David Geffen Galleries,
projekt: Peter Zumthor
David Geffen Galleries w Los Angeles to nowy dom stałej kolekcji LACMA i jedna z najważniejszych muzealnych realizacji ostatnich lat w Stanach Zjednoczonych. Peter Zumthor zaprojektował budynek jako długą, szklano-betonową strukturę, która biegnie wzdłuż Hancock Park i przechodzi nad Wilshire Boulevard. To muzeum bez jednej narzuconej trasy — bardziej zaproszenie do własnego odkrywania kolekcji niż klasyczna opowieść prowadzona od sali do sali.
David Geffen Galleries (LACMA), Los Angeles — widok zewnętrzny od strony północno-zachodniej z bulwaru Wilshire; po lewej rzeźba Smoke (1967) autorstwa Tony'ego Smitha ©Tony Smith Estate / Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork.
© Iwan Baan
muzeum, które przechodzi nad ulicą
Nowy gmach LACMA nie przypomina tradycyjnego muzeum z monumentalnym wejściem i jasno wyznaczoną ścieżką zwiedzania. Ma formę długiej, poziomej bryły, uniesionej około 9 metrów nad poziomem ulicy. Sale ekspozycyjne znalazły się na jednej kondygnacji, a pod nimi powstały place, przejścia i ogólnodostępne przestrzenie wokół muzeum. Ten gest zmienia relację muzeum z miastem. Zamiast budynku odciętego od otoczenia powstał gmach, pod którym można przejść, zatrzymać się w cieniu, spotkać sztukę publiczną albo przeciąć teren LACMA w drodze przez Los Angeles. W mieście, gdzie ulica często działa bardziej jak arteria niż miejsce spotkań, to wyraźna decyzja urbanistyczna.
David Geffen Galleries (LACMA), Los Angeles — © Iwan Baan.
kolekcja bez początku i końca
Jednym z najważniejszych założeń projektu było pokazanie stałej kolekcji LACMA na jednym poziomie. Sale różnią się skalą, proporcjami i światłem, ale architektura nie narzuca jednej trasy. Nie wskazuje też, która epoka, kultura czy tradycja artystyczna ma być ważniejsza od innych. To odejście od klasycznej muzealnej hierarchii. Zamiast działów ułożonych piętro po piętrze, LACMA proponuje bardziej otwartą opowieść o sztuce — taką, w której dzieła spotykają się ponad granicami epok, geografii i tradycji. Inauguracyjna ekspozycja wykorzystuje jako ramę oceany i morza: Pacyfik, Ocean Indyjski, Atlantyk oraz Morze Śródziemne. Kolekcja ma dzięki temu pokazywać nie tylko osobne historie, ale też handel, podróże i relacje, które od wieków łączyły różne części świata.
David Geffen Galleries (LACMA), Los Angeles — © Iwan Baan.
światło wpuszczone z umiarem
W projekcie Zumthora światło nie jest tylko tłem dla ekspozycji. Sale przy zewnętrznej krawędzi budynku mają wysokie przeszklenia, dzięki którym do wnętrza wpada światło dzienne, a ekspozycja pozostaje w kontakcie z miastem. Im dalej od fasady, tym przestrzenie stają się spokojniejsze i bardziej osłonięte — dostosowane do dzieł wymagających delikatniejszych warunków. Różnica między jasnymi i bardziej kameralnymi salami nie jest gwałtowna. Półprzezroczyste, metaliczne tkaniny filtrują światło, łagodzą kontrasty i pozwalają zachować we wnętrzach wrażenie lekkości. Dzięki temu muzeum nie odcina się całkowicie od zewnętrznego świata, ale światło zostaje złagodzone tak, aby nie dominowało nad zbiorami.
David Geffen Galleries (LACMA), Los Angeles — widok zewnętrzny od strony południowo-wschodniej z bulwaru Wilshire; po lewej rzeźba Smoke (1967) autorstwa Tony'ego Smitha ©Tony Smith Estate / Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork.
© Iwan Baan.
w cieniu David Geffen Galleries
Uniesiona część ekspozycyjna opiera się na siedmiu półprzezroczystych pawilonach rozmieszczonych na poziomie ulicy. To w nich znalazły się wejścia oraz funkcje uzupełniające wystawy: centrum edukacyjne, sklep, przestrzenie gastronomiczne, teatr i sale na wydarzenia. Pomiędzy pawilonami powstały place, które nie są zapleczem budynku, ale pełnoprawną częścią muzealnego założenia. Dzięki temu parter LACMA działa inaczej niż w wielu muzeach. Nie jest jedynie strefą wejścia, lecz przestrzenią, która może żyć niezależnie od wystaw. Można tu przejść, odpocząć, wziąć udział w wydarzeniu albo zobaczyć sztukę bez konieczności wchodzenia do sal ekspozycyjnych. Muzeum wychodzi więc poza własne ściany — na plac, do ogrodu i w stronę ulicy.
David Geffen Galleries (LACMA), Los Angeles — © Iwan Baan.
budynek pomyślany na lata
Budynek David Geffen Galleries powstał w miejscu starszych obiektów muzealnych, które nie odpowiadały już potrzebom LACMA. Nowy gmach ma być bardziej elastyczny i lepiej przygotowany na zmieniający się program wystaw, a przy tym zużywać mniej energii i wody. Nie jest to jednak temat wysunięty na pierwszy plan — ważniejsze pozostaje to, jak budynek działa na co dzień. W tym projekcie liczy się nie tylko forma, ale też długie życie budynku: trwałość materiałów, możliwość różnego aranżowania ekspozycji i sprawniejsze zarządzanie warunkami wewnątrz muzeum. To praktyczny wymiar architektury, który ujawnia się dopiero w codziennym użytkowaniu.
David Geffen Galleries (LACMA), Los Angeles — © Iwan Baan.
LACMA bliżej Los Angeles
Otwarcie David Geffen Galleries zamyka długi etap transformacji LACMA, największego muzeum sztuki w zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Nowy budynek uzupełnia istniejące obiekty kampusu, w tym Broad Contemporary Art Museum i Resnick Exhibition Pavilion, a jednocześnie zmienia sposób, w jaki instytucja spotyka się z miastem. Najciekawszy w projekcie Zumthora nie jest sam fakt przekroczenia ulicy ani skala inwestycji, lecz konsekwencja, z jaką architektura porządkuje relację między sztuką, światłem i przestrzenią publiczną. Muzeum nie prowadzi widza jedną ścieżką. Daje raczej swobodę wyboru, pozwalając, aby kolekcja LACMA układała się na nowo — zależnie od trasy, spojrzenia i czasu spędzonego w budynku.
