Zdrowe, bezpieczne, czułe na potrzeby użytkowników i użytkowniczek — właśnie takie środowisko stworzy Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom”, którego projekt przygotowała wrocławska pracownia blsk.studio. Dzięki Fundacji Raduga w Legnicy powstanie miejsce, w którym architektura ma wspierać codzienne życie równie mocno jak prowadzona tam terapia, a nowoczesna infrastruktura idzie w parze z odpowiedzialnym podejściem do budowania. Czy właśnie taka powinna być przyszłość naszej architektury?
Potrzebujemy lepszej i gęściej rozmieszczonej infrastruktury społecznej — centrów lokalnych, domów pomocy społecznej czy ośrodków wsparcia. Polskie społeczeństwo jest coraz starsze, coraz większa ilość osób zmaga się też z problemami i schorzeniami, które w mniejszym bądź większym stopniu wpływają na codzienne funkcjonowanie. Chociaż wciąż mowa o nielicznych przypadkach, to poszczególne samorządy i organizacje rozpoznają te potrzeby.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — strefa wejściowa
proj.: blsk.studio
Kilka miesięcy temu jednym z laureatów Nagrody Architektonicznej Prezydenta m.st. Warszawy został Dom Młodych Mam i ich Dzieci, podobnie społeczną funkcję od dwóch lat pełni już Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne na Ursynowie, we Wrocławiu powstaje z kolei Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne dla osób dorosłych w spektrum autyzmu. Nowa placówka zapewniająca wsparcie w codziennym funkcjonowaniu — Zdrowy Dom — pojawi się również w Legnicy, dzięki inicjatywie Fundacji Raduga, która od dwunastu lat zajmuje się niesieniem pomocy osobom zagrożonym różnymi formami wykluczenia społecznego.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — sytuacja
proj.: blsk.studio
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy
Jeszcze w 2024 roku Fundacja Raduga pozyskała działkę przy ulicy Przechodniej 5 w Legnicy, położoną w centrum miasta, kilkaset metrów od dworca kolejowego. Mimo centralnej lokalizacji, tuż obok zieleni się niewielki zagajnik, wypełniony szmerem spokojnego nurtu Czarnej Wody. Sama działka znajduje się jednak w terenie zabudowanym, pośród domów jednorodzinnych, budynków usługowych i przemysłowych.
Przez lata mieścił się tu warsztat samochodowy, a później zakład remontu nawierzchni drogowych. Na działce znajdują się obecnie trzy budynki. Najbardziej zniszczony, pozbawiony wartości użytkowej planujemy rozebrać, jeden z istniejących budynków pozostawiamy jako rezerwę pod potencjalne rozbudowy, a drugi istniejący budynek po dawnych warsztatach przebudować i rozbudować na w pełni dostępny budynek dziennej opieki.
— pisze blsk.studio
W Domu Dziennej Pomocy wsparcie znajdzie 60 osób z zaburzeniami psychicznymi. Zespół Fundacji Raduga zapewni im między innymi zajęcia terapeutyczne, treningi umiejętności społecznych i życia codziennego, działania aktywizujące oraz pomoc specjalistów. Oprócz nich, zdrowie użytkowników i użytkowniczek placówki wesprze również sama architektura.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — strefa wejściowa zimą
proj.: blsk.studio
wspierające miasteczko pod wspólnym dachem
Wspominany przez architektów budynek znajduje się w zachodniej części działki, tuż przy jej granicy. To niewielka, choć stosunkowo wysoka bryła na prostokątnym planie, nakryta spadzistym, łagodnie nachylonym dachem. W wyniku adaptacji i rozbudowy dawny warsztat rozrośnie się kilkukrotnie:
Punktem wyjścia dla bryły budynku była anomalia zastana na działce: istniejący, adaptowany przez nas budynek ustawiony był nie równolegle do ulicy, stanowiąc w pojedynkę dziwny, trudny do wytłumaczenia element kompozycji terenu. Postanowiliśmy tej nieregularności nie ukrywać, a uwypuklić ją i przekształcić w zasadę porządkującą całe założenie: pozostałe, nowoprojektowane bryły przekrzywiliśmy i przesunęliśmy względem siebie, a następnie przykryliśmy jednym, wspólnym, wystającym dachem. Dzięki temu wnętrza budynku zyskały układ przypominający siatkę uliczek i placów, pomiędzy którymi rozstawione są poszczególne bryły funkcjonalne.
— wyjaśnia blsk.studio.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — schemat kształtowania bryły
proj.: blsk.studio
W efekcie Zdrowy Dom powstanie jako zespół czterech prostopadłościennych, asymetrycznie usytuowanych względem siebie pawilonów, pomiędzy którymi rozpięte będą jednoprzestrzenne, zadaszone łączniki. Taki podział jest nie tylko grą z warunkami zastanymi na działce czy próbą uniknięcia monotonii w stosunkowo długiej elewacji frontowej, lecz także rozwiązaniem, dzięki któremu zespół blsk.studio stworzył logiczny i uporządkowany układ funkcjonalny budynku.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — sala warsztatowa
proj.: blsk.studio
architektura codziennego wsparcia
W każdym z czterech bloków zlokalizowano jedną funkcję — w poszczególnych segmentach Zdrowego Domu znajdą się pokoje dziennego pobytu, sala terapii indywidualnej i grupowej, przestrzeń rehabilitacyjno-sportowa oraz przestrzeń warsztatów. Intuicyjny układ ma pomóc pomóc podopiecznym placówki w orientacji oraz nawigowaniu na jej terenie, w czym istotną rolę odegrają również kolory:
Każdej z funkcji nadaliśmy własny kod kolorystyczny: zieleń dla pokoi dziennych, czerwień dla sal terapii, błękit dla strefy aktywności i żółć dla warsztatów.
— wymienia zespół odpowiedzialny za projekt Zdrowego Domu w Legnicy.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — ogród zimą
proj.: blsk.studio
Poszczególne barwy znajdą zastosowanie zarówno w wykończeniu oraz wyposażeniu wnętrz — na przykład w wybarwionej sklejce na ścianach, jak i w sposobie opracowania elewacji zewnętrznych. blsk.studio zaprojektowało je jako pokryte bejcowanym drewnem oraz poprzebijane portfenetrowymi przeszkleniami. Dachy pokryte tynkami o kolorach odpowiadających poszczególnym funkcjom nakrywają nie tylko same budynki, lecz także zaprojektowane przed nimi tarasy.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — widok izometryczny sali do rehabilitacji
proj.: blsk.studio
Poszczególne bloki funkcjonalne rozdzieliliśmy korytarzami biegnącymi w osi północ–południe, dzięki czemu z każdego miejsca w budynku można zobaczyć zarówno ulicę, jak i ogród, a przez to również utrzymać kontakt z otoczeniem i tarasami. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone na pobyt mieszkańców umieściliśmy od strony południowej, z widokiem na ogród kwiatowy i warzywny oraz na zbiorniki retencyjne obrośnięte roślinnością wodolubną
— objaśnia zespół projektowy.
Od stronu północnej znajdą się pomieszczenia obsługujące budynek — biura, szatnie, toalety oraz zaplecze obsługi i pomieszczenia techniczne.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — pokój dzienny
proj.: blsk.studio
zdrowy na zewnątrz i w środku
W ramach prac znajdujący się na działce budynek warsztatowy zostanie zaadaptowany do pełnienia nowych funkcji. Nowoprojektowane elementy Zdrowego Domu powstaną z kolei w konstrukcji szkieletowej, która zapewni elastyczność w dostosowywaniu budynku do przyszłych potrzeb jego użytkowników i użytkowniczek. O ile ściany zewnętrzne powstaną przy użyciu ciepłych bloczków ceramicznych, to do wzniesienia ścian we wnętrzach budynku wykorzystany zostanie materiał rozbiórkowy.
Na wykończenie wybraliśmy drewno, linoleum, filc, wełnę drzewną i tynk gliniany — materiały, które mają realnie poprawić klimat wnętrz.
— pisze blsk.studio
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — ogród jesienią
proj.: blsk.studio
O zdrowie podopiecznych Zdrowego Domu dbać będzie również jego kontekst. Chociaż po drugiej stronie ulicy Przechodniej znajduje się spory teren zielony, to w bezpośrednim otoczeniu placówki zaprojektowano wielofunkcyjną, zieloną przestrzeń, zakomponowaną wokół istniejącego na działce starodrzewu:
Obok samego budynku, równie istotne były dla nas przestrzenie otwarte wokół niego: tarasy, ciągi spacerowe, miejsca odpoczynku, a przede wszystkim ogródki, w których przyszli mieszkańcy będą mogli samodzielnie pielić i pielęgnować własne grządki. Program zagospodarowania terenu uzupełniają sensoryczne ścieżki i trawniki oraz roślinność wodolubna otaczająca otwarte zbiorniki retencyjne, do których trafi woda opadowa, wykorzystywana później do podlewania zieleni
— czytamy w opisie nowej placówki wsparcia w Legnicy.
Dzienny Dom Pomocy „Zdrowy Dom” w Legnicy — ogród nocą
proj.: blsk.studio
zdrowe podejście do architektury
Myśląc o tym projekcie od samego początku wiedzieliśmy jedno: to musi być przestrzeń zdrowa.
— podsumowuje swój projekt zespół blsk.studio.
I właśnie takiej architektury dzisiaj potrzebujemy — społecznej, wspierającej, projektowanej z czułością na potrzeby użytkowniczek i użytkowników oraz z poszanowaniem dla środowiska naturalnego. Czy Zdrowy Dom — zarówno jako projekt architektoniczny, jak i model działania instytucji — stanie się wzorem dla kolejnych ośrodków wsparcia w naszym kraju?
