Jednych „straszy”, drugich zachwyca. Chociaż modernistyczny budynek stacji kolejowej w Tarnowie Mościcach od kilku lat figuruje w rejestrze zabytków, wydaje się, że jego stan z roku na rok jest coraz gorszy. Teraz wreszcie pojawił się pomysł na przywrócenie budynku do czasów świetności — dworzec w Mościcach może stać się domem dla klubu fitness, należącego do sieci tarnowskiego multimilionera. Czy siłownia jest odpowiednią funkcją dla zabytkowego obiektu?
Taką wizję przed mieszkańcami nakreślili podczas konferencji prasowej Jakub Kwaśny, prezydent Tarnowa oraz Łukasz Dojka, tarnowski multimilioner, będący założycielem Xtreme Fitness Gyms, jednej z największych sieci klubów fitness w Polsce. Kolejny klub Xtreme Fitness Gyms miałby powstać właśnie w murach modernistycznego dworca przy ulicy chemicznej w Mościcach.
Budynek stacji kolejowej Tarnów Mościce znajduje się w rejestrze zabytków od 2021 roku
fot.: Andrzej Otrębski © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
klub fitness w modernistycznym dworcu
Czy to realne plany? Jak zapewnia prezydent Krakowa, rozmowy prowadzone z PKP S.A., obecnym właścicielem budynku, są już na zaawansowanym etapie. Pomysł zakłada takie wydzielenie działek, aby umożliwić ruch pasażerom korzystającym z pobliskiego peronu. Oprócz kwestii natury logistycznej, problem może stanowić adaptacja budynku — i to nie tylko ze względu na jego wcześniejszą funkcję, lecz także w związku ochroną prawną, bo od 2021 roku mościcki dworzec figuruje w rejestrze zabytków. Pomimo tych przeszkód, inwestor jest dobrej myśli:
Znamy wstępne przeliczenia, wymagałoby to sporych nakładów. Natomiast biorąc pod uwagę to, że Tarnów jest miastem, w którym otworzyliśmy swój pierwszy klub i chcemy kolejny otworzyć w Mościcach, podchodzimy do trochę do tego nieszablonowo. Wydaje mi się, że jest to do zrobienia jeżeli taka będzie intencja z wielu stron. Wydaje się na ten moment, że taka jest. [...] Biorąc pod uwagę fakt, że jest to budynek zabytkowy i skalę inwestycji zdaję sobie sprawę, że będzie wymagał dużego zaangażowania, ale bez wątpienia byłby to oryginalny obiekt, wyjątkowy klub na skalę nie tylko Polski, ale może i międzynarodową.
— mówi Łukasz Dojka, założyciel sieci Xtreme Fitness Gyms, cytowany na łamach portalu tarnow.net.pl.
Istotnie, pomysł na przeobrażenie dworca kolejowego w klub fitness jest dość niespotykany. Na terenie Wielkiej Brytanii znajduje się kilka kilka siłowni urządzonych w starych magazynach kolejowych (między innymi w Londynie oraz w Glastonbury), jednak żadna z nich nie funkcjonuje w obiekcie modernistycznym, w dodatku tak wysokiej klasy, jak budynek stacji Tarnów Mościce. Wydaje się jednak, że unikalna architektura, jednoprzestrzenne wnętrze poczekalni z antresolą oraz duża ilość przeszkleń w elewacjach mościckiego dworca mogą służyć funkcji, którą przewiduje dla niego Łukasz Dojka.
Budynek dworca Tarnów Mościce powstał w 1976 roku według projektu Stanisława Wilkosza
fot.: Andrzej Otrębski © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
50 lat zabytkowego dworca w Tarnowie
Modernistyczny dworzec nie był pierwszym obiektem kolejowym w Mościcach — wcześniej tysiące pracowników dojeżdżających każdego dnia do Zakładów Azotowych w Mościcach obsługiwała niewielka, drewniana poczekalnia z 1927 roku. Rewolucja nadeszła w 1976 roku, kiedy przy ulicy Chemicznej powstał nowoczesny, późnomodernistyczny budynek dworca Tarnów Mościce, zaprojektowany przez Stanisława Wilkosza. Jego najbardziej charakterystycznym elementem jest masywny dach, występujący przed szklaną elewację budynku. Wsparta na dwóch filarach konstrukcja miała osłaniać od deszczu pasażerów poruszających się po schodkach w kierunku pobliskiego peronu. Walory architektoniczne dworca dostrzegł Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, wpisując budynek do rejestru zabytków w 2021 roku. Chociaż wnętrze stacji kolejowej w Mościcach jest niedostępne dla podróżnych od 2012 roku, jego wystrój, zaprojektowany przez Janusza Trzebiatowskiego i Marię Banaś, również zaważył na decyzji o wpisie budynku do rejestru:
Dodatkową wartością artystyczną dworca jest szczegółowo dopasowane wyposażenie pod względem estetyki i zastosowanych materiałów. Wnętrze budynku zachwyca kompleksowo zaprojektowanym i utrzymanym bez przekształceń wystrojem, tożsamym z architekturą budynku. Pomimo że jest dziełem powstałym w czasach ograniczonych normami budowlanymi i możliwościami technicznymi prezentującym styl minionej epoki, mościcki dworzec nadal zachwyca unikatowością zastosowanych rozwiązań architektonicznych i estetycznych
— mówiła w 2021 roku w „Radio Kraków” Magdalena Miszczyk, rzeczniczka Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie.
rumba w zabytku
Decyzja o wpisie modernistycznego dworca w Tarnowie do rejestru zabytków wiązała się z pogarszającym się stanem obiektu oraz z planami PKP S.A., które od dłuższego czasu usiłowały sprzedać budynek (ogłoszenie o ofercie wynajmu wciąż wisi na stronie przewoźnika). Przejęciem dworca zainteresowane było miasto, jednak wyłącznie za darmo, dlatego wobec braku ofert, które usatysfakcjonowałyby PKP S.A., Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie postanowił przejść do działania i roztoczyć nad budynkiem należną mu ochronę.
Charakterystycznym elementem dworca w Mościcach jest dach wyprowadzony poza obrys budynku
fot.: Andrzej Otrębski © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
Kiedy mościcka stacja znalazła się w rejestrze, jej sprzedaż stała się znacznie trudniejsza, ponieważ każda interwencja w zabytkową substancję wymaga odpowiednich uzgodnień z urzędem konserwatorskim. W 2023 roku dworzec znalazł się na liście obiektów przeznaczonych do modernizacji w latach 2024-2030. Przez ostatnie pięć lat PKP S.A. nie kwapiły się jednak z poddaniem dworca niezbędnym pracom, co można tłumaczyć obecnym obłożeniem obiektu — według danych Urzędu Transportu Kolejowego, średnia dobowa wymiana pasażerska na stacji Tarnów Mościce wynosi od 300 do 499 osób.
Budynek stacji kolejowej Tarnów Mościce znajduje się w rejestrze zabytków od 2021 roku
fot.: Andrzej Otrębski © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
Czy budowa klubu fitness jest jedyną szansą na przywrócenie modernistycznego zabytku Tarnowa do czasów świetności? Niektórzy mieszkańcy miasta uważają, że lepiej sprawdziłaby się tam biblioteka, galeria czy inny obiekt kultury. Jak zdradził w rozmowie z A&B Jakub Kwaśny, prezydent Tarnowa, miasto nie jest obecnie w stanie pozyskać budynku przy wykorzystaniu własnych środków. Nadanie dworcowi nowej funkcji — choćby komercyjnej — stanowi z kolei szansę na przedłużenie życia zabytkowego obiektu.
Osobiście uważam, że właściciel, którym jest PKP, powinien odnowić dworzec. Niestety, z informacji, które otrzymałem rok temu wynikało, że budynek znajduje się na liście rezerwowej programu remontów dworców, wobec czego niszczałby przez wiele lat w oczekiwaniu na prace remontowe. Miasta na prawach powiatu, takie jak Tarnów, mają zbyt wiele obowiązków w stosunku do poziomu swoich dochodów. Ostatnio wzięliśmy na swoje plecy spaloną kamienicę przy rynku w Tarnowie i to na jej rewitalizację poszukujemy środków. Nie stać nas na stworzenie kolejnej instytucji w budynku dworca, chociaż uważam, że to miejsce na nią zasługuje. Jedyną możliwością na dzisiaj jest znalezienie inwestora, który stosunkowo szybko zajmie się tym obiektem, aby on dalej nie niszczał.
Oczywiście Tarnów nie jest właścicielem tego budynku, w związku z czym to PKP podejmie ostateczną decyzję i zorganizuje ewentualny przetarg, jednak jako prezydent postanowiłem pomóc przywrócić świetność temu budynkowi, jednocześnie nie mając na to pieniędzy. Budynek znajduje się pod ochroną konserwatorską, więc jestem pewien, że nie dojdzie w nim do działań budzących wątpliwości. Moim zdaniem może tam powstać perełka.
— mówi Jakub Kwaśny, prezydent Tarnowa.
Dom Książków w Tarnowie wciąż jest na sprzedaż
fot.: Andrzej Otrębski © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
modernizm na sprzedaż
Na kolejną szansę czeka jeszcze jeden tarnowski zabytek modernizmu. Chodzi o Dom Książków z 1977 roku, znajdujący się przy ulicy Chopina w centrum miasta. Budynek powstał w 1977 roku według projektu Wojciecha Pietrzyka, na zlecenie Stanisława Książka, tarnowskiego lekarza, który oprócz mieszkania urządził w nim również swój gabinet. Po śmierci doktora Książka willa została wystawiona na sprzedaż przez jego spadkobierców — cena, której rządają za budynek wraz z cennym wyposażeniem to 5,5 miliona złotych. Na ten moment nie udało się znaleźć chętnego kupca. W odróżnieniu od dworca w Mościcach, przyszłość domu zaprojektowanego przez Wojciecha Pietrzyka jest mocno niepewna, ponieważ budynek nie figuruje w rejestrze zabytków.
