Pomnik pt. „Szyny Pamięci”,
projekt: Blaising Borchardt Studio
W samym sercu Lyonu, tuż obok dworca Perrache, powstało miejsce, które nie pozwala zapomnieć o tragedii II wojny światowej. „Szyny Pamięci” (fr. Les rails de la mémoire), zaprojektowane przez Blaising Borchardt Studio, to coś więcej niż pomnik. To przestrzeń, która opowiada historię ofiar Zagłady w sposób namacalny i symboliczny. Projekt został wyłoniony w międzynarodowym konkursie i oficjalnie odsłonięty w styczniu 2025 roku.
Pomnik pt. „Szyny Pamięci” w Lyonie — widok obiekt
fot. François Baudry © Blaising Borchardt Studio
historia, która doprowadziła do powstania pomnika
Pomysł stworzenia miejsca pamięci w Lyonie narodził się wśród byłych deportowanych i ocalonych z Auschwitz. To oni przez dwie dekady starali się, aby miasto miało przestrzeń, w której historia zostanie nie tylko przypomniana, ale i odczuwalna. W 2023 roku odbył się międzynarodowy konkurs. Spośród 96 projektów z 25 krajów jury wybrało pracę duetu Quentin Blaising i Alicia Borchardt. Ich projekt wyróżniał się prostotą i mocą przekazu, a budowę sfinansowano w kwocie 500 tysięcy euro.
Pomnik pt. „Szyny Pamięci” w Lyonie — model
© Blaising Borchardt Studio
materiały, które mówią
Najważniejszym elementem pomnika są autentyczne szyny kolejowe, drewniane podkłady i tłuczeń. Materiały te, wcześniej używane w rzeczywistych transportach, teraz symbolizują ciężar historii i pamięć o ludziach, którzy stąd wyruszyli w ostatnią drogę. Długość 1173 metrów szyn odpowiada dokładnie 1173 kilometrom dzielącym Lyon od Auschwitz-Birkenau. To nie tylko symbol – to namacalny wymiar tragedii, który każdy może zobaczyć i dotknąć.
Pomnik pt. „Szyny Pamięci” w Lyonie — zbliżenie na detale
fot. François Baudry © Blaising Borchardt Studio
prostota o wielkim znaczeniu
„Szyny Pamięci” to instalacja o klarownej formie: 14 metrów długości, 5 metrów szerokości i 3,44 metra wysokości. Linearne ułożenie torów wyznacza rytm i prowadzi wzrok, a prosta bryła pozwala skupić się na przekazie. Pomnik wpisuje się w plac Carnot – miejsce intensywnie użytkowane przez mieszkańców i podróżnych. Nie jest oddzielony od życia miasta, lecz wchodzi z nim w dialog. Można go obejść, dotknąć i poczuć historię, którą symbolizuje.
Pomnik pt. „Szyny Pamięci” w Lyonie — przekrój i rysunek elewacji
fot. François Baudry © Blaising Borchardt Studio
edukacja w przestrzeni miasta
Pomnik pełni także funkcję edukacyjną. Wkomponowane w ławki kody QR pozwalają szybko dotrzeć do informacji o historii deportacji oraz działalności stowarzyszenia, które doprowadziło do powstania tego miejsca. To przykład, jak tradycja i nowoczesność mogą współgrać, tworząc przestrzeń pamięci dostępną dla każdego.
Pomnik pt. „Szyny Pamięci” w Lyonie
fot. François Baudry © Blaising Borchardt Studio
codzienność spotyka historię
Lokalizacja obok dworca Perrache sprawia, że pomnik nie jest tylko miejscem odwiedzanym okazjonalnie. Przechodnie trafiają tu przypadkiem, a każdy kontakt z instalacją może stać się chwilą refleksji. Stal i drewno, które kiedyś prowadziły ku śmierci, dziś wyznaczają drogę pamięci.
Pomnik pt. „Szyny Pamięci” w Lyonie — obiekt składa się z autentycznych szyn kolejowych
fot. François Baudry © Blaising Borchardt Studio
dlaczego warto odwiedzić „Szyny Pamięci”
Pomnik w Lyonie to przykład architektury, która nie tylko upamiętnia, ale również edukuje i angażuje. To miejsce, które żyje razem z miastem, wciąga przechodniów w dialog z historią i zmusza do refleksji. Dzięki prostocie formy, autentycznym materiałom i technologii, „Szyny Pamięci” stają się mostem między przeszłością a współczesnością. Stalowe szyny przemawiają ciszą, a ich obecność w miejskiej przestrzeni przypomina, że pamięć o tragedii jest obowiązkiem każdego pokolenia.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Blaising Borchardt Studio.
