Urząd Miasta w Pszowie przeniesie się do zabytkowej kopalni, a miejsce po nim zajmą mieszkania dla najbardziej potrzebujących. To tylko jeden z wielu etapów przemiany zlikwidowanej KWK „Anna”, a przy tym ważna szansa na wielowymiarowe wzmocnienie tożsamości Pszowa w oparciu o jego górniczą historię. Czy właśnie tak powinna wyglądać rewitalizacja w warunkach małego miasta?
Dzisiaj Urząd Miasta w Pszowie mieści się w trzech oddzielnych budynkach. By załatwić swoje sprawy, mieszkańcy muszą lawirować pomiędzy zabudowaniami przy ulicy Pszowskiej 534 — kamienicą z 1910 roku od frontu, oraz schowanymi tuż za nim budynkami wielorodzinnymi. Błądzenie po tym labiryncie niebawem odejdzie do przeszłości, bo Urząd Miasta Pszowa przeniesie się do nowej siedziby — i nie będzie to nowoczesny biurowiec, a dawny magazyn zabytkowej Kopalni Węgla Kamiennego „Anna” przy ulicy księdza Pawła Skwary.
Budynek Urzędu Miasta w Pszowie
© UM Pszów
Urząd Miasta w magazynie zabytkowej kopalni
KWK „Anna” to prawie 8 hektarów poprzemysłowego terenu, który przestał pełnić swoją pierwotną funkcję po likwidacji zakładu w 2012 roku. Wcześniej kompleks zlokalizowany w odległości około kilometra od placu św. Jana Pawła II, głównej przestrzeni publicznej Pszowa, rozrastał się przez dekady, zarówno przed, jak i po drugiej wojnie światowej.
Nowa siedziba Urzędu Miasta w Pszowie w magazynie kopalni KWK „Anna”
© UM Pszów
Jednym z elementów pierwotnego założenia jest czterokondygnacyjny magazyn główny z 1918 roku, położony nieopodal historycznego szybu „Chrobry I”, zaprojektowanego przez Hansa Poelziga. To właśnie tam znajdzie się nowa siedziba Urzędu Miasta w Pszowie:
Istotą tej inwestycji będzie przebudowa czterokondygnacyjnego budynku magazynu głównego. Obiekt zostanie dostosowany do funkcji społecznych i administracyjnych. Znajdą się w nim: nowa siedziba urzędu miasta, Urząd Stanu Cywilnego, pomieszczenia rady miejskiej oraz wielofunkcyjna sala.
— czytamy na stronie Urzędu Miasta Pszowa.
Magazyn dawnej kopalni KWK „Anna”
© UM Pszów
W ramach przebudowy konieczne będą również zmiany konstrukcyjne oraz wykonanie dachu i nowych instalacji, w tym fotowoltaiki, a także udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami. Ich brak jest jednym z najważniejszych powodów planowanej przeprowadzki Urzędu Miasta w Pszowie.
Problemem jest ogólny standard budynków, utrudniony dostęp dla osób ze szczególnymi potrzebami, kłopotliwe dojście do biur na wyższych kondygnacjach, ciasna klatka schodowa, ograniczona dostępność sanitariatów, w tym dla osób z niepełnosprawnościami, oraz brak wystarczającej liczby miejsc parkingowych. W praktyce bariery te szczególnie odczuwają osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, rodzice z małymi dziećmi oraz mieszkańcy mający czasowe problemy z poruszaniem się. Do miasta trafiały już sygnały dotyczące braku dostępności obecnej siedziby. Problem nie jest więc wyłącznie organizacyjny, lecz dotyczy realnego dostępu do usług publicznych.
— pisze portal miejski Pszowa.
Z tym stanem rzeczy niewiele da się zrobić, ponieważ struktura budynków Urzędu Miasta w Pszowie, a także niewielka ilość przyległego terenu uniemożliwiają łatwe dobudowanie do nich pionu windowego. Przenosiny do magazynu kopalni „Anna” są więc nieuniknione, nie oznacza to jednak, że budynki przy Pszowskiej 534 zostaną wyburzone lub będą stały puste.
W obecnej siedzibie Urzędu Miasta w Pszowie powstanie 12 mieszkań komunalnych
© UM Pszów
nowe mieszkania w starym Urzędzie Miasta
Rozwój mieszkalnictwa społecznego przebiega nie tylko w dużych miastach — do tego ogólnopolskiego trendu zamierza dołączyć Pszów, i to w możliwie zrównoważoy sposób. Miasto nie planuje bowiem budowy nowych obiektów, a raczej adaptację już istniejącego zasobu. W obecnych budynkach Urzędu Miasta w Pszowie powstaną mieszkania dla osób o najniższych zarobkach. Jak czytamy na stronie miasta, w zabudowaniach przy Pszowskiej 534 mogłoby powstać około 12 mieszkań komunalnych, ich ostateczna liczba zależy jednak od projektu przebudowy, który zostanie dopiero przygotowany. Już teraz wiadomo jednak, że będą to lokale położone w stosunkowo atrakcyjnej lokalizacji w centrum miejscowości, z balkonami wyglądającymi na wewnętrzne podwórko.
Kopalnia Węgla Kamiennego „Anna” w Pszowie
fot.: Kamil Czaiński © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
non omnis moriar
KWK „Anna” została ostatecznie zlikwidowana w lutym 2012 roku, po 180 latach od założenia. W szczytowym momencie rozwoju, który przypadł na przełom lat 80. i 90. ubiegłego stulecia, kopalnia „Anna” zatrudniała 5,9 tysiąca osób z Wodzisławia Śląskiego i okolic (Pszów był wówczas dzielnicą tego miasta). Gdy zamykano kopalnię, „Anna” miała jedynie 1,3 tysiąca pracowniczek i pracowników. Minęły trzy lata, gdy w 2015 roku część zabudowań po dawnej kopalni „Anna” — między innymi dawne kasyno, kompleks elektrociepłowni czy szyb „Chrobry I” (proj. Hans Poelzig) — znalazły się w rejestrze zabytków.
Zabytkowy szyb „Chrobry” w Kopalni Węgla Kamiennego „Anna” w Pszowie
fot.: Marek Mróz © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
modelowa rewitalizacja w małym mieście
W 2018 roku Pszów stał się właścicielem ponad 7 hektarów terenu po dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Anna”. W przeciwieństwie do wielu innych miejscowości, w których poprzemysłowe zabudowania stoją odłogiem lub zamieniają się w drogie apartamenty, miasto szybko zaczęło robić użytek z budynków, które teraz będą służyć wszystkim mieszkańcom. W części z nich rozwijają się prywatne biznesy, ale te najcenniejsze, zabytkowe budynki wraz z przylegającym do nich terenem, mają szansę stać się modelowym przykładem rewitalizacji w warunkach małego miasta.
W maszynowni i łaźni kobiecej w KWK „Anna” w Pszowie powstała biblioteka puboliczna
fot.: Kamil Czaiński © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
biblioteka w kopalni
W ubiegłym roku w najstarszym budynku KWK „Anna” mieszkańcom Pszowa udostępniono nowy oddział biblioteki publicznej. W odrestaurowanych łaźniach kobiecych i maszynowni wyciągowej szybu „Jan” z połowy XIX wieku znalazł się również Ośrodek Pomocy Społecznej i Zespół Obsługi Placówek Oświaty. Jak w rozmowie z radio90 podkreślali Ksenia i Bogdan Helis, autorzy projektu rewitalizacji zabytkowej maszynowni, pomimo zmiany funkcji udało się zachować najbardziej charakterystyczne cechy obiektu, w tym jednoprzestrzenne, halowe wnętrze. Sercem budynku pozostała wiekowa maszyna wyciągowa z ogromnym kołem, wokół którego wybudowano antresolę.
Rewitalizacji poddano również otoczenie budynku, gdzie powstały czytelnia plenerowa, plac zabaw, parkingi, chodniki i elementy małej architektury, a także mnóstwo nowej zieleni. W ramach pierwszego etapu projektu powstać mają jeszcze między innymi żłobek, Centrum organizacji pozarządowych, Lokale „na start” oraz ścieżka edukacyjna i strefa integracji społecznej.
Kopalnia Węgla Kamiennego „Anna” w Pszowie
fot.: Kamil Czaiński © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
praktyczny wymiar rewitalizacji
Obecny projekt adaptacji budynku magazynowego na placówkę Urzędu Miasta w Pszowie zaplanowano na lata 2027-2029. Co ważne, nie są to dumnie brzmiące zapewnienia, które ostatecznie pozostaną jedynie pomysłem na papierze. Większość środków potrzebnych do zrealizowania rewitalizacji kolejnych zabudowań KWK „Anna” została już zabezpieczona.
Najważniejsze argumenty za przeniesieniem urzędu są praktyczne: lepsza dostępność, większa funkcjonalność, administracja skupiona w jednym miejscu i możliwość ograniczenia kosztów utrzymania. Dotychczasowe budynki mogą otrzymać zarazem nowe przeznaczenie, w tym funkcje mieszkaniowe. Dla mieszkańców jednak istotne jest to, aby nowa siedziba urzędu była dostępna, czytelna i dobrze zorganizowana. To właśnie od tego zależeć będzie codzienny, praktyczny efekt całej inwestycji.
— podsumowuje portal miejski Pszowa.
