O jakiej architekturze opowiada dźwięk? Dźwiękowa Mapa Białegostoku, projekt powstający na Politechnice Białostockiej, pozwala usłyszeć miasto i odkryć je na nowo. Efekt międzydyscyplinarnego, wieloletniego projektu jest już dostępny na stronie internetowej https://dzwiekowamapabialegostoku.pb.edu.pl/
Portal umożliwia zapoznanie się z brzmieniem miasta — od dźwięków z życia codziennego, po archiwalne nagrania związane z ważnymi miejscami w Białymstoku.
usłysz miasto i poznaj lepiej jego historię
Pomysł opracowania mapy zawierającej informacje akustyczne związane z audiosferą Białegostoku narodził się w trakcie przygotowań pracy dyplomowej inżynierskiejKlaudii Bagińskiej, obecnie zatrudnionej na Wydział Architektury Politechniki Białostockiej. Praca pod tytułem „Strefa ciszy”, realizowana pod kierunkiem prof. Agnieszki Duniewicz, poświęcona była tematowi dźwięku i ciszy w architekturze.
W 2021 roku promotorka i studentka studiów magisterskich wspólnie rozpoczęły działania na rzecz utworzenia Dźwiękowej Mapy Białegostoku, kompletując zespół złożony z architektów, informatyków i grafika. Od początku celem projektu było stworzenie udźwiękowionej mapy multimedialnej, która pozwoli zaprezentować i utrwalić tożsamość foniczną wybranych przestrzeni Białegostoku, zarówno dawnego jak i współczesnego.
Obecnie, powstało już 90 znaczników, będących graficzną reprezentacją obiektów architektonicznych, placów miejskich czy wydarzeń kulturalnych. Ich autorką jest graficzka Kamila Borys. Opisy do każdego z punktów, skonsultowane ze specjalistami związanymi z historią miasta, stworzyła Klaudia Bagińska. Punkty na Mapie uzupełnione są archiwalnymi zdjęciami – a to dzięki współpracy z Muzeum Historycznym Oddział Muzeum Podlaskiego.
Zawartość Mapy wzbogaciła się jeszcze bardziej, gdy podczas badań zespół rozpoczął współpracę z Polskim Radiem Białystok. Dzięki temu udało się uzyskać dostęp do bogatych fonicznych archiwów — w tym do reportaży i historycznych audycji. To właśnie stamtąd pochodzą możliwe do wysłuchania na stronie dźwięki takie, jak odgłos carskiego pociągu wjeżdżającego na Dworzec PKP.
jak wpływa architektura na dźwięk i dźwięk na architekturę?
Jak podkreśla współautorka koncepcji, dźwięki pełnią ważną, a niedocenioną rolę w architekturze i urbanistyce. Podczas projektowania przestrzeni miejskich, analiza sytuacji dźwiękowej może pozwolić stworzyć przestrzeń dobrą jakościową — taką, która sprzyja komfortowi życia mieszkańców, zamiast wpływać negatywnie na ich zdrowie.
Przede wszystkim, dźwięki są też nośnikiem wspomnień — są w stanie przypomnieć mieszkańcom więcej niż tylko obrazy. Dowodzą temu komentarze użytkowników, które pozostawić i przeczytać można w zakładce „Zostaw wiadomość”.
Każdy przepuszcza dźwięki przez soczewkę własnych doświadczeń — inaczej mieszkaniec, który otacza się dźwiękami Białegostoku na co dzień, a inaczej ktoś kto emigrował, a inaczej turysta
— opowiada Bagińska.
ekologia akustyczna w mieście
Projekty takie jak Dźwiękowa Mapa Białegostoku zwracają uwagę na problem zanieczyszczenia hałasem w przestrzeniach miejskich. Mapa jest elementem także prac naukowych, poświęconych tematyce ekologii akustycznej — nurtu badań zapoczątkowanego przez Murray”a Schafera, kanadyjskiego muzykologa i kompozytora, w latach 70. minionego wieku, który to zwrócił uwagę na to, że dźwięki technologii tak mocno wdzierają się w pierwotne krajobrazy dźwiękowe, że należy je również archiwizować — co właśnie robi Mapa.
Przesłuchując nagrania z różnych obszarów miasta, dostrzec można jak w niektórych lokalizacjach ruch samochodowy dominuje nad innymi dźwiękami, tworząc krajobraz lo-fi (taki, w którym słyszalny jest szum tła i trudno wskazać poszczególne sygnały dźwiękowe). Jednym z takich miejsc na mapie Białegostoku jest Park Centralny, położony obok Ronda Niezależnego Zrzeszenia Studentów, w którym to hałas, wywoływany przez przejeżdżające auta, nieustannie towarzyszy odgłosom kroków na ścieżce czy szumowi liści drzew.
Jakościowy dźwięk wpływa na to, że lepiej żyjemy
— zauważa Bagińska.
Współautorka projektu zwraca też uwagę na to, jak wiele osób odcina się obecnie od odgłosów miasta za pomocą własnych słuchawek. Wynika to jednak nie z obojętności, a z niskiej jakości środowiska dźwiękowego. Architektka koreluje to zjawisko następnie z poziomem stresu użytkowników.
słuchać z otwartą głową
Specjalistycznym pozyskiwaniem nowych dźwięków, umieszczanych na stronie Mapy, zajmuje się zespół dr hab. inż. Sławomira Zielińskiego wraz z doktorantem Pawłem Antoniukiem i studentem Karolem Wójcikiem. Korzystają oni ze sprzętu w kształcie głowy ludzkiej, który jest w stanie rejestrować dźwięki w sposób podobny do tego, jak odbiera je ludzki aparat słuchu. Zebrane dźwięki podlegają następnie analizie, wykonanej przy użyciu algorytmów sztucznej inteligencji, co stanowi element badań z zakresu uczenia maszynowego.
Mapa działa w formie strony internetowej dzięki współpracy z Wydziałem Informatyki Politechniki Białostockiej, którego studenci Szymon Borys, Juliusz Zagdański i Michał Płatosz, pod opieką prof. Ireneusza Mrozka, odpowiedzialni są za opracowanie interfejsu portalu. Aplikacja backendowa, pozwalająca na wprowadzanie danych i osadzanie multimediów i grafik, to wynik pracy dyplomowej studenta informatyki, Mateusza Białowąsa.
Choć dźwięki otaczają nas niczym powietrze, wciąż pozostają pomijane w projektowaniu miast. Inicjatywy takie jak Dźwiękowa Mapa Białegostoku pozwalają rzucić nowe spojrzenie — a dosłownie: na nowo usłyszeć — architekturę, która nas otacza.
