Czy architektura może stać się aktywnym narzędziem terapii? Projekt Ośrodka Terapii Uzależnień OTUM w Gdyni Orłowie autorstwa Macieja Bujaka to odpowiednio zaprojektowana przestrzeń, która może wspierać proces leczenia, budować poczucie bezpieczeństwa i pomagać pacjentom w odzyskiwaniu samodzielności. Praca dyplomowa powstała na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej pod kierunkiem dr Urszuli Król-Dobrowodzkiej.
© Maciej Bujak 
architektura odpowiadająca na współczesne wyzwania
Projekt Ośrodka Terapii Uzależnień OTUM jest odpowiedzią na problemy obecnego systemu leczenia osób uzależnionych w Polsce. Publiczne placówki odwykowe mierzą się z dużym przeciążeniem, co powoduje wielomiesięczne oczekiwanie na rozpoczęcie terapii. Z kolei prywatne ośrodki pozostają dla wielu osób niedostępne ze względów finansowych.
Jednocześnie zmienia się charakter uzależnień. Coraz częściej terapia dotyczy nie tylko klasycznych uzależnień od substancji, ale również uzależnień behawioralnych, takich jak nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych czy hazard. Tego typu problemy wymagają innego podejścia terapeutycznego, w którym szczególnie ważną rolę odgrywa trening funkcji społecznych i stopniowy powrót do codziennego życia.
Projektowany ośrodek został pomyślany jako miejsce całodobowego pobytu dla około 40 pacjentów oraz przestrzeń dla osób korzystających z terapii ambulatoryjnej.
rzut parteru © Maciej Bujak 
lokalizacja w otoczeniu natury
Teren przeznaczony pod inwestycję znajduje się w Gdyni Orłowie przy ulicy Spacerowej. Działka o powierzchni ponad 4500 m² wyróżnia się wyjątkowym położeniem – znajduje się w pobliżu plaży, a od strony północnej graniczy bezpośrednio ze ścianą lasu, która tworzy naturalną barierę akustyczną i wizualną.
Kameralny charakter okolicy, dominująca zabudowa mieszkaniowa oraz bliskość terenów zielonych tworzą warunki sprzyjające wyciszeniu i regeneracji. Jednocześnie lokalizacja pozostaje dobrze skomunikowana – w niewielkiej odległości znajduje się Aleja Zwycięstwa oraz stacja SKM Gdynia Orłowo.
Istotnym elementem kontekstu miejsca jest sąsiedztwo zabytkowej Willi „Słońce” z 1910 roku, dawnego pensjonatu wpisanego do rejestru zabytków w 2022 roku. Historyczny obiekt stał się inspiracją dla wybranych rozwiązań architektonicznych w nowym budynku. Nawiązaniem do dawnej formy willi jest między innymi drewniany, zadaszony balkon z pionowymi podziałami, umieszczony od strony lasu.
rzut piętra © Maciej Bujak 
przestrzeń zaprojektowana wokół potrzeb pacjentów
Układ funkcjonalny ośrodka został podporządkowany komfortowi oraz prywatności użytkowników. Projekt zakłada wyraźne rozdzielenie stref dla pacjentów ambulatoryjnych i osób przebywających w placówce całodobowo, dzięki czemu różne grupy użytkowników mogą korzystać z obiektu w sposób niezależny.
Centralnie umieszczona strefa wejściowa została podkreślona charakterystycznym zaokrągleniem i cofnięciem elewacji. Z tego miejsca użytkownicy mogą przejść do części terapeutycznej z gabinetami lekarskimi, punktem pielęgniarskim oraz salami terapii grupowej, a także do przestrzeni administracyjnej.
W zachodniej części budynku zaplanowano strefę gastronomiczno-jadalnianą, w której pacjenci mogą samodzielnie przygotowywać posiłki, rozwijając codzienne umiejętności i poczucie niezależności. Północna część obiektu została przeznaczona na strefę basenową z saunami, natomiast na piętrze znajdują się pokoje dwu- i trzyosobowe oraz sale warsztatowe.
strefy budynku © Maciej Bujak 
natura jako element terapii
Jednym z najważniejszych założeń projektu jest wykorzystanie zasad architektury biofilnej, czyli projektowania opartego na naturalnej potrzebie człowieka kontaktu z przyrodą. W przypadku obiektu terapeutycznego natura staje się nie tylko elementem estetycznym, ale również narzędziem wspierającym proces zdrowienia.
Większość pomieszczeń została zaprojektowana tak, aby zapewnić użytkownikom widok na zieleń oraz maksymalny dostęp światła dziennego. Duże przeszklenia otwierają wnętrza na otaczający krajobraz, a przeszklone atrium z roślinnością doświetla strefę basenową oraz komunikację na piętrze.
widok na balkon © Maciej Bujak 
Projekt wykorzystuje rozwiązania potwierdzone badaniami naukowymi, wskazującymi, że kontakt z naturą może przyczyniać się do zmniejszenia poziomu stresu, przyspieszenia procesu leczenia oraz ograniczenia zapotrzebowania na środki farmakologiczne.
Ośrodek Terapii Uzależnień OTUM w Gdyni Orłowie to przykład podejścia, w którym architektura nie pełni wyłącznie funkcji użytkowej, ale staje się częścią procesu terapeutycznego. Projekt Macieja Bujaka łączy funkcjonalność obiektu medycznego z atmosferą miejsca sprzyjającego wyciszeniu, refleksji i odbudowywaniu relacji społecznych.
widok na rzekę © Maciej Bujak 
Dzięki połączeniu architektury biofilnej, przemyślanego układu funkcjonalnego oraz szacunku dla lokalnego kontekstu powstaje przestrzeń, która daje pacjentom bezpieczne warunki do pracy nad sobą i powrotu do codziennego życia.
