Memoriał Brumadinho,
projekt: Atiaîa Lighting Design
Sześć lat po jednej z największych katastrof humanitarnych w historii Brazylii, w styczniu 2025 roku, otwarto Memoriał Brumadinho – miejsce poświęcone pamięci 272 ofiar katastrofy zapory w kopalni Córrego do Feijão. Projekt jest efektem współpracy ekspertów z dziedziny architektury, krajobrazu, designu wystaw i oświetlenia. Głównym autorem projektu oświetlenia jest Atiaîa Lighting Design pod kierownictwem Mariany Novaes. Memoriał nie tylko upamiętnia dramatyczne wydarzenia, kiedy 12 milionów metrów sześciennych odpadów górniczych zalało 26 gmin w stanie Minas Gerais, ale staje się przestrzenią, w której odwiedzający mogą przeżyć doświadczenie emocjonalne i symboliczne.
Memoriał Brumadinho — miejsce poświęcone pamięci 272 ofiar katastrofy zapory w kopalni Córrego do Feijão
fot. Pedro Mascaro
Układ przestrzenny – od wejścia po lustro pamięci
Memoriał Brumadinho zaprojektowano jako czytelną, logiczną i wielowarstwową przestrzeń. Centralnym elementem jest pawilon wejściowy, od którego odchodzą ścieżki prowadzące do rzeźby-pomnika oraz lustra wodnego – symbolicznego odbicia pamięci ofiar. Cały teren został podzielony na strefy funkcjonalne: zewnętrzne przestrzenie wypoczynkowe, zagajnik, sale wystawowe „Pamięć i Świadectwo” oraz przestrzeń przeznaczoną do godnego przechowywania szczątków ofiar. Bryła pawilonu wyróżnia się minimalistyczną formą, przeszklonymi powierzchniami i liniami, które harmonijnie wpisują się w krajobraz zaprojektowany przez Medra Paisagismo. Rozmieszczenie ścieżek, rzeźb i elementów krajobrazu tworzy naturalną sekwencję doświadczenia, prowadząc odwiedzających przez kolejne etapy refleksji.
Memoriał Brumadinho
fot. Pedro Mascaro
Światło jako narracja – projekt Atiaîa Lighting Design
Najbardziej wyróżniającym się elementem memoriału jest oświetlenie, które nadaje przestrzeni wymiar narracyjny i emocjonalny. Oświetlenie uwypukla symboliczne elementy – 272 kwiaty ipê, będące symbolem Brazylii, 272 gwiazdy w jeziorze, rzeźbę, która „płacze” nad betonowymi ścianami zmieszanymi z pigmentem odpadów górniczych. Instalacja kryształów kwarcu z włóknami optycznymi autorstwa Demiana Quincke wprowadza subtelny, niemal duchowy wymiar. W salach wystawowych „Pamięć i Świadectwo” światło eksponuje przekazy, artefakty i symbole, tworząc przestrzeń edukacyjną i refleksyjną jednocześnie. Oświetlenie nie tylko uwydatnia architekturę, ale staje się przewodnikiem po emocjonalnej i symbolicznej narracji miejsca.
Memoriał Brumadinho
fot. Leo Drumond/Nitro
Krajobraz i symbolika przestrzeni zewnętrznych
Krajobraz Memoriału Brumadinho został zaprojektowany tak, by współgrał z architekturą i światłem, tworząc harmonijną całość. Zagajnik, ścieżki i miejsca do odpoczynku prowadzą odwiedzających naturalnie, pozwalając na zatrzymanie się i refleksję. Lustro wodne jest centralnym punktem przestrzeni zewnętrznej – odbija elementy otoczenia i symbolizuje pamięć o utraconych życiach. Wszystkie elementy – od rzeźb po subtelne iluminacje – zostały przemyślane tak, by nie tylko wzbogacać estetykę, ale również podkreślać symboliczny charakter miejsca. Dzięki temu odwiedzający może doświadczać memoriału na poziomie zarówno intelektualnym, jak i emocjonalnym.
Memoriał Brumadinho — widok z lotu ptaka
fot. Jomar Bragança
Memoriał Brumadinho – przestrzeń pamięci i refleksji
Memoriał Brumadinho jest przykładem miejsca, w którym architektura instytucjonalna łączy funkcję edukacyjną, emocjonalną i symboliczną. Jest aktem sprzeciwu wobec zapomnienia i przypomnieniem o konsekwencjach katastrof przemysłowych. Wskazuje też na konieczność ochrony środowiska i życia ludzkiego, pokazując, że architektura może być przestrzenią społeczną, która uczy empatii i odpowiedzialności. Projekt zespołu Gustavo Penna Arquiteto e Associados wraz z Atiaîa Lighting Design, przy współpracy wielu specjalistów, stawia Memoriał Brumadinho w czołówce współczesnych realizacji pamięciowych. To przestrzeń, która nie tylko upamiętnia tragedię, ale także angażuje odwiedzających, prowadzi do refleksji i pozwala doświadczyć znaczenia pamięci w wymiarze społecznym.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Atiaîa Lighting Design.
