Museum and Science Centre Tiima,
projekt: OPUS Architecture, Simon Mahringer
Dawna elektrownia, dwa nowe ceglane skrzydła, otwarta loggia i plac, który spina je w jedną całość. W Oulu OPUS Architecture i Simon Mahringer ukończyli Museum and Science Centre Tiima, łącząc współczesną architekturę z przemysłową historią Myllytulli. Zamiast stawiać obok zabytku niezależny gmach, architekci potraktowali istniejący budynek jako jeden z najważniejszych elementów nowego założenia.
Pomiędzy dawną elektrownią a nowym skrzydłem powstał plac, który łączy stare i współczesne części muzeum — ©Johan Dehlin
od elektrowni do centrum nauki
Tiima znajduje się w Myllytulli, dawnej przemysłowej części Oulu położonej niedaleko centrum miasta. Punktem wyjścia dla projektu była historyczna elektrownia należąca niegdyś do rozległego kompleksu fabrycznego braci Åström. Budynek zaprojektował Birger Federley, jeden z architektów związanych z rozwojem miejscowej zabudowy przemysłowej. Po zakończeniu działalności fabryki obiekt zyskał nowe życie. Od 1988 roku działało w nim Tietomaa, pierwsze centrum nauki w Finlandii. Obecna inwestycja przyniosła kolejną zmianę: chroniony budynek został wyremontowany i połączony z rozległą nową częścią, dzięki czemu stał się elementem znacznie większego zespołu muzealnego. Projekt wyłoniono w otwartym konkursie architektonicznym zorganizowanym przez miasto Oulu w 2022 roku. Spośród 95 zakwalifikowanych propozycji zwyciężyła „Loggia” autorstwa OPUS Architecture i Simona Mahringera. To właśnie na jej podstawie powstał ukończony w tym roku kompleks.
Nowe skrzydło muzeum sąsiaduje bezpośrednio z zachowanym budynkiem dawnej elektrowni — ©Johan Dehlin
muzeum nie miało być osobnym monumentem
Jednym z głównych założeń projektu było uniknięcie sytuacji, w której nowy budynek staje się samodzielnym obiektem oderwanym od otoczenia. Architekci skupili się nie tylko na jego bryle, lecz również na przestrzeniach powstających pomiędzy poszczególnymi częściami zespołu. Rozmieszczenie nowych kubatur odpowiada kierunkom, z których użytkownicy docierają na teren Tiimy, a także sąsiedztwu istniejącej zabudowy mieszkaniowej. Ważnym elementem stał się plac utworzony pomiędzy dawną elektrownią a rozbudową. Zamiast pozostać pustą przestrzenią oddzielającą stare od nowego, porządkuje cały układ i tworzy przedpole dla wejść do kompleksu. W ten sposób muzeum zostało zaprojektowane nie jako pojedynczy gmach, ale jako zespół budynków i przestrzeni, które razem uzupełniają istniejącą strukturę Myllytulli.
Ceglana loggia prowadzi przez kompleks i łączy poszczególne części Museum and Science Centre Tiima — ©Johan Dehlin
loggia spina cały kompleks
Nowa część składa się z dwóch zwartych, ceglanych brył mieszczących przede wszystkim przestrzenie wystawiennicze. Pomiędzy nimi a dawną elektrownią biegnie otwarta loggia. To właśnie ona stała się jednym z najważniejszych elementów projektu – organizuje komunikację i łączy poszczególne części kompleksu. W miejscu, w którym zmienia się kierunek zabudowy, pojawia się dodatkowo nowa wieża. Razem z loggią porządkuje układ kilku ustawionych względem siebie brył i pomaga związać je w jedną całość. Ceglane skrzydła mają spokojny, regularny charakter. Ich rytmiczne elewacje nie konkurują z architekturą dawnej elektrowni i charakterystyczną historyczną wieżą. Nowe części nie próbują też naśladować starszej zabudowy. Różnica pomiędzy nimi pozostaje czytelna, ale materiały, proporcje i sposób komponowania całego zespołu pozwalają zachować jego spójność.
Przeszklony ciąg komunikacyjny otwiera widoki na historyczną część dawnej elektrowni — ©Johan Dehlin
przestrzenie, które mogą zmieniać się wraz z wystawami
W nowych skrzydłach przygotowano elastyczne sale wystawiennicze, których układ można dostosowywać do zmieniających się ekspozycji. W Tiimie działalność rozpoczną Oulu Museum, Science Centre Tietomaa, Children's Museum oraz immersyjna przestrzeń VISIO. Program uzupełniają warsztaty, restauracja, sklep i zaplecze dla pracowników. Poszczególne funkcje rozmieszczono zarówno w nowych budynkach, jak i w dawnej elektrowni. Historyczna część nie pełni więc roli zachowanego fragmentu oglądanego z dystansu, lecz ponownie zostaje włączona w codzienne użytkowanie. Inaczej potraktowano loggię. W przeciwieństwie do zmiennych sal ekspozycyjnych ma ona wyraźnie określoną formę i prowadzi użytkowników przez kolejne części założenia. Dzięki temu komunikacja przestaje być jedynie zapleczem muzeum i staje się jednym z elementów jego architektury.
Ceglana elewacja nowej części Tiimy została ukształtowana jako spokojne tło dla historycznej zabudowy kompleksu — ©Johan Dehlin
stary budynek nie został zamieniony w eksponat
Najważniejsza relacja w Tiimie powstaje pomiędzy nową architekturą a istniejącą elektrownią. Architekci nie potraktowali przemysłowej przeszłości miejsca jako ograniczenia ani nie zamknęli jej w wydzielonej części kompleksu. Przeciwnie – to właśnie od niej zaczyna się organizacja całego założenia. Dawny obiekt otrzymał nowe funkcje publiczne, a dobudowane skrzydła tworzą z nim kolejne wnętrza i przestrzenie zewnętrzne. Historia Myllytulli pozostaje dzięki temu widoczna nie tylko w zachowanych murach, lecz również w sposobie poruszania się po nowym centrum. Budowę Tiimy zakończono w marcu 2026 roku. Od tego czasu we wnętrzach trwają przygotowania ekspozycji. Pierwsi zwiedzający wejdą do kompleksu 9 października, w roku, w którym Oulu pełni funkcję Europejskiej Stolicy Kultury.
