Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican,
projekt: SHAU
Na mapie Yogyakarta, miasto w Indonezji, nie wyróżnia się niczym szczególnym. Kampung Mrican – zwarta, niska zabudowa, otoczona plątaniną uliczek, sąsiedzkich ogródków i drobnych punktów usługowych – przypomina setki innych dzielnic o podobnym charakterze. A jednak to właśnie tu wydarzyło się coś, co może być lekcją dla urbanistów z każdego zakątka świata. Za rewitalizacją tej niepozornej przestrzeni stoi zespół architektoniczny SHAU, który we współpracy z indonezyjskim Ministerstwem Robót Publicznych przeprowadził kompleksowy proces modernizacji dzielnicy. Mikrobiblioteka, nowy plac zabaw, chodniki wzdłuż rzeki, punkty przeciwpowodziowe, przestrzenie wspólne, ogrody miejskie – całość skomponowana w duchu poszanowania miejsca, ludzi i ich codziennych rytuałów.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican
fot. KemenPU © SHAU
gdzie kończy się wieś, a zaczyna miasto?
Słowo „kampung” oznacza wieś, ale w kontekście urbanistycznym to określenie nie ma prostego odpowiednika. Kampung to forma życia zbiorowego o silnym zakorzenieniu społecznym, dynamiczna, często rozwijająca się bez formalnych planów. Wąskie przejścia, niewielkie parcele, przydomowe ogródki, domy wyrastające tuż przy rzece – to przestrzeń gęsta, intensywna, bliska. Mrican, choć położony w pobliżu uczelni wyższych, zachował wiejski rytm i charakter. Są tu nie tylko domy, lecz także ogrody – pekarangan – pełniące funkcje użytkowe, estetyczne i społeczne. Jednak intensywne użytkowanie terenu, problemy z infrastrukturą, brak uporządkowanej przestrzeni publicznej i zagrożenie powodziowe wymagały działań. Nie radykalnych – lecz precyzyjnych.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — infografika ukazująca przestrzenie, które powstały w ramach rewitalizacji dzielnicy
© SHAU
zamiast rewitalizacji – wspólna transformacja
Zespół SHAU nie przyniósł gotowych rozwiązań. Zamiast tego rozpoczął rozmowy – z mieszkańcami, lokalnymi liderami, ekspertami. Wspólnie z urbanistką Pauline Boedianto przeprowadzono analizy przestrzenne i społeczne, które pozwoliły zrozumieć, jak Mrican funkcjonuje na co dzień – i czego tak naprawdę potrzebuje. To dzięki tym rozmowom możliwe było zaprojektowanie chodnika wzdłuż rzeki – nie poprzez wyburzenia, lecz negocjacje i korekty układu zabudowy. Przestrzeń została odzyskana nie siłą, lecz współpracą. I to jest jeden z najbardziej znaczących efektów projektu: przywrócenie przestrzeni wspólnych bez naruszania społecznej tkanki.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican
fot. KemenPU © SHAU
forma, która wynika z miejsca
Plan urbanistyczny całego założenia pokazuje, jak drobiazgowo przemyślano wpisanie nowych obiektów w istniejącą tkankę kampungu. Układ przestrzenny nie próbuje jej porządkować w sposób sztuczny. Przeciwnie – nowa interwencja architektoniczna staje się jej naturalnym przedłużeniem. Kluczowe funkcje – mikrobiblioteka, pendopo (otwarta sala wielofunkcyjna), przestrzeń zieleni miejskiej, plac zabaw i infrastruktura piesza – zostały rozmieszczone w miejscach, które wcześniej funkcjonowały jako punkty przepływu lub napięć w układzie społecznym. Dzięki temu nowe elementy nie zaburzają logiki dzielnicy, lecz wzmacniają jej strukturę.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican
fot. KemenPU © SHAU
W układzie urbanistycznym nie ma przypadkowości. Obiekty sąsiadują z kluczowymi punktami życia społecznego – meczetem, domem przewodniczącego sąsiedztwa, hotelem, boiskiem oraz kampusami uczelni. Ośrodki codzienności – edukacja, religia, mieszkanie, rekreacja – przenikają się tu płynnie. Nowe przestrzenie nie zostały wprowadzone jako „lepsze” czy dominujące, ale jako uzupełniające – architektura staje się tu cichym operatorem życia społecznego, nie jego sceną.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — klatka schodowa prowadząca do mikrobiblioteki
fot. KemenPU © SHAU
architektura, która mówi językiem miejsca
Jednym z najbardziej wyrazistych elementów projektu jest mikrobiblioteka. Zbudowana na palach – zgodnie z lokalną tradycją – mieści w sobie więcej niż tylko książki. To miejsce spotkań, wydarzeń, nauki i codziennych aktywności. Przestrzeń pod biblioteką wykorzystywana jest jako strefa wydarzeń sąsiedzkich, wesel czy po prostu parking dla skuterów – funkcje różne, ale wszystkie potrzebne.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — bryła mikrobiblioteki
fot. KemenPU © SHAU
Elewacje obiektu zostały zaprojektowane z cegieł rytmicznie ustawionych, które obracają się względem siebie tak, by tworzyć delikatne prześwity. W efekcie powstała naturalna wentylacja, kontrola nasłonecznienia i faktura, która nawiązuje do batikowych motywów znanych z Yogyakarty.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — mikrobiblioteka
fot. KemenPU © SHAU
detal, który uczy i porządkuje
Projekt SHAU nie zatrzymuje się na funkcji – równie istotny jest przekaz. Na nowo wytyczonych chodnikach pojawiły się inskrypcje w starojawajskim języku. Ich treść to proste, a zarazem głębokie przesłania – o ochronie środowiska, wspólnocie, edukacji. Dzięki temu przestrzeń zyskuje dodatkową warstwę znaczeń – staje się nośnikiem wartości, nie tylko środkiem komunikacji. Z kolei elementy infrastruktury technicznej – takie jak ogrodzenia czy punkt kontroli powodziowej – ozdobiono wzorami inspirowanymi batikiem. Wprowadzono też zieleń i oświetlenie uliczne, które porządkują przestrzeń bez jej dominacji.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — aksonometria dzielnicy
© SHAU
plac zabaw, który opowiada historię
Jednym z najciekawszych punktów projektu jest plac zabaw – zlokalizowany nad oczyszczalnią ścieków. To miejsce, które w tradycyjnym podejściu pozostałoby niewidoczne. SHAU wykorzystało je, by stworzyć przestrzeń integracji – z huśtawkami, karuzelami, tradycyjnymi grami i wyrazistą figurą „wayang” – postaci z jawajskiego teatru cieni.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — widok na plac zabaw z lotu ptaka
fot. KemenPU © SHAU
Forma tej rzeźby – pikselowa, współczesna – stanowi pomost między kulturą a technologią, między tradycją a dziecięcą wyobraźnią. Kolorystyka placu zabaw – intensywna, z przewagą czerwieni, pomarańczy i żółci – odcina się na tle szarej zabudowy kampungu, ale nie epatuje.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — plac zabaw stał się miejscem integracji
fot. KemenPU © SHAU
społeczność i zrównoważony rozwój
Integralną częścią projektu była także modernizacja zaplecza dla lokalnej wspólnoty ogrodniczej. Mieszkańcy zyskali przestrzeń do produkcji enzymów ekologicznych – naturalnych środków pozyskiwanych z recyklingu odpadów organicznych. Działanie pozornie skromne, ale wpisujące się w szerszy model lokalnej, proekologicznej gospodarki.
Rewitalizacja dzielnicy Kampung Mrican — pojawiło się także zaplecze dla lokalnej wspólnoty ogrodniczej
fot. KemenPU © SHAU
mniej znaczy lepiej
Nie ma tu wieżowców ani efektownych form. Nie było wielkich budżetów ani medialnego rozgłosu. A jednak to, co wydarzyło się w Kampungu Mrican, można uznać za modelowe: spójna odpowiedź na lokalne potrzeby, realizowana wspólnie z mieszkańcami, z szacunkiem dla miejsca i z wyczuciem proporcji. Projekt SHAU przywraca wiarę w architekturę jako narzędzie budowania wspólnoty i przypomina, że prawdziwe zmiany rzadko przychodzą z wielkim hukiem. Częściej – cicho, krok po kroku, z troską i uwagą, jak tu, w Kampungu Mrican.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni SHAU.
