Wieża, kwartał i miejska „latarnia”, czyli nowy Urząd Marszałkowski we Wrocławiu

Ola Kloc

13 sierpnia '26

cofnięte wejście do nowego Urzędu Marszałkowskiego we Wrocławiu

...

+25

Wrocławski plac Społeczny jest — upraszczając — przestrzenią trudną w odbiorze. Gigantyczny węzeł komunikacyjny między palcem Grunwaldzkim a Dominikańskim, położony w obrębie Starego Miasta, jest dziś plątaniną dróg, torowisk, estakad i przejść podziemnych, pozbawionych wartości innych niż czysto funkcjonalne. A szkoda, bo jego lokalizacja jest znakomita.

Przed II wojną światową obszar ten pokryty był zwartą, kwartałową zabudową, którą w większości usunięto w konsekwencji zniszczeń wojennych, co doprowadziło do zatarcia istniejącego układu urbanistycznego. W latach 80. przekształcono go w węzeł komunikacyjny.

Ogromny potencjał tej przestrzeni od lat jest pretekstem wielu dyskusji i snucia kolejnych pomysłów, między innymi stworzenia wrocławskiego Central Parku. Dziś wraca „na języki” przy okazji rozstrzygniętego niedawno konkursu na rozbudowę siedziby Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego we Wrocławiu.

po prawej od mostu Grunwaldzkiego wkomponowany jest nowy gmach autorstwa pracowni Projekt Praga, po lewej istniejący gmach Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego

takie same, ale inne

Wyznaczona pod tę inwestycję działka nie jest łatwa — niezwykle eksponowana, zlokalizowana u zbiegu ulic Mazowieckiej i Wybrzeże Wyspiańskiego, w sąsiedztwie charakterystycznego dla miasta mostu Grunwaldzkiego i zachowanych kamienic.

Zgodnie z opracowanym programem użytkowym budynku i uchwalonym w 2010 roku miejscowym planem zagospodarowania, wytyczne konkursowe wyraźnie podkreślały, że nowy obiekt powinien składać się z trzech części — dwóch skrzydeł o maksymalnej wysokości do 22 metrów połączonych centralną dominantą sięgającą do 45 metrów.

Dopuszczalna w planie miejscowym maksymalna wysokość zabudowy nie jest jednak wspierana przez Daniela Gibskiego, Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który sugeruje ponowne przemyślenie podjętych 16 lat temu decyzji planistycznych.

Sugeruję tylko, że dzisiejszy plan dla rejonu pl. Społecznego jest szaleńczym wymysłem. Dlaczego stawiać tu wysokościowce? Można je budować gdzie indziej. Ja preferuję model paryski — wyznaczmy dzielnicę nowoczesnej architektury, niech tam popisują się architekci i urbaniści. A historyczne centrum, objęte ochroną konserwatorską, szanujmy

— mówił Gibski w rozmowie ze Sławomirem Szymańskim dla serwisu wyborcza.pl.

Projektowana bryła urzędu powinna z jednej strony przylegać do istniejącej zabudowy (kamienicy przy ulicy Mazowieckiej 19), tworząc zwartą pierzeję, a z drugiej być oddzielona od kamienicy przy ulicy Wybrzeże Słowackiego 5. Obiekt ma też mieć dwie kondygnacje podziemne przeznaczone na parking i — w razie potrzeby — miejsca doraźnego schronienia.

siedziba Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego we Wrocławiu położona będzie tuż przy Odrze

W budynku, w którym docelowo pracować będzie na co dzień ponad czterysta osób, przyjęto modułowe rozwiązanie dla pomieszczeń biurowych o stałej powierzchni 24 lub — dla jednego z wydziałów — 32 metrów kwadratowych. Tak rygorystyczna organizacja modułów pomieszczeń siłą rzeczy przekłada się na rytm elewacji budynku. To tylko część instrukcji dotyczących programu użytkowego, ale zdaje się, to one stały się najbardziej determinujące dla ostatecznej formy konkursowych propozycji, którym w dyskusji internetowej zarzucano spore podobieństwo.

rzuty 1. i 3. piętra

Dwuetapowy, realizacyjny konkurs na projekt rozbudowy siedziby Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego organizowały Inwestycje Dolnośląskie we współpracy z wrocławskim oddziałem SARP. Do złożenia opracowań studialnych w pierwszym etapie dopuszczonych było 26 uczestników, wpłynęło 15 prac. Do drugiego etapu zaproszono 5 zespołów. Jury pod przewodnictwem Romana Dziedziejko (SARP Oddział Warszawski) w składzie: Piotr Zybura (sędzia referent, SARP Oddział Wrocław), Grażyna Hryncewicz-Lamber (SARP Oddział Wrocław), Andrzej Hubka (SARP Oddział Wrocław), Paweł Gancarz (Marszałek Województwa Dolnośląskiego), Maciej Sznel (Sekretarz Województwa Dolnośląskiego), Jacek Barski (Architekt Miasta Wrocławia), Szymon Ciupiński (asystent sędziego referenta, SARP Oddział Wrocław), Michał Goncerzewicz (asystent sędziego referenta, SARP Oddział Wrocław), Sylwia Sikora (sekretarza konkursu), Adrianna Zalewska (asystentka sekretarzy konkursu) przyznało trzy nagrody i dwa wyróżniania. I Nagrodę zdobyła pracownia Projekt Praga z Warszawy, II Nagrodę przyznano zespołowi HRA Architekci z Warszawy, a III — Heinle, Wischer und Partner Architekci z Wrocławia. Wyróżnienia otrzymały propozycje krakowskich biur Q-ARCH i konsorcjum AJ Biuro Architektoniczne i Artur Jasiński i Wspólnicy Biuro Architektoniczne.

Czym przekonała jury zwycięska praca? Oprócz najlepszej realizacji założeń programowych i dobrej dyspozycji przestrzennej i funkcjonalnej, doceniono między innymi wyraz estatyczny bryły i elewacji, spójną kompozycję i tektonikę elewacji, a także przekonujące rozwiązania z zakresu ekologii i oszczędności energii.

widok na budynek Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego we Wrocławiu, w tle widać budynki „Manhattanu” projektu Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak

wieża i kwartał

Zespół pracowni Projekt Praga podkreślił w swojej propozycji sylwetę wieży — najwyższej, trzynastokondygnacyjnej części projektowanego obiektu, która stać się ma nową dominantą wysokościową dla tego obszaru. Cofnięty portal wejściowy podkreślać ma otwartą dla mieszkańców strefę wejścia. Dość minimalistyczna elewacja z okładziną z prefabrykowanych elementów o strukturze młotkowanego kamienia ozdobiona ma być rzemieślniczymi detalami przywodzącymi na myśl płaskorzeźby znajdujące się na ścianach gmachu dawnego Urzędu Czeków Pocztowych (proj.: Lothar Neumann) — symbole trzydziestu powiatów województwa dolnośląskiego znaleźć się mają na trzydziestu lizenach parteru.

elewacja, w dolnej części masywna, stopniowo staje się wizualnie lżejsza

Elewacja, w dolnej części masywna, stopniowo staje się wizualnie lżejsza. Jej tektonikę budują wyraźnie podkreślone pionowe linie, nawiązujące do wspomnianych już nieregularnych, kamiennych bloków pobliskiego mostu Grunwaldzkiego, i poziome, czerpiące z podziałów fasad takich przedwojennych wrocławskich ikon jak Dom Handlowy Renoma (proj.: Hermann Dernburg) czy biurowiec na rogu ulic Łaciarskiej i Ofiar Oświęcimskich (proj.: Hans Poelzig).

elewacja zachodnia

Kulminację bryły stanowi ostatnia kondygnacja o podwójnej wysokości, w której zlokalizowano salę obrad Sejmiku — duże przeszklenia w tej części podkreślać mają otwartość obiektu, a po zachodzie słońca, dzięki oświetleniu — pełnić funkcję miejskiej „latarni”. Boczne, niższe skrzydła domykające kwartał zabudowy, otaczać będą wewnętrzny dziedziniec z ogrodem, do którego prowadzić będzie przejście od strony ulicy Wybrzeże Słowackiego.

budynek ma być oddzielony od kamienicy przy ulicy Wybrzeże Słowackiego 5; przejście prowadzi na zielony dziedziniec

wrocławskie inspiracje

Co było największym wyzwaniem dla architektów z pracowni Projekt Praga?

Koncepcja nowej siedziby Urzędu Marszałkowskiego obfitowała w wyzwania projektowe w różnych kontekstach i skalach, przede wszystkim ze względu na eksponowaną lokalizację w mieście — nad brzegiem Odry, tuż obok Mostu Grunwaldzkiego.

W ramach zadania konkursowego musieliśmy uzupełnić niedomknięty dziś kwartał historycznej zabudowy i stworzyć dominantę, w gabarytach ściśle określonych przez plan miejscowy. Zdecydowaliśmy się na klarowną bryłę, złożoną z bazy i wieży. Dla bazy przyjęliśmy wysokość zbliżoną do sąsiednich kamienic, gabaryt wieży natomiast odpowiada wymogom planu, a patrząc na otoczenie — jest zbliżony do wieży ciśnień przy ulicy Na Grobli. Zgodnie z wizją urzędu na zwieńczeniu wieży znalazła się reprezentacyjna przestrzeń sejmiku Województwa Dolnośląskiego. Warto też dodać, że inwestycja będzie w zasadzie pierwszą zrealizowaną na tym obszarze w ramach nowego układu urbanistycznego zdefiniowanego w planie.

Wracając do wyzwań — to oczywiście również wpisanie w bryłę i rozplanowanie precyzyjnie określonego, gęstego programu funkcjonalnego, tak aby budynek miał czytelne strefowanie i był wygodnym miejscem pracy. W ramach koncepcji pracowaliśmy również nad kompozycją i materiałami najbardziej reprezentacyjnych wnętrz — hallu wejściowego i sali obrad.

I na koniec chyba najważniejsze wyzwanie — koncepcja elewacji, która wprowadzi do kwartału swój współczesny wyraz, a jednocześnie nawiąże do bogatego dziedzictwa architektury Wrocławia. Inspirujących motywów szukaliśmy w fakturach i kolorystyce mostu Grunwaldzkiego, typologii bryły dawnego Urzędu Czeków Pocztowych czy kompozycji nowatorskiego budynku autorstwa Hansa Poelziga. Zależało nam też na stworzeniu sprawnie działającego budynku biurowego, którego publiczny wymiar będzie czytelny w różnych skalach — dzięki samej bryle z „latarnią” sali obrad, dzięki detalom oraz nowym przestrzeniom publicznym

— mówi Karolina Tunajek z pracowni Projekt Praga sp. z o.o.

parter

Czy będzie to początek większych, miastotwórczych zmian na wrocławskim placu Społecznym? Zgodnie z zapewnieniami zamawiającego — realizacja stanowić ma obiekt wzorcowy pod względem dostępności i zeroemisyjności. Na efekty trzeba będzie jednak jeszcze długo czekać — zespół ma czas na opracowanie pełnej dokumentacji projektowej do marca 2028 roku.