381 zgłoszeń z 38 krajów chciało w tym roku zawalczyć o Europejską Nagrodę dla Przestrzeni Publicznych — The European Prize for Urban Public Space. Jury do kolejnego etapu wybrało 25 najlepszych, w tym jedną z Polski. Czy Archigrest i topoScape po raz kolejny zdobędą tytuł najlepszej przestrzeni publicznej na Starym Kontynencie?
Wręczana co dwa lata (od 2000 roku) Europejska Nagroda dla Przestrzeni Publicznych powstała z inicjatywy Centrum Kultury Współczesnej w Barcelonie. Dotychczas nagrodę przyznano 20 przestrzeniom, zdobyły ją między innymi szczecińskie Centrum Dialogu „Przełomy” projektu KWK Promes i warszawski Park Akcji „Burza” projektu zespołów z pracowni Archigrest i topoScape. Tegoroczna, rekordowa ilość zgłoszeń to dobry znak — świadectwo dostrzegania niezwykle ważnej i wielowarstwowej roli, jaką odgrywają jakościowe miejskie przestrzenie.
Projekty oceniało jury w składzie: Angelika Fitz (dyrektorka Architekturzentrum Wien), Monika Konrad (architektka, zastępczyni Dyrektora Biura Architektury i Planowania Przestrzennego m.st. Warszawy), Inês Lobo (portugalska architektka), Bas Smets (belgijski architekt krajobrazu) i Philip Ursprung (profesor na ETH w Zurychu).
25 wybranych projektów odzwierciedla zaangażowanie na rzecz rozwiązań opartych na naturze, ponownego wykorzystania istniejącej infrastruktury oraz powszechnej dostępności
— piszą organizatorzy konkursu.
Eksperci zwracali uwagę nie tylko na wpływ społeczny poszczególnych realizacji, ale i wrażliwość materiałową i przestrzenną, relacje ingerencji z zastaną tkanką i poszukiwanie odpowiedzi na współczesne wyzwania związane z kryzysem klimatycznym. Zakwalifikowane do finału realizacje — projekty o różnej skali i charakterze — reprezentują rozmaite strategie działania, jakie możemy obserwować dziś w Europie: przekształcanie budynków i obiektów infrastruktury transportowej, odzyskiwanie opuszczonych przestrzeni dla bioróżnorodności, tworzenie przestrzeni sprzyjających dobremu samopoczuciu, projekty uwzględniające dziedzictwo miejskie i przyrodnicze, a także działania nieco bardziej efemeryczne. Jakie realizacje wyselekcjonowało jury?
Park Żerański z szansą na prestiżową nagrodę
Polskie przestrzenie publiczne w tym roku po raz kolejny reprezentować będzie realizacja ze stolicy, po raz kolejny autorstwa zespołów z pracowni topoScape i Archigrest. Na krótkiej liście znalazł się bowiem Park Żerański w Warszawie, przestrzeń stworzona we współpracy z Hubertem Trammerem i Natalią Trochnowicz.
Park Żerański, Warszawa (Polska) — proj.: topoScape, Archigrest
fot.: Krzysztof Babicki | Ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów
Zielony teren rekreacyjny powstał w miejscu dawnej fabryki „Faelbet” i jest przykładem udanej rewitalizacji postindustrialnego krajobrazu. Główną rolę odgrywa w nim czwarta przyroda:
W nowym parku na Żeraniu próżno szukać wypielęgnowanych trawników i rabat geometrycznie obsadzonych tysiącami bylin i kwitnących krzewów. Są za to wysokie trawy, chaszcze, mchy i porosty, próchno i grube warstwy ściółki. Park Żerański nie jest terenem, w którym natura została podporządkowana człowiekowi — to mieszkańcy Warszawy, na równych prawach, co przyroda, znajdują sobie miejsce pomiędzy krzakami, drzewostanem i kupami gruzu, dawno porośniętymi gęstą roślinnością. Zespół projektowy wykorzystał zastany potencjał miejsca, zachowując autentyczną, dziką przyrodę, z korzyścią dla niej samej, jak i warszawianek i warszawiaków, którzy mogą otaczać się terenem o bioróżnorodności nieporównywalnej z tą występującą w przypadku starannie zaprojektowanych zieleńców
— pisał o realizacji Przemek Ciępka
w artykule Park Żerański, czyli przestrzeń nie-przekształcona. Czy betonowe prefabrykaty mogą być cennymi reliktami?
Czy topoScape i Archigrest ponownie znajdą się na podium europejskiej nagrody? Przekonamy się już jesienią! Piątkę finalistów poznamy 9 września, a zwycięzcę — 15 października 2026 roku.
A tymczasem prezentujemy pozostałe nominowane realizacje:
Park Grønningen-Bispeparken, Kopenhaga (Dania)
proj.: SLA, Kerstin Bergendal, NIRAS
Grønningen-Bispeparken Climate Park, Kopenhaga (Dania) — proj.: SLA, Kerstin Bergendal, NIRAS
© archiwum organizatorów
W ramach projektu zrekultywowano 20 tysięcy metrów kwadratowych nieużytków, aby stworzyć bioróżnorodny park publiczny, otwartą przestrzeń dbającą o dobrostan mieszkańców.
Žnjan 3.0, Split (Chorwacja)
proj.: Ivan Jurić, Marin Kaliterna, Mirjana Radoš Arhitektonski biro Ante Kuzmanić
Žnjan 3.0, Split (Chorwacja) — proj.: Ivan Jurić, Marin Kaliterna, Mirjana Radoš Arhitektonski biro Ante Kuzmanić
© archiwum organizatorów
Projekt przekształcenia nadbrzeżnego terenu poprzemysłowego o powierzchni 12 hektarów w spójną przestrzeń publiczną ułatwiajacą dostęp do morza.
U-Hall, Mannheim (Niemcy)
proj.: Hütten & Paläste
U-Hall, Mannheim (Niemcy) — proj.: Hütten & Paläste
© archiwum organizatorów
Przebudowa dawnego magazynu wojskowego w integracyjną przestrzeń publiczną. Projekt powstał dzięki otwartemu procesowi partycypacji zachęcającemu mieszkańców do zaangażowania się w ożywienie tej przestrzeni miasta.
Renowacja targowiska Bolhão, Porto (Portugalia)
proj.: Nuno Valentim Arquitectura
Renowacja targowiska Bolhão, Porto (Portugalia) — proj.: Nuno Valentim Arquitectura
© archiwum organizatorów
Projekt przywrócił miastu historyczny targ, a przy tym wzmocnił rolę budynku jako infrastruktury publicznej oraz ożywił centrum miasta.
Kolejka linowa Graça, Lizbona (Portugalia)
proj.: Atelier Bugio. João Favila Menezes, Pedro Domingos, João Simões
Kolejka linowa Graça, Lizbona (Portugalia) — proj.: Atelier Bugio. João Favila Menezes, Pedro Domingos, João Simões
© archiwum organizatorów
Kolejka mająca zapewnić dostęp do zamku zachęcać ma do korzystania z transportu publicznego i zapewnić sprawiedliwy dostęp do części miasta trudnym ukształtowaniu terenu.
Plac Plaça de les Glòries Catalanes, Barcelona (Hiszpania)
proj.: AgenceTER, Ana Coello Paisatge i Arquitectura, Meta Engineering – Quadrante
Plac Plaça de les Glòries Catalanes, Barcelona (Hiszpania) — proj.: AgenceTER, Ana Coello Paisatge i Arquitectura, Meta Engineering – Quadrante
© archiwum organizatorów
Transformacja placu pozwoliła na połączenie węzła komunikacyjnego z parkiem.
Łaźnie miejskie Roundabout, Logroño (Hiszpania)
proj.: Leopold Banchini
Roundabout Baths, Logroño (Hiszpania) — proj.: Leopold Banchini
© archiwum organizatorów
Projekt tymczasowych łaźni publicznych i schronienia przed upałami zlokalizowany na nieczynnym rondzie przeształca infrastrukturę w miejsce spotkań.
Waller Sand, Brema (Niemcy)
proj.: Steffan Robel, A24 Landschaft
Waller Sand, Brema (Niemcy) — proj.: Steffan Robel, A24 Landschaft
fot.: Hanns Joosten | © A24; ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt przekształca portowe zabezpieczenia przeciwpowodziowe w nową przestrzeń publiczną.
Zielony korytarz Leça, Matosinhos (Portugalia)
proj.: Laura Roldão
Zielony korytarz Leça, Matosinhos (Portugalia) — proj.: Laura Roldão
© archiwum organizatorów
Korytarz o długości blisko 50 kilometrów, łączy cztery gminy i tworzy liniową przestrzeń publiczną.
Ogród terapeutyczny w Expocenter, Kijów (Ukraina)
proj.: Big City Lab, PUPA
Ogród terapeutyczny w Expocenter, Kijów (Ukraina) — proj.: Big City Lab, PUPA
© archiwum organizatorów
Ogród terapeutyczny w parku Expocenter to bazująca na naturze przestrzeń zaprojektowana z myślą o weteranach wojennych, łącząca rehabilitację kliniczną z miejskim wypoczynkiem.
Południowy port w Køge Kyst, Køge (Dania)
proj.: SLA
South Harbour w Køge Kyst, Køge (Dania) — proj.: SLA
© archiwum organizatorów
Projekt przekształca stary port przemysłowy w odporną przestrzeń publiczną, tworzy nowe miejsce spotkań ludzi nad morzem.
Park Pokoju, Vicenza (Włochy)
proj.: Martí Franch Batllori EMF, Studio Franco Zagari, ITS Engineering Company, Gaetano Selleri, Benedetto Selleri PAN Associati
Peace Park, Vicenza (Włochy) — proj.: Martí Franch Batllori EMF, Studio Franco Zagari, ITS Engineering Company, Gaetano Selleri, Benedetto Selleri PAN Associati
© archiwum organizatorów
Projekt przekształcenia starego lotniska w obszar krajobrazowy o powierzchni 65 hektarów.
Plac i biuro turystyczne, Piódão (Portugalia)
proj.: João Branco, Paula del Río
Plac i biuro turystyczne, Piódão (Portugalia) — proj.: João Branco, Paula del Río
fot.: Frederico Martinho | ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt przekształcenia starego parkingu w główny plac Piódão, z wykorzystaniem kamienia i lokalnych systemów budowlanych oraz naciskiem na potrzeby pieszych.
Plà de l'Italià, Berga (Hiszpania)
proj.: Xavier Martin Fontbote, Guillem Bigas Comas, Guillem Canudas Gorgas, Miquel Arias Costa
Plà de l'Italià, Berga (Hiszpania) — proj.: Xavier Martin Fontbote, Guillem Bigas Comas, Guillem Canudas Gorgas, Miquel Arias Costa
fot.: Judit Bou Comas | Ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt przekształca miejską pustkę w pozbawioną hierarchii przestrzeń. Brak narzuconej funkcji pozwala na elastycznie dostosowanie się do zmieniających się potrzeb społeczności.
Free Centre — Versatile Edge, North Station, Wiedeń (Austria)
proj.: StudioVlayStreeruwitz / Agence Ter
Free Centre — Versatile Edge, North Station, Wiedeń (Austria) — proj.: StudioVlayStreeruwitz / Agence Ter
© archiwum organizatorów
Przekształcenie dawnego terenu kolejowego w zieloną wyspę oddziałującą na sąsiednie dzielnice.
Publiczne łaźnie termalne, Methana (Grecja)
proj.: Lydia Xynogala ALOS, Charlotte Arn, Pascal Bertschi, Elon Rachamin RABE, Przyjaciele 750 źródeł mineralnych Grecji
Publiczne łaźnie termalne, Methana (Grecja) — proj.: Lydia Xynogala ALOS, Charlotte Arn, Pascal Bertschi, Elon Rachamin RABE, Przyjaciele 750 źródeł mineralnych Grecji
© archiwum organizatorów
Efemeryczna instalacja podkreślająca walory lokalnych zasobów naturalnych. Projekt przekształca źródło w Methanie w publiczne łaźnie.
Dziedziniec publiczny, Inca (Hiszpania)
proj.: Flexo Arquitectura
Dziedziniec publiczny, Inca (Hiszpania) — proj.: Flexo Arquitectura
fot.: José Hevia | ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt tworzy nowe miejskie przejście służące spotkaniom towarzyskim i odpoczynkowi.
Plac Winkelried, Bazylea (Szwajcaria)
proj.: Franz Reschke Landschaftsarchitektur
Plac Winkelried, Bazylea (Szwajcaria) — proj.: Franz Reschke Landschaftsarchitektur
fot.: Christian Röder | Ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt Winkelriedplatz zachowuje zieloną przestrzeń publiczną dzielnicy Bazylea Gundeldingen, z poszanowaniem jej dziedzictwa historycznego oraz wzmocnienie roli przestrzeni strategicznie położonej w pobliżu dworca kolejowego.
Zazielenienie placów Flagey i Sainte-Croix, Bruksela (Belgia)
proj.: Kollektif — Fallow
Zazielenienie placów Flagey i Sainte-Croix, Bruksela (Belgia) — proj.: Kollektif — Fallow
© archiwum organizatorów
Projekt subtelnej transformacji dwóch miejskich przestrzeni włączający pamięć o wodzie do miejskiego krajobrazu.
Dziki plac — Petite Ceinture, Paryż (Francja)
proj.: Wagon Landscaping
Dziki plac — Petite Ceinture, Paryż (Francja) — proj.: Wagon Landscaping
fot.: Yann Mone | Ilustracja dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt przekształcenia terenu pokolejowego w publiczny plac z miejskim ogrodem.
Las miejski na placu przed ratuszem, Paryż (Francja)
proj.: Rada Miasta Paryża, Benjamin Le Masson, Sophie Mourthe, Eric Rousseau
Las miejski na placu przed ratuszem, Paryż (Francja) — proj.: Rada Miasta Paryża, Benjamin Le Masson, Sophie Mourthe, Eric Rousseau
© archiwum organizatorów
Projekt przekształcenia esplanady przed paryskim ratuszem w Paryżu w miejski las, integrujący naturę z istniejącymi konstrukcjami.
Mikrozapory, Chora-Ios (Grecja)
proj.: Boulouki
Micro Dams, Chora-Ios (Grecja) — proj.: Boulouki
fot.: Aris Giannoukos | Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości organizatorów
Projekt Souvales ma na celu rewitalizację sezonowych cieków wodnych poprzez wykorzystanie tradycyjnych mikrośluz z kamienia.
Zuidpark, Antwerpia (Belgia)
proj.: Tractebel
Zuidpark, Antwerpia (Belgia) — proj.: Tractebel
fot.: Isabelle Pateer | Ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Projekt przekształca parking w dzielnicy portowej w zielone płuca miasta.
Nieuwe Mark, Breda (Holandia)
proj.: ODC architecture, Ingenieursbureau Breda, Studio Mars
The Nieuwe Mark, Breda (Holandia) — proj.: ODC architecture, Ingenieursbureau Breda, Studio Mars
fot.: Walter Herfst | Ilustracja udostępniona dzięki uprzejmości organizatorów konkursu
Projekt obejmuje renaturyzację rzeki Mark i stworzenie nowych mostów oraz systemów dostępnych przestrzeni publicznych.
