Czy architektura może brzmieć, reagować na potrzeby użytkowników i jednocześnie być dostępna dla wszystkich? Projekt „Kurtyna. Kompleks teatralno-muzyczny” Julii Konkol pokazuje, że projektowanie uniwersalne może stać się nie ograniczeniem, lecz punktem wyjścia dla kreatywnej architektury. Julia Konkol z Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej, opracowała koncepcję kompleksu przy ul. Towarowej w Gdańsku-Wrzeszczu pod kierunkiem dr Elżbiety Marczak, w ramach przedmiotu „Projekt architektoniczny V. Projekt uniwersalny”. Projekt został wyróżniony I miejscem w konkursie „Ambasador Dostępności Architektonicznej” podczas konferencji „Przestrzeń dostępna dla wszystkich – od teorii do praktyki”.
© Julia Konkol
architektura na styku muzyki i przestrzeni
„Kurtyna” powstała na styku dwóch światów, które są szczególnie bliskie autorce – architektury i muzyki. Julia Konkol śpiewa w chórze MusicEverywhere i gra na instrumentach, dlatego w projekcie dźwięk nie jest jedynie funkcją wnętrza. Stał się jednym z elementów kształtujących całą koncepcję.
Kompleks został zaprojektowany jako urbanistyczne przedłużenie gdańskiej strefy kultury, w bezpośrednim sąsiedztwie Opery Bałtyckiej. Jego program tworzą dwa uzupełniające się budynki. Pierwszy mieści teatr eksperymentalny z wielofunkcyjną salą typu Black Box, drugi natomiast Centrum Edukacji i Muzyki z kawiarnią jazzową.
Założeniem było stworzenie miejsca, które nie tylko służy prezentacji sztuki, ale również pozwala ją tworzyć, rozwijać i doświadczać na wiele sposobów.
kurtyna jako forma i funkcja
Inspiracją dla architektury kompleksu stała się tytułowa teatralna kurtyna. Jej charakterystyczny motyw został przełożony na dynamiczną, pofalowaną elewację, która przełamuje sztywność typową dla dużych obiektów użyteczności publicznej.
Forma nie jest jednak wyłącznie zabiegiem estetycznym. Pofalowana „kurtyna” wpływa na relację pomiędzy wnętrzem i otoczeniem, a także chroni budynki przed nadmiernym nasłonecznieniem. Dzięki temu architektura łączy wyrazistą tożsamość wizualną z konkretnymi rozwiązaniami funkcjonalnymi.
Jak podkreśla dr Elżbieta Marczak, promotorka projektu, jego atutem jest „umiejętne wykorzystanie światła, materiałów i formy architektonicznej”. W opinii promotorki inspiracja teatralną kurtyną nadała budynkom „efekt pofalowanej, dynamicznej elewacji przełamującej typową dla budynków sztywność i nadającą mu wizualną lekkość”.
Jednocześnie rozwiązanie to nie pozostaje wyłącznie zabiegiem formalnym. Jak zauważa dr inż. Elżbieta Marczak, charakterystyczna „kurtyna” pełni również funkcję użytkową, zapewniając ochronę przed nadmiernym nasłonecznieniem i kształtując relację pomiędzy wnętrzem a otoczeniem. Dzięki temu budynki są jednocześnie atrakcyjne wizualnie i funkcjonalne.
dwa budynki, jeden kompleks
Pierwszy moduł został przeznaczony na teatr eksperymentalny z salą Black Box. Elastyczna przestrzeń pozwala dostosowywać układ wnętrza do różnych wydarzeń i sposobów pracy twórczej. Projekt został przy tym pomyślany tak, aby komfortowo mogli korzystać z niego również artyści i artystki ze szczególnymi potrzebami.
Drugi budynek to Centrum Edukacji i Muzyki, w którym znalazły się szkoła tańca oraz nowoczesna pracownia muzyczna. Na wyższej kondygnacji zaplanowano kawiarnię jazzową, która ma być miejscem spotkań artystów, artystek i publiczności.
Oba moduły tworzą wspólnie przestrzeń, w której edukacja, twórczość, występowanie i uczestnictwo w kulturze wzajemnie się uzupełniają.
dostępność wpisana w architekturę
Najważniejszym założeniem projektu jest potraktowanie dostępności nie jako dodatku, ale jako fundamentu koncepcji funkcjonalno-przestrzennej. „Kurtyna” pokazuje, że uniwersalność nie musi oznaczać rezygnacji z wyrazistej architektury.
W projekcie wykorzystano osiem zasad projektowania uniwersalnego, dzięki którym przestrzeń ma być wygodna dla osób z niepełnosprawnościami, seniorek i seniorów, rodzin z dziećmi oraz pozostałych użytkowników.
Jak podkreśla dr inż. arch. Elżbieta Marczak, promotorka projektu:
Największą wartością w projekcie jest odejście od traktowania dostępności jako dodatku do projektu – została ona wpisana w koncepcję funkcjonalno-przestrzenną.
Wszystkie wejścia zaprojektowano bezprogowo, bezpośrednio z poziomu terenu. Ciągi komunikacyjne mają minimum 160 cm szerokości, a miejsca dla osób poruszających się na wózkach zostały naturalnie włączone w układ widowni – zarówno w przednich, jak i tylnych rzędach.
To rozwiązanie eliminuje konieczność wydzielania osobnych miejsc i pozwala wszystkim odbiorcom wspólnie uczestniczyć w wydarzeniu.
© Julia Konkol
architektura, którą można odczytać
Dostępność w „Kurtynie” obejmuje również sposób orientowania się w przestrzeni. Zastosowano system oznaczeń fakturowych FON, ścieżki dotykowe oraz plan tyflograficzny, które pomagają użytkownikom z dysfunkcjami wzroku odnaleźć się w budynku.
Włączniki światła i konsole wind zostały umieszczone na wysokości 80–100 cm. Rozwiązania te mają sprawić, że korzystanie z budynku będzie intuicyjne i wygodne dla możliwie szerokiego grona odbiorców.
Projekt uwzględnia również sytuacje awaryjne. Klatki schodowe wyposażono w bezpieczne strefy oczekiwania na ewakuację, a systemy alarmowe łączą komunikaty dźwiękowe i wizualne. Dostępność zostaje więc potraktowana kompleksowo – od wejścia do budynku aż po bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych.
woda jako materiał, dźwięk i narzędzie orientacji
Jednym z najbardziej charakterystycznych rozwiązań projektu jest połączenie ekologii z dostępnością sensoryczną. Z dachu o powierzchni około 1000 m² zbierana jest woda opadowa, która trafia do podziemnych systemów retencyjnych.
Po przefiltrowaniu deszczówka zasila wodną fasadę budynku. Spływająca po niej woda chłodzi najbliższe otoczenie, ale jednocześnie tworzy stałe tło akustyczne.
Dla osób niewidomych wodna ściana może pełnić dodatkową funkcję. Jej charakterystyczny dźwięk staje się punktem orientacyjnym i elementem dźwiękowej mapy przestrzeni. Nadmiar zgromadzonej wody kierowany jest natomiast do ogólnodostępnych ogrodów deszczowych, które pełnią funkcję retencyjną i terapeutyczną.
dostępność jako źródło innowacji
Projekt „Kurtyna” nie ogranicza się więc do spełnienia wymogów dostępności. Jak podkreśla dr Elżbieta Marczak:
„Projekt „Kurtyna” stanowi przykład nowoczesnej architektury, która odpowiada na współczesne potrzeby społeczne. Pokazuje, że dostępność dla osób ze szczególnymi potrzebami nie ogranicza kreatywności projektowej, lecz może być źródłem innowacyjnych rozwiązań i podnosić jakość przestrzeni publicznych”.
To właśnie dostępność staje się w projekcie jednym z impulsów do poszukiwania nowych rozwiązań. Wodna fasada, systemy orientacji, sposób organizacji widowni czy bezprogowa komunikacja nie są osobnymi elementami dodanymi do gotowej koncepcji. Tworzą razem sposób myślenia o budynku jako przestrzeni dla różnorodnych użytkowników.
Kompleks teatralno-muzyczny łączy kulturę, edukację, muzykę, ekologię i dostępność, tworząc przestrzeń, w której różne potrzeby użytkowników nie są traktowane jako problem, ale jako impuls do projektowania lepszego miasta. „Kurtyna” nie tylko opowiada o teatrze. Sama staje się sceną dla różnorodnych sposobów doświadczania architektury – przez wzrok, dotyk, ruch i dźwięk.
