To już kolejna edycja Krakowskiej Nagrody SARP, honorującej wybitnych architektów i architektki, działających w stolicy małopolski. Laureatem Krakowskiej Nagrody SARP 2025 został prof. Piotr Gajewski! Jaka jest jego definicja architektury? I czy na pewno wie, gdzie jest góra, a gdzie dół?
Uroczyste wręczenie nagrody odbyło się 12 marca 2026 roku w siedzibie SARP Oddział Kraków na placu Szczepańskim w Krakowie. Tegorocznego laureata wybrała kapituła pracująca pod kierownictwem prof. Magdaleny Kozień-Woźniak w którego skład weszli Piotr Lewicki, Marcin Brataniec oraz prof. Urszula Forczek-Brataniec, laureaci Krakowskiej Nagrody SARP 2024. Podczas uroczystości obecny był również prof. Vladimir Šlapeta.
Prof. Piotr Gajewski laureatem Krakowskiej Nagrody SARP 2026
fot.: Przemek Ciępka
architekt z powołaniem
Treść laudacji, wygłoszonej przez Marcina Bratańca, brzmiała:
Nagrodę przyznano dla uhonorowania twórcy, który łączy ścieżki praktyki, nauki, dydaktyki, aktywności społecznej [...]. Kapituła doceniła zróżnicowany zbiór znaczących projektów i realizacji laureata, od krakowskich domów jednorodzinnych i wielorodzinnych, przez obiekty publiczne, w tym przedszkole na ulicy Strąkowej, po realizacje przemysłowe. Kapituła doceniła także istotne realizacje przestrzeni publicznych — ulic Karmelickiej, Zwierzynieckiej oraz Alei Róż w Krakowie, które przywróciły myślenie o ulicy i placu jako przestrzeniach wspólnych. Autor książek „Zapisy myślo-przestrzeni” i „Model”, które podsumowują doświadczenia praktyczne, czyniąc je użytecznymi dla innych twórców. Wychowawca kilku pokoleń architektów. Niestrudzony organizator wypraw „W stronę architektury”, wspólnych wyjazdów i dyskusji, pamiętnych wystaw architektonicznych i kolejnych edycji Międzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie. Wszystkie te twórcze aktywności laureata znajdują w jego osobie dowód, że — jak sam twierdzi — nazwa architekt nie oznacza zawodu, lecz powołanie.
Po odczytaniu laudacji Magdalena Buczyńska, prezeska krakowskiego oddziału SARP, tradycyjnie wręczyła prof. Piotrowi Gajewskiemu medal, dyplom oraz różę.
Prof. Piotr Gajewski laureatem Krakowskiej Nagrody SARP 2026
fot.: Przemek Ciępka
czym nie jest architektura?
Po odebraniu nagrody i wspólnym zdjęciu pamiątkowym, prof. Piotr Gajewski wygłosił wykład na temat definicji architektury. Wychodząc od założenia, że architektura nie jest profesją, poszukiwał prawd, a przede wszystkim fałszu w powszechnie cytowanych rozumieniach tego pojęcia. Czy architektura jest tylko grą brył w świetle, jak chciałby tego Le Corbusier? Pawilon Blur, zaprojektowany przez Diller Scofidio + Renfro, składający się głównie z pary wodnej, w słowach laureata przeczy konieczności konstytuowania architektury poprzez obecność brył. Definicja ukuta przez Alejandro Aravenę, laureata Nagrody Pritzkera z 2016 roku, mówiąca o architekturze, jako dyscyplinie dającej formy miejscom zamieszkiwanym przez ludzi, wydaje się z kolei zapominać o silosach, hangarach i halach magazynowych, a także stadninach koni, schroniskach albo winnicach i statkach.
Prof. Piotr Gajewski laureatem Krakowskiej Nagrody SARP 2026
fot.: Przemek Ciępka
Jak powiedział podczas swojego wykładu prof. Piotr Gajewski, dla niego architektura jest sztuką kształtowania środowiska, w którym podmiotem jest człowiek. Czy można mieć jednak pewność, co do trafności tej definicji? Być może sami architekci nie wiedzą, czym jest architektura, albo nie mają nawet pojęcia, gdzie znajduje się góra, a gdzie dół? Tę śmiałą tezę ilustrowały nie tylko liczne, słownikowe definicje, lecz także malowidła prof. Dariusza Kozłowskiego oraz prof. Włodzimierza Gruszczyńskiego.
Pawilon Blur w Szwajcarii, 2002 rok
proj.: Diller Scofidio + Renfro fot.: Norbert Aepli © CC BY-SA 2.5 | Wikimedia Commons
Laureat tegorocznej Krakowskiej Nagrody SARP zakończył swój wykład wspomnieniem XI Triennale Architektury w Krakowie z 2009, kiedy zaprosił Petera Cooka na otwarcie wystawy prezentującej twórczość grupy Archigram. Brytyjski architekt miał stwierdzić wówczas, że architektura jest przede wszystkim sposobem myślenia o życiu.
Nagroda Krakowska SARP dla prof. Piotra Gajewskiego!
Prof. Piotr Gajewski jest architektem związanym z Krakowem od początku drogi zawodowej. Wykształcony na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, pobierał nauki u Romualda Loeglera, Jacka Czekaja, Marka Piotrowskiego, Tomasza Mańkowskiego, Wojciecha Bulińskiego i Wojciecha Obtułowicza. Chociaż od 1989 roku prowadzi autorską pracownię projektową, to znaczną część życia poświęcił karierze naukowej i działalności dydaktycznej, pracując na krakowskiej Politechnice przez 44 lata, a także pełniąc funkcję profesora wizytującego na Uniwersytecie Technicznym w Knoxville Tennessee, na Uniwersytecie IUAV w Wenecji i na Szkole Architektury w Muenster w Westfalii.
Prof. Piotr Gajewski od lat jest również czynnie zaangażowany w organizację Międzynardowego Biennale Architektury w Krakowie oraz działalność SARP Oddział Kraków:
Wieloletni członek zarządu Oddziału SARP w Krakowie i wiceprezes, prezes Zarządu przez dwie kadencje w latach 2006-2012, przewodniczący Głównej Komisji Rewizyjnej SARP przez jedną kadencję. Obecnie członek Rady Małopolskiej OIA.
— czytamy w ogłoszeniu na stronie Stowarzyszenia Architektów Polskich Oddział Kraków.
Przebudowa placu na Alei Róż w Nowej Hucie, 1999
proj.: Piotr Gajewski, fot.: Zygmunt Put © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
Realizacje powstałe wedle projektów prof. Piotra Gajewskiego rozsiane są po całym Krakowie. To nie tylko budynki mieszkaniowe, jak bogaty w faktury dom przy ulicy Ludmiły Korbutowej na Woli Justowskiej czy bloki mieszkalne Geo 1 i Geo 2 w pobliżu lotniska Czyżyny, z fasadami uwzględniającymi ruch tarczy słonecznej po nieboskłonie, ale też przestrzenie publiczne — między innymi ulica Karmelicka, Zwierzyniecka czy Aleja Róż w Nowej Hucie, oraz budynki użyteczności publicznej, na przykład przedszkole przy ulicy Strąkowej.
Prof. Piotr Gajewski laureatem Krakowskiej Nagrody SARP 2026
fot.: Przemek Ciępka
Szeroką prezentację twórczości tegorocznego laureata można oglądać do 30 marca 2026 roku na wystawie „Piotr Gajewski i przyjaciele” w galerii w siedzibie SARP Oddział Kraków na Placu Szczepańskim w Krakowie. Zapraszamy!
