Projektowanie w otoczeniu historycznych budowli i ikon architektury to nie lada wyzwanie, wymagające wrażliwości na kontekst, syntetycznego podejścia, a nierzadko także poskromienia „architektonicznego ego”. Takiego zadania podjęła się pracownia Projekt Praga sp. z o.o, która stworzyła koncepcje pełnych powagi gmachów Sejmiku Województwa Mazowieckiego i Sądu Apelacyjnego na Nowym Świecie w Warszawie. Czy nowe budynki przy Świętojerskiej sprawdzą się jako sąsiedztwo Pałacu Sprawiedliwości?
Projekt nowych siedzib dla Sądu Apelacyjnego oraz Sejmiku Województwa Mazowieckiego w Warszawie ma już swoje lata. Koncepcja powstała w odpowiedzi na konkurs, który Sąd Apelacyjny w Warszawie we współpracy z warszawskim oddziałem SARP zorganizowało jesienią 2021 roku. Wówczas jury pracujące pod kierunkiem Jacka Lenarta uzasadniło wybór zwycięskiej pracy między innymi poprawnym układem funkcjonalnym, rozwiązaniami dla przestrzeni wokół planowanych budynków czy dobrą dostępnością dla interesantów, doceniając ją również za:
Dyscyplinę artykulacji elewacji odpowiadającą randze i funkcji budynków, gdzie wybór prefabrykatu betonowego o szaro- zielonkawym zabarwieniu jako materiału elewacji, daje właściwą odpowiedź na konteksty — i miejsca lokalizacji w pierzei ulicy Świętojerskiej, i sąsiedztwa Kompleksu Urbanistycznego Wymiaru Sprawiedliwości.
Kompleks Urbanistyczny Wymiaru Sprawiedliwości, elewacja frontowa — proj.: Marek Budzyński, Zbigniew Badowski
fot.: Darwinek © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
warszawski Pałac Sprawiedliwości
To właśnie kontekst musiał być w przypadku projektu budynków publicznych przy ulicy Świętojerskiej niezwykle istotny — obie budowle powstaną w bezpośrednim otoczeniu ikony polskiego postmodernizmu — Kompleksu Urbanistycznego Wymiaru Sprawiedliwości, w tym gmachu Sądu Najwyższego, zaprojektowanego przez Marka Budzyńskiego i Zbigniewa Badowskiego w 1996 roku.
Kompleks Urbanistyczny Wymiaru Sprawiedliwości, widok na perystyl przed pomnikiem Powstania Warszawskiego — proj.: Marek Budzyński, Zbigniew Badowski
fot.: Marcin Białek © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
Budynek, o którym pisano, że jest „największym dziełem w historii Warszawy” odwołuje się do kodów kulturowych, łączących współczesny wymiar sprawiedliwości z początkami prawa rzymskiego, pod postacią szklanej struktury, otoczonej perystylem pseudo-doryckich, kanelowanych filarów w oksydujących na zielono okładzinach. Mimo poważnej, acz wyrazistej i pełnej symboliki formy, „Pałac Sprawiedliwości” ustępuje najważniejszym akcentom przestrzennym swojego otoczenia — odsłania pobliski Pałac Krasińskich oraz podnosi przestrzenną rangę pomnika Powstania Warszawskiego.
Obie powyższe jakości architektury Marka Budzyńskiego znalazły odzwierciedlenie w sposobie, w który zaprojektowano bryły nowych gmachów Sądu Apelacyjnego oraz Sejmiku Województwa Mazowieckiego. Chociaż minęły już czasy, w których stosowanie bezpośrednich nawiązań do stylów historycznych wydawały się „na miejscu”, to koncepcja zaproponowana przez pracownię Projekt Praga bierze wspomniane kody kulturowe w cudzysłów i poddaje je translacji na język architektury XXI wieku.
Sejmik Województwa Mazowieckiego na ulicy Świętojerskiej w Warszawie
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
nowa siedziba Województwa Mazowieckiego i gmach Sądu Apelacyjnego w Warszawie
Na zwycięską koncepcję pracowni Projekt Praga składają się dwie monumentalne bryły, posadowione na trapezoidalnej działce pomiędzy ulicami Świętojerską i Długą, przy czym od tej drugiej nowy kompleks oddzielać będzie niewielki ogród oraz pierzeja zabudowana kamienicą Antoniego Gaszyńskiego z początku XIX wieku, gdzie obecnie mieści się bursa szkolna. Północną część działki z łatwym dostępem od strony ulicy Świętojerskiej zajmie Sejmik Województwa Mazowieckiego, w głębi obszaru zaprojektowano gmach Sądu Apelacyjnego, do którego zaprowadzą ciągi piesze zaplanowane wzdłuż dłuższych boków parceli.
Narożnik budynku Sejmiku Województwa Mazowieckiego
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Obie budowle ukształtowano w oparciu o prostą geometrię, projektując je na trapezoidalnych rzutach, powtarzających obrys działki. W ten sposób budynek sejmiku wyrówna się z przebiegiem ulicy Świętojerskiej, gmach Sądu Apelacyjnego maksymalnie wykorzysta wolną przestrzeń w południowej części terenu, a pomiędzy obiema budowlami — mniej więcej na osi parceli — powstanie duży, prostokątny plac.
Sąd Apelacyjny przy ulicy Świętojerskiej w Warszawie — elewacja frontowa
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Chociaż Sąd Apelacyjny będzie charakteryzował się nieco mniejszą kubaturą, to zasadnicze bryły obu budynków przyjmą mniej więcej tę samą wysokość, pnąc się w górę na sześć kondygnacji, przy czym ostatnie przyjmą formy nadbudówek wycofanych za obrysy elewacji.
Sąd Apelacyjny przy ulicy Świętojerskiej w Warszawie — strefa wejściowa
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
szlachetna prostota i cicha wielkość
W koncepcji pracowni Projekt Praga monumentalne bryły nowych budynków na Nowym Świecie obleczono elewacjami ewokującymi powagę, a przy tym wiążącymi powstający kompleks z pobliskim Kompleksem Urbanistycznym Wymiaru Sprawiedliwości:
Nowe budynki odzwierciedlają wartości reprezentowane przez architekturę publiczną – niezależność, bezstronność, transparentność i służebność instytucji państwa wobec obywatela, jednocześnie ukazując ich powagę i dostojność.
— piszą architekci z pracowni Projekt Praga.
Fasady Sądu Apelacyjnego i Sejmiku Województwa Mazowieckiego pokryją się ortogonalną siatką dużych, prostokątnych okien, obramionych betonowymi prefabrykatami, barwionymi na kolor zielony, nawiązujący do pokrycia pobliskiego Kompleksu Urbanistycznego Wymiaru Sprawiedliwości. W parterze Sejmiku znajdzie się trójkątny podcień, podtrzymywany przez masywne filary.
Sejmik Województwa Mazowieckiego na ulicy Świętojerskiej w Warszawie — hol windowy
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Nieco inne proporcje przyjmą elewacje boczne, w których okna są znacznie węższe, a całość pokryta gęstą siatką betonowych prefabrykatów, pełniących rolę artykulacji pionowej i poziomej. Pomimo tych różnic, wszystkie elewacje zdominuje charakterystyczny dla pracowni Projekt Praga spokojny, ale rygorystyczny rytm artykulacji, który znakomicie współgra z funkcjami pełnionymi przez budynki.
bezdomne instytucje
Budynki powstające na Nowym Mieście w Warszawie znacznie poprawią warunki, w których działają jednostki Województwa Mazowieckiego oraz Sądu Apelacyjnego. Zwłaszcza ten drugi nie miał jak dotąd siedziby, która w pełni odpowiadałaby na jego potrzeby:
Sąd Apelacyjny w Warszawie istnieje ponad 35 lat i jest jedynym sądem apelacyjnym w kraju, który nie dysponuje własnym budynkiem. Przeważająca część jego działalności jest prowadzona w wynajmowanych obiektach. Zawarcie umowy z generalnym wykonawcą to historyczny moment dla Sądu Apelacyjnego w Warszawie, ponieważ daje nadzieję na pozyskanie siedziby adekwatnej do rangi Sądu Apelacyjnego w Warszawie
– mówi Dorota Markiewicz, prezes Sądu Apelacyjnego.
Swojej siedziby nie ma również Sejmik Województwa Mazowieckiego, który dotychczas obradował w wynajmowanych przestrzeniach pałacu Ministra Finansów przy Placu Bankowym w Warszawie.
Sąd Apelacyjny przy ulicy Świętojerskiej w Warszawie — hol główny
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
światło Temidy
Budynek sejmiku, położony w północnej części działki, zaoferuje 6800 metrów kwadratowych powierzchni, Sąd Apelacyjny zmieści się na 5300 metrów kwadratowych. Chociaż z zewnątrz są to budowle niemal bliźniacze, to ze względu na odmienność pełnionych funkcji rozkłady ich wnętrz będą się znacząco różnić. W konkursowej koncepcji sercem budynku samorządowego ma być sala obrad umiejscowiona w centrum obiektu, do której Radni dostaną się przez jeden z dwóch reprezentacyjnych holi, zlokalizowanych w północnej i południowej części budynku.
Sejmik Województwa Mazowieckiego na ulicy Świętojerskiej w Warszawie — sala posiedzeń
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Sala posiedzeń, z wnętrzem wykończonym przy pomocy drewna, będzie miała wysokość dwóch kondygnacji, a rozjaśni ją duży świetlik, który zrekompensuje brak okien spowodowany lokalizacją w centrum budowli. Na wyższych kondygnacjach zaplanowano dwa „pierścienie” pomieszczeń administracyjnych, skomunikowanych przy pomocy korytarza powtarzającego obrys budynku.
Sąd Apelacyjny przy ulicy Świętojerskiej w Warszawie — sala rozpraw
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
W przypadku Sądu Apelacyjnego na pierwszej kondygnacji zaplanowano sale rozpraw, poprzedzone holem oraz strefą wejściową z centralnie umiejscowionym posągiem Temidy. Wyższe kondygnacje zaplanowano podobnie jak w przypadku budynku samorządowego, rozmieszczając pomieszczenia biurowe wzdłuż ścian obwodowych w dwóch pierścieniach, pomiędzy którymi przeprowadzono długi korytarz. W pionach ponad salami rozpraw zaprojektowano pomieszczenia wymagające większej powierzchni, między innymi serwerownię i archiwa, salę konferencyjną czy bibliotekę z czytelnią.
Sąd Apelacyjny przy ulicy Świętojerskiej w Warszawie — sala rozpraw
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Zarówno budynek Sejmiku Wojewódzkiego, jak i gmach Sądu Apelacyjnego zyskają wewnętrzne, zadaszone atria, które pozwolą odpowiednio doświetlić wnętrza. W budynku sądowym puste przestrzenie znajdą się ponad salami rozpraw oraz bezpośrednio nad posągiem Temidy, dzięki czemu w słoneczny dzień na boginię sprawiedliwości spadnie snop światła. W przypadku Sejmiku Województwa Mazowieckiego atrium przyjmie formę wewnętrznego, zielonego patio, posadowionego ponad salą obrad. Radni i inni pracownicy budynku dostaną się do niego z przestrzeni wspólnych zaprojektowanych na wyższych kondygnacjach po południowej i północnej stronie budynku.
Sąd Apelacyjny przy ulicy Świętojerskiej w Warszawie — hol przed salami rozpraw
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
zieleń nie tylko w elewacjach
Sąd konkursowy docenił koncepcję pracowni Projekt Praga z 2022 roku również za rozwiązania prośrodowiskowe przyjęte w obu planowanych budynkach:
W budynkach zostanie zastosowany nowoczesny system BMS, który umożliwi centralne zarządzanie instalacjami technicznymi. System ma odpowiadać m.in. za monitoring i sterowanie oświetleniem, wentylacją, ogrzewaniem, klimatyzacją, zużyciem mediów i systemami bezpieczeństwa. W obiektach będą zastosowane także nowoczesne rozwiązania środowiskowe, m.in. zielone dachy, energia geotermalna, instalacja fotowoltaiczna czy przestrzeń dla infrastruktury rowerowej. Budynki będą również dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
– czytamy w komunikacie wykonawcy.
Zielona aleja po zachodniej stronie kompleksu
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Prawdziwy spektakl rozegra się jednak wokół i pomiędzy budynkami. Przed fasadą Sejmiku Województwa Mazowieckiego zaplanowano dwie wyspy zieleni, z których wyrosną maszty flagowe. Wzdłuż zachodniej granicy działki powstanie zielona aleja z kameralnym skwerem od południa, po stronie wschodniej zaplanowano z kolei przekryty pasaż.
Pasaż przy budynku Sejmiku Województwa Mazowieckiego
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Na tyłach budynku, a jednocześnie przed fasadą Sądu Apelacyjnego Projekt Praga zaplanowała reprezentacyjny, prostokątny plac. Jego kompozycja kontynuuje logikę elewacji, zamykając zieleń w prostokątnych polach. Na powierzchniach utwardzonych staną cztery długie ławki.
Plac pomiędzy budynkami Sejmiku Województwa Mazowieckiego i Sądu Apelacyjnego w Warszawie
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
Te wartości zauważyło też jury konkursu, które podkreśliło, że jedną z zalet koncepcji Projekt Praga jest:
Zbudowanie właściwej relacji pomiędzy budynkami, gdzie wykreowanie interesującej przestrzeni placu miejskiego pomiędzy nimi daje każdemu z nich osobną powagę i tożsamość. Plac miejski jako nowa przestrzeń publiczna pomiędzy trzema obiektami daje asumpt do dalszego jej rozwijania, w oparciu o przyszłą, rewitalizowaną tkankę miejską w stronę ulicy Wandy Telakowskiej.
Sejmik Województwa Mazowieckiego na ulicy Świętojerskiej w Warszawie — aula
proj.: Projekt Praga © mat. prasowe
ikoniczne sąsiedztwo
Budowa, za którą odpowiada firma Balzola, ma kosztować prawie 240 milionów złotych i zakończyć się w 2029 roku. Czy nowy kompleks gmachów publicznych przy Świętojerskiej okaże się godną kontynuacją postmodernistycznej ikony Marka Budzyńskiego?
