji demokratycznej, Magdalena Biejat, Wicemarszałkini Senatu RP i Andrzej Domański, Minister Finansów i Gospodarki.
Open Eyes Economy Summit 2025 — Ekonomia Wartości
fot.: Przemek Ciępka
Podobnie, jak w ubiegłych latach, prominentne miejsce pośród sesji odgrywały ścieżki poświęcone miastom, kuratorowane przez Macieja Nowaka z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie oraz Michała Kudłacza z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.
Open Eyes Economy Summit 2025 — prof. Jerzy Hausner
fot.: Przemek Ciępka
miasto — mieszkanie — mieszkaniec
Koncepcja miasta jako przestrzeni tarć, spotkania różnych grup interesów wyraziła się szczególnie mocno podczas pierwszego dnia kongresu OEES 2025 w panelach zorganizowanych w ramach ścieżki MIASTO-IDEA: MIASTO — MIESZKANIE — MIESZKANIEC. Osią prawie wszystkich dyskusji i prelekcji były kwestie mieszkalnictwa — zarówno tego społecznego, jak i powstającego w ramach rynku komercyjnego.
Open Eyes Economy Summit 2025 — prof. Maciej Nowak
fot.: Przemek Ciępka
Dyskusja wokół zamieszkania coraz mocniej zwraca się w stronię mieszkalnictwa społecznego. Sukcesami na tym polu chwaliły się Aldona Machnowska-Góra, Zastępczyni Prezydenta m.st. Warszawy oraz Maria Klaman, Zastępczyni Prezydenta Miasta Krakowa, zwracając jednocześnie uwagę na potrzebę zmiany podejścia do zamieszkiwania w lokalach, które ostatecznie nie przechodzą na własność mieszkańców. Jak stwierdziła Maria Klaman:
[...] osobiście upatruję w mieszkaniach społecznych na wynajem czegoś więcej, niż patrzenie tylko na siebie i na rodzinę. To samo było z wykupem — Miasto nie może rotować, nie ma czym. W przypadku SIM płacimy partycypację 30 tysięcy, mieszkamy do końca życia, ale to mieszkanie może być oddane innym. Myślę, że to może lekko zastopować inwestowanie w zakup nieruchomości [...] To jest nasza bolączka, [...] miasta stały się inwestycją.
Open Eyes Economy Summit 2025 — uczestnicy i uczestniczki kongresu
fot.: Przemek Ciępka
Polityka mieszkaniowa nie polega jednak tylko na inwestowaniu w nowe obiekty — polskie miasta posiadają większe lub mniejsze zasoby mieszkaniowe, które z różnych względów zostały wyłączone z użytku. To właśnie jakość tych lokali oraz potrzeba ich modernizacji były w słowach Aldony Machnowskiej-Góry istotnym czynnikiem polityki mieszkaniowej oraz społecznej miasta:
[...] nie tylko liczba, ale i jakość mieszkań. Znaleźliśmy korealcję między złymi wynikami dzieci w szkole i nie tylko problemami społecznymi, ale złymi warunkami mieszkania. Dzieci, które mieszkały w niedoświetlonych, zagrzybionych mieszkaniach miały częstszą absencję i gorsze wyniki w nauce. Poprzez zwiększanie standardów dajemy szansę naszym mieszkańcom, żeby budowali nasze miasto.
To, co już jest, można również wykorzystać do dalszego rozwoju zasobów gminnych — na przykład poprzez nadbudowy już istniejących obiektów, o czym wspomniały Maria Klaman oraz Aleksandra Stępniak, przedstawicielka firmy VELUX. By wszystkie omawiane procesy przebiegały sprawnie, potrzebne są jednak zmiany w samorządach, które wspólnie podnosiły Aldona Machnowska-Góra oraz Maria Klaman, postulująca utworzenie w Krakowie miejskiej spółki zajmującej się właśnie budownictwem społecznym.
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: Katarzyna Olesiak, Tomasz Bardadin
fot.: Przemek Ciępka
kto powinien budować polskie mieszkania?
Wspomniane tarcie znalazło swoje odzwierciedlenie w potyczce pomiędzy Katarzyną Olesiak, Prezeską Zarządu Agencji Rozwoju Miasta Krakowa, a Tomaszem Bardadinem, Dyrektorem Departamentu Kreowania Produktu w firmie Develia. Chociaż Tomasz Bardadin podkreślał rolę, jaką odgrywa doświadczenie i specjalizacja deweloperów we wznoszeniu architektury mieszkaniowej, a także odpowiedzialność za współtworzenie niezbędnej insfrastruktury, to Katarzyna Olesiak stała na stanowisku, że kwestia mieszkalnictwa nie może w całości podlegać mechanice rynkowej. Prezeska ARMK zwróciła uwagę na potrzebę współpracy pomiędzy sektorem prywatnym i publicznym, dzięki której możliwa stanie się odpowiedź na potrzeby mieszkaniowe oraz podniesienie jakości usług i życia mieszkańców.
Open Eyes Economy Summit 2025
fot.: Przemek Ciępka
Dwa zupełnie różne spojrzenia na architekturę mieszkaniową znalazły płaszczyznę porozumienia na gruncie inwestycji powstających w formule ZPI, a także mieszkań udostępnianych na zasadzie co-livingu, których utworzenie w krakowskiej dzielnicy Wesoła postulowała Katarzyna Olesiak.
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: Adam Czerniak, prof. Roberto Rocco, Maja Wróblewska, Agnieszka Górska-Olejarz
fot.: Przemek Ciępka
czy stać nas na prawo do mieszkania?
Prawo do mieszkania to kwestia coraz częściej podnoszona w dyskusjach dotyczących mieszkalnictwa, która podczas tegorocznej edycji kongresu OEES odnalazła się w tytule sesji pogłębiającej „Czy stać nas na prawo do mieszkania?”.
Mnogość spojrzeń na ten problem ujawniły już różnice w definiowaniu pojęcia „prawdo do mieszkania”. Agnieszka Górska-Olejarz, Dyrektorka Centrum Bankowości Hipotecznej w Banku ING rozumie je przede wszystkim jako prawo do własności nieruchomości, a także gromadzenia majątku. Maja Wróblewska, członkini Stowarzyszenia Miasto Jest Nasze zaprezentowała z kolei odmienny punkt widzenia, podkreślając, że prawo do mieszkania, rozumiane jako zapewnienie dostępnych mieszkań dla szerokiego przekroju społeczeństwa, jest też gwarantem realizcji innych praw oraz zabezpieczeniem godnego życia. W podobny sposób sytuację przedstawił Roberto Rocco, profesor Uniwersytetu Technicznego w Delft, który podkreślił rolę, jaką sektor publiczny odgrywa w regulacji rynku mieszkaniowego.
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: Łukasz Sęk, Magdalena Czarzyńska-Jachim, Jarosław Klimaszewski, Wojciech Witkowski, Michał Kudłacz
fot.: Przemek Ciępka
Jak ten rynek jednak regulować? Jak stwierdziła Maja Wróblewska, potrzebne jest ograniczenie najmu krótkoterminowego, ale też wprowadzenie systemu prowizyjnego lub kontyngentów dla deweloperów czy implementacja katastra oraz podatku katastralnego. Jak zauważył Roberto Rocco, odpowiednie opodatkowanie nieruchomości może mieć również pozytywny wpływ na ograniczenie zjawiska rozlewania się miast.
Open Eyes Economy Summit 2025
fot.: Przemek Ciępka
Co ważne, wydaje się, że gotowość do wspierania budownictwa społecznego wyraża również biznes — Agnieszka Górska-Olejarz, podkreśliła jednak, że najpierw konieczne jest ustalenie własności, a w dalszej perspektywie oszacowanie zbywalności mieszkań społecznych, które w takim wypadku mogłyby stanowić zabezpieczenie dla bankowych kredytów.
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: Artur Osiecki, Ewa Filipiak, prof. Jerzy Stępień
fot.: Przemek Ciępka
rewolucja samorządowa
Drugą ścieżkę miejską, odbywającą się pod tytułem „MIASTO-IDEA: SAMORZĄD TERYTORIALNY NA ROZDROŻU” zdominowały dyskusje dotyczące problemów i przyszłości polskich samorządów.
Od wprowadzenia pierwszej reformy samorządowej w potransformacyjnej Polsce minęło 35 lat. Jak stwierdził Artur Osiecki, moderator sesji inspiracyjnej pytającej — w zgodzie z tytułem — o to, „Jak przywrócić sprawczość samorządom?”, dzisiejsze samorządy muszą stawiać czoła wyzwaniom, na które nie przygotowały ich reformy administracyjne, przeprowadzone pod koniec ubiegłego stulecia. W ostatnich latach samorządy mierzą się z kryzysami lokalnymi, jak zmiany demograficzne czy polaryzacja ekonomiczna, ale też z tymi o zasięgu globalnym — pandemią, wojną w Ukrainie czy globalnym ociepleniem, na walkę z którymi nie mają jednak odpowiednich środków ani możliwości prawnych. Co więc zrobić, aby samorządy odzyskały autonomię i sprawczość?
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: Artur Osiecki, prof. Stanisław Mazur, Ewa Filipiak, prof. Jerzy Stępień, Bartosz Dominiak, Rafał Kosowski, Marek Wójcik
fot.: Przemek Ciępka
Potencjalne recepty na bolączki samorządów były różne — włączenie w inicjatywy samorządowe mieszkańców, większy dostęp do zasobów Skarbu Państwa i skuteczniejsza kanalizacja środków, o których wspominał Marek Wójcik, członek Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, współdziałanie samorządów, postulowane przez Rafała Kosowskiego, przedstawiciela Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, a także wykorzystanie możliwości dawanych przez narzędzia cyfrowe, takie jak mObywatel czy PLLuM (Polish Large Language Model), o których opowiadał Bartosz Dominiak, Dyrektor Departamentu w Ministerstwie Cyfryzacji.
Mocno wybrzmiał problem kondycji powiatów, podniesiony przez Ewę Filipiak, Wicestarościnę Limanowską. Jak zauważyła, duża ilość blokad ustawowych, niski zakres kompetencji powiatów, regulowany przez prawo, oraz nadmierna biurokratyzacja nie idą w parze z odpowiednim finansowaniem rozlicznych zadań o zakresie de facto rządowym. Trudnej sytuacji samorządów, w tym powiatów, nie ułatwiają braki kadrowe — nadmiar pracy oraz brak wystarczających środków nie pozwalają na zatrudnienie specjalistów o odpowiednich kompetencjach. Czy osoba z doświadczeniem i uprawnieniami architektonicznymi zatrudni się w miejscowym Wydziale Budownictwa za pensję nieznacznie przekraczającą najniższą krajową?
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: prof. Stanisław Mazur, Ewa Filipiak, prof. Jerzy Stępień, Bartosz Dominiak
fot.: Przemek Ciępka
Kwestią wielokrotnie powracającą w trakcie panelu było pytanie o przebieg postulowanych zmian. Ewolucja czy rewolucja? Chociaż pośród rozmówców pojawiły się głosy aprobaty dla obecnego systemu, wyrażane między innymi przez Bartosza Dominiaka i Rafała Kosowskiego, to dominowały jednak narracje opowiadające się za rewolucyjnym trybem reformowania działalności samorządów.
Nie były to opinie bezpodstawne — jak stwierdził Marek Wójcik, potrzebne są szeroko zakrojone zmiany, między innymi odmiejscowienie usług, promowanie projektów realizowanych przez samorządy wspólnymi siłami, zapewnienie wsparcia dla obszarów funkcjonalnych czy zamiana zadań zleconych na zadania własne dla samorządów, podkreślając przy tym, że tylko dzięki rewolucji uda się zbudować społeczną świadomość potrzeby głębokiej reformy samorządów. A zmiana kierunku jest konieczna, co jasno wynikało z podsumowania dyskusji, wygłoszonego przez prof. Jerzego Stępnia, który w mocnych słowach stwierdził, że sposób sprawowania władzy w Polsce zmierza w stronę centralizacji, a nawet autorytaryzmu. A jak zauważył nieco wcześniej I Zastępca Prezydenta Miasta Krakowa, prof. Stanisław Mazur, choć tendencje centralizacyjne są typowe dla okresów wyzwań i niepokoju społecznego, wcale nie oznacza to, że jest to kierunek właściwy.
Open Eyes Economy Summit 2025 — od lewej: Grzegorz Suszko, Marcin Jagodziński, prof. Andrzej Szarata, Aleksander Miszalski, Hanna Zdanowska, Piotr Wachowiak, prof. Anna Januchta-Szostak
fot.: Przemek Ciępka
miejska synergia
Miasta to systemy naczyń połączonych — dlatego dyskusje i głosy ważne dla ich rozwoju znalazły się we wszystkich ścieżkach tematycznych, nie tylko tych ze słowem „miasto” w tytule. O tym, jak ważna jest współpraca w działaniu różnych aktorów, mających wpływ na życie miast rozmawiano podczas panelu pod tytułem „Synergia wiedzy, samorządu i rynku: Jak budować skuteczne partnerstwa lokalne?”, w którym wzięli udział przedstawiciele biznesu, prezydent i prezydentka miast, a także przedstawiciele trzech uczelni wyższych — politechnik Poznańskiej i Krakowskiej oraz Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Od pierwszych minut rozmowy dyskutantki i dyskutanci dali poznać, że wspólne działanie to nie ambicja na przyszłość, ale już obowiązujący modus operandi dla miejskich ekosystemów.
Open Eyes Economy Summit 2025 — uczestnicy i uczestniczki kongresu
fot.: Przemek Ciępka
Pośród przykładów współpracy wymieniano miejskie programy startupów rozwijane w Łodzi, kierowany do szerokiego grona odbiorców program Kompetencje Przyszłości realizowany na stołecznej SGH, prace nad krakowskim metrem, w których biorą udział naukowcy z Politechnik oraz czołowych firm technologicznych, aż po szeroko zakrojoną cyfryzację samorządowej administracji i dostępu do usług publicznych, której przeprowadzenie nie byłoby możliwe bez wkładu specjalistów z uczelni wyższych i branży biznesu, reprezentowanej w dyskusji przez Marcina Jagodzińskiego, przedstawiciela firmy VISA.
Open Eyes Economy Summit 2025 — prof. Jerzy Stępień
fot.: Przemek Ciępka
Digitalizacja była zresztą nader często podnoszoną kwestią. Eksperci i ekspertki skupiały się nie tylko na wykorzystaniu sztucznej inteligencji, która — jak relacjonował prof. Andrzej Szarata — umożliwia łatwą agregację niezwykle dużych zbiorów danych, ale też przenoszeniu w wymiar cyfrowy całych metropolii. Pracą nad cyfrowymi bliźniakami miast pochwalił się zarówno Prezydent Miasta Krakowa Aleksander Miszalski, jak i Hanna Zdanowska, Prezydentka Miasta Łodzi. Możliwości, które dają te narzędzia są nieocenione — jak wymieniał Aleksander Miszalski, jest to między innymi symulacja ruchu w mieście czy natychmiastowy dostęp do szerokiego zakresu danych przestrzennych.
W dyskusji nie zabrakło jednak troski mieszkańców, którzy z założenia mają być beneficjentami współpracy podejmowanej przez samorządy, biznes i uczelnie. Jak wskazała prof. Anna Januchta-Szostak, narzędzia cyfrowe, dające tak wiele nowych możliwości, nie zawsze odpowiadają na potrzeby przedstawicieli i przedstawicielek „srebrnej fali”, na której obecnie znajdują się nasze społeczeństwa, podkreślając, że wprowadzane aplikacje potrzebują funkcjonalności pozwalających na pokonanie różnorakich problemów, z jakimi borykają się osoby starsze.
Open Eyes Economy Summit 2025
fot.: Przemek Ciępka
w stronę regeneracji
„Wiedza, wolność, wartości i wyobraźnia” — w tych pojęciach prof. Cezary Obracht-Prondzyński, socjolog i antropolog, członek Rady Programowej OEES, zawarł rozważania o przyszłości, podsumowując 10. kongres Open Eyes Economy Summit w Krakowie:
Spotykamy się w czasie dziesiątego kongresu, ale nic się nie kończy, wiele się zaczyna. Nie jesteśmy skazani na porażkę, nie jesteśmy skazani na uwiąd, nie jesteśmy skazani na zawód, na skarlenie demokratycznego świata, wręcz przeciwnie — ćwiczymy tutaj, czy tak jak powiedział profesor Hausner na jednym ze spotkań, stajemy się przyjaciółmi nadziei, staramy się kształtować w sobie odwagę myślenia, spotkania się z kimś innym, staramy się tworzyć w sobie poczucie optymizmu, ale podchodzimy bez naiwności, z rozwagą i z przekonaniem, że praca wyznacza ścieżki przyszłości. Liczą się wartości, liczy się aktywność, liczy się rzetelność i liczy się wiarygodność. A na końcu są relacje i spotkania, po to tutaj przyjeżdżamy i dlatego spotkamy się za rok.
