Kiedy cały Wrocław żyje kwitnącym w Ogrodzie Botanicznym dziwadłem olbrzymim (Amorphophallus titanum) — w stolicy Dolnego Śląska wydarzyła się jeszcze jedna długo wyczekiwana i warta odnotowania sytuacja. Rada Miasta zagłosowała nad ponownym przystąpieniem do prac nad uchwałą krajobrazową.
czym jest uchwała krajobrazowa?
Uchwała krajobrazowa, która weszła w życie we wrześniu 2015 roku (zgodnie z art. 37a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), jest lokalnym aktem prawnym, narzędziem pozwalającym na walkę z wizualnym chaosem w przestrzeni — między innymi przysłaniającymi elewacje banerami czy krzykliwymi billboardami, które powodują nadmierną stymulację sensoryczną.
Uchwała krajobrazowa umożliwia regulowanie zasad umieszczania reklam, obiektów małej architektury oraz ogrodzeń na całym obszarze gminy. Przyjęcie przez gminę uchwały krajobrazowej umożliwia w dalszej kolejności podjęcie uchwały dającej podstawę do pobierania przez gminę opłat z tytułu umieszczania reklam
— czytamy na rządowej stronie internetowej.
Narzędzie to pozwala więc jednocześnie na wizualne uporządkowanie przestrzeni i generowanie wpływów do lokalnych budżetów.
Czytaj więcej: Wakacyjny wizualny chaos. Artykuł Magdaleny Milert
Od 2016 roku uchwały krajobrazowe wdrożono w 82 gminach (na 2479 gmin w Polsce), w tym w 6 miastach wojewódzkich (na 18): w Łodzi (2016), Gdańsku (2018), Opolu (2019), Krakowie (2020), Kielcach (2022) i Poznaniu (2023). Nie ma ich jednak wciąż w takich miastach jak Warszawa, Katowice czy Wrocław, nie wszędzie też przynoszą oczekiwany efekt, co wynikać może — jak zauważa Jakub Głaz — z zapisów ustawy, które nie nakazują gminom przygotowania tych uchwał i nie wyznaczają maksymalnych terminów na ich procedowanie:
Dobrowolność i przeciąganie działań nigdy nie pozwolą Polsce uwolnić się od reklamowego i estetycznego chaosu. [...] Wygrywają miasta, gdzie uchwała już obowiązuje, jak na przykład Gdańsk lub Kraków. Inne oddają pole zarządcom nośników reklam i nadal umożliwiają im zarabianie dużych pieniędzy kosztem jakości przestrzeni publicznej
— pisał w 2022 roku na łamach A&B Jakub Głaz.
do dwóch razy sztuka?
18 czerwca 2026 roku Rada Miejska Wrocławia zagłosowała nad podjęciem prac nad uchwałą krajobrazową. Nie jest to pierwsze podejście miasta do uporządkowania przestrzeni — projekt gotowy był do uchwalenia już w 2021 roku, wątpliwości wzbudzały jednak wówczas — jak donosi portal wroclaw.pl — sposoby dochodzenia odszkodowań za usuwanie legalnie postawionych reklam.
W końcu niezgodność z ustawą zasadniczą potwierdził w grudniu 2023 roku wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Gminy, które uchwały krajobrazowe już miały, poprawiały je. Wrocławscy radni uznali, że nasz projekt nie nadaje się do dalszego procedowania. Trzeba przygotować nowy
— pisze Tomasz Wysocki na łamach portalu wroclaw.pl.
Co się więc zmieniło przez ostatnie trzy lata? Niewiele, ale chaotyczny krajobraz miasta sam się nie uporządkuje.
Ustawa jest dziurawa, ustawa wymaga prac, ale nie chcemy i nie będziemy dłużej czekać. Dlatego wracamy do prac nad uchwałą krajobrazową
— mówiła podczas konferencji prasowej Anna Kołodziej, radna miejska Wrocławia.
© Biuro Prasowe Urzędu Miejskiego Wrocławia
miasto nie jest tablicą reklamową
Proces ten nie zaczyna się jednak od zera. Powołany został zespół pracujący nad nowymi założeniami uchwały — w jego skład weszli miejscy radni: Anna Kołodziej (przewodnicząca podkomisji), Igor Wójcik, Sławomir Śmigielski, Dominika Kontecka i Sebastian Lorenc — który przez ostatni rok analizował rozwiązania stosowane w innych miastach. Powstać ma też kolejny zespół, który z kolei egzekwować będzie stosowanie się do wrocławskiej wersji dokumentu. W planie jest również zbadanie skali problemu, a także rozmowy z mieszkańcami.
Pomocne mogą być też doświadczenia i praktyki z funkcjonującego od 2014 roku Parku Kulturowy „Stare Miasto”. Wrocław to jednak nie tylko ścisłe centrum. Jak zapowiada Małgorzata Jordan, wicedyrektorka Wydziału Architektury i Zabytków i miejska plastyczka, uchwała wprowadzić ma zróżnicowane ustalenia dla poszczególnych stef:
inne potrzeby ma ścisłe centrum miasta, inne osiedla mieszkaniowe, inne tereny przemysłowe, dlatego tak ważne będą analizy i konsultacje.
Jak donosi portal wroclaw.pl, miasto przygotuje uchwałę we współpracy z wyłonioną w przetargu wykwalifikowaną firmą zewnętrzną.
Dlaczego tak? Po pierwsze, będzie szybciej. Na rynku pojawiły się wyspecjalizowane podmioty, które znają branżę reklamową i mają narzędzia do fachowych analiz przestrzennych. Po drugie, Wrocław ani nie pozbawia się decydującego wpływu na kierunek prac, ani ich bieżącego nadzorowania
— pisze Tomasz Wysocki.
Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, przygotowanie i wprowadzenie uchwały zajmie minimum dwa lata, oznaczałoby to, że jest szansa na rozpoczęcie jej wdrożenia jeszcze w tej kadencji. Czy tym razem się uda?
Miasto nie jest tablicą reklamową, miasto to jest miejsce do życia [...]. To będzie jedna z najważniejszych decyzji dotyczących wyglądu miasta na najbliższe dekady, bo ta uchwała tak naprawdę nie do końca jest o reklamach, nie do końca jest o małej architekturze czy o billboardach tylko o tym, w jakiej przestrzeni chcemy żyć. A ja wierzę w to, że Wrocław zasługuje na to, żeby jego widokiem była zieleń, która coraz mocniej rozlewa się po mieście, zabytki, dobra architektura, a nie kolejne migające reklamy, wszechobecne billboardy, czy kolejne zaplakatowane w mieście miejsca
— podsumowała Anna Kołodziej, radna miejska Wrocławia
