Zayed National Museum w Abu Zabi otwarto w sercu Saadiyat Cultural District — dzielnicy, która staje się jednym z najważniejszych centrów kultury na Bliskim Wschodzie. Foster + Partners zaprojektowali muzeum jako opowieść o historii Zjednoczonych Emiratów Arabskich, ale też jako budynek głęboko związany z pustynnym klimatem. Pięć stalowych wież, przypominających skrzydła sokoła, wyrasta z jasnej bryły i pomaga naturalnie odprowadzać gorące powietrze z wnętrza.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
muzeum narodowe w sercu Saadiyat Island
Zayed National Museum jest nowym muzeum narodowym Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Instytucja opowiada o dziejach regionu — od najstarszych śladów obecności człowieka po cywilizacje, które ukształtowały kulturę i tożsamość kraju. Budynek stanął na Saadiyat Island w Abu Zabi, w sąsiedztwie najważniejszych instytucji kultury powstających w tej części miasta. Foster + Partners zaprojektowali go jako miejsce pamięci, edukacji i spotkań, związane z historią Emiratów oraz postacią szejka Zayeda bin Sultana Al Nahyana.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
pięć wież, które chłodzą wnętrze
Najbardziej rozpoznawalnym elementem projektu jest pięć lekkich stalowych wież wyrastających ponad bryłę muzeum. Ich forma przywołuje skrzydła sokoła, ważnego symbolu kultury Emiratów, ale pełni też bardzo praktyczną funkcję. Wieże są częścią systemu naturalnej wentylacji. Otwory w ich górnych partiach pomagają usuwać gorące powietrze z centralnego atrium, a do wnętrza trafia powietrze wstępnie schłodzone w kanałach prowadzonych głęboko pod pustynnym gruntem. W ten sposób architektura nie tylko odwołuje się do lokalnego klimatu, lecz realnie wykorzystuje go w działaniu budynku.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
pod jasną bryłą Zayed National Museum
Główne przestrzenie muzealne ukryto w wyniesionej, fasetowanej strukturze, której teksturowane panele nawiązują do topografii Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Jasna kolorystyka elewacji i wnętrz przywołuje odcień piasku na Saadiyat Island, dzięki czemu budynek wydaje się wyrastać z otoczenia. Ta forma ma także znaczenie środowiskowe. Chroni wnętrza przed nadmiernym nagrzewaniem i ogranicza bezpośredni wpływ słońca. W Abu Zabi nie jest to jedynie techniczny detal, lecz jedna z podstawowych decyzji projektowych.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
Al Liwan, czyli serce muzeum
Po wejściu do budynku odwiedzający trafiają do Al Liwan — wysokiego, wypełnionego światłem atrium, które porządkuje ruch po muzeum i działa jak wspólna przestrzeń spotkań. To tutaj zaczyna się zwiedzanie, ale miejsce nie pełni wyłącznie funkcji orientacyjnej. Może stać się także sceną dla wydarzeń, pokazów tradycyjnego tańca czy poezji. Nad atrium zawieszono cztery galerie o organicznych, kapsułowych kształtach. Ich forma pozwala utrzymać stabilne warunki dla wrażliwych eksponatów, a jednocześnie tworzy wyraźny kontrast między monumentalną skalą wnętrza a bardziej kameralnym doświadczeniem wystawy.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
galerie bez jednej narzuconej trasy
Muzeum mieści sześć galerii stałych i jedną przestrzeń wystaw czasowych. Cztery galerie zawieszono nad atrium, dwie kolejne znajdują się przy wejściach do budynku. Każda z nich rozwija osobny wątek, a przejścia między galeriami pomagają połączyć je w szerszą opowieść o historii i kulturze Emiratów. Zwiedzający mogą wybierać własną trasę, przechodzić między galeriami i dostać się na wyższy poziom spiralną klatką schodową albo windami. Muzeum łączy więc kontrolę potrzebną do ochrony zbiorów ze swobodą odkrywania historii.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
światło wpuszczone z umiarem
W muzeum światło nie jest tylko efektem architektonicznym. Przeszklone wieże doświetlają lobby i galerie, ale jego natężenie jest starannie kontrolowane. Dzięki temu wnętrza pozostają jasne, a eksponaty są chronione przed zbyt mocnym słońcem.To szczególnie ważne w budynku, który musi jednocześnie korzystać z naturalnego światła i zapewniać odpowiednie warunki dla zbiorów. Foster + Partners nie odcinają muzeum od klimatu, lecz precyzyjnie regulują relację między wnętrzem, słońcem i temperaturą.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
ogród prowadzący w stronę wybrzeża
Na zewnątrz muzeum rozciąga się Al Masar Garden, który prowadzi w stronę wybrzeża i przedłuża opowieść rozpoczętą we wnętrzu budynku. Ogród odwołuje się do przywiązania szejka Zayeda do natury, ale pełni też bardzo współczesną funkcję — jest publiczną przestrzenią odpoczynku, spotkań i zabawy. Krajobraz zaprojektowano z wykorzystaniem roślin rodzimych dla regionu oraz tradycyjnych sposobów gospodarowania wodą, w tym kanałów falaj. Dzięki temu Al Masar Garden nie jest jedynie zielonym otoczeniem muzeum, lecz częścią szerszej historii o życiu w pustynnym klimacie.
Zayed National Museum, Abu Zabi — © Nigel Young / Foster + Partners
architektura między pamięcią a technologią
Zayed National Museum pokazuje, że monumentalna architektura muzealna nie musi opierać się wyłącznie na efekcie skali. W Abu Zabi najważniejsza staje się relacja między pamięcią a współczesnością, pustynnym krajobrazem a technologią, światłem a ochroną zbiorów. Projekt Foster + Partners jest wyrazistym symbolem narodowej instytucji, ale jego siła nie wynika tylko z pięciu stalowych wież widocznych z daleka. Ważniejsze jest to, jak budynek wykorzystuje lokalny klimat, tradycję i topografię, aby stworzyć muzeum mocno związane z miejscem.
