22 listopada 2025 roku zmarł profesor Stanisław Fiszer, architekt działający w Polsce i Francji, autor licznych budynków w kraju i poza jego granicami, laureat Honorowej Nagrody SARP oraz Orderu Sztuki i Literatury. Jego działalność, zarówno architektoniczna, jak i dydaktyczna przybrała prawdziwie międzynarodowy charakter, pozwalając mu popularyzować polską twórczość we Francji oraz wnosić wysoką jakość architektury i przestrzeni publicznych do Polski.
W zamiłowaniu do architektury prof. Stanisław Fiszer kontynuował drogę swojego ojca, którym był Stanisław Fiszer, warszawski architekt, asystent na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej oraz autor kamienic przy ulicy Solariego 5 w Warszawie, zniszczonej w wyniku dziłań wojennych. Matka Stanisława Fiszera była malarką, artystyczną smykałkę przejęły również jego dzieci.
architekt na trzech kontynentach
Chociaż urodzony 1935 roku w stolicy, prof. Stanisław Fiszer studiował architekturę na Politechnice Gdańskiej w latach 1953–1959. Podobnie jak wielu innych architektów powojennej Polski, skorzystał z możliwości projektowania poza granicami kraju — w 1963 roku, po krótkim pobycie w Warszawie, rozpoczął pracę w biurze projektowym Ministra Prac Publicznych w Pnom-Penh w Kambodży. Po zakończeniu pracy w Azji znalazł się w Paryżu, gdzie w 1965 roku został asystentem Michela Écocharda, a następnie na pięć lat związał się z paryską pracownią Ducharme Minost. W 1968 roku wyjechał do Abidżany na Wybrzeżu Kości Słoniowej, gdzie biuro Ducharme Minost miało swój oddział. Po powrocie z półtorarocznej delegacji w Afryce prof. Stanisław Fiszer na stałe związał się z Francją.
Budynek Archiwum Narodowego w Paryżu (1988) — proj.: prof. Stanisław Fiszer
fot.: Archives Nationales © CC BY SA 3.0 | Wikimedia Commons
Stanisław Fiszer we Francji
Najwięcej dzieł prof. Stanisław Fiszer stworzył właśnie we Francji, gdzie od 1972 roku prowadził prywatną praktykę projektową, otwierając następnie pracownię FISZER Atelier 41. Jej pierwszy oddział utworzył w Paryżu w 1996 roku, następnie w 1997 roku poszerzył ją o oddział w Warszawie, który w 2004 roku przekształcił się w pracownię Fiszer Atelier 41 Warszawa.
Budynek Archiwum Narodowego w Paryżu (1988) — proj.: prof. Stanisław Fiszer
fot.: Klaus Graf © CC BY SA 3.0 | Wikimedia Commons
Jednym z największych osiągnięć architekta była wygrana w konkursie na projekt Archiwum Państwowego w Paryżu z 1983 roku. Budowa zakończona została w 1988 roku. Zadanie konkursowe przedstawiało szereg problemów, między innymi umieszczenie nowej kubatury w obrębie zabytkowej zabudowy dziełnicy Marais czy udostępnienie przejścia do ogrodów Rohan przy jednoczesnym zachowaniu maksymalnego bezpieczeństwa archiwaliów.
W odpowiedzi powstał zespół dwóch budynków wpisujących się w historyczne otoczenie zarówno rysunkiem elewacji czy kubaturą, jak i wykorzystanymi materiałami, do których należały nie tylko stal i beton, lecz także marmur, alabaster czy drewno dębowe.
Teatr i mediateka w Saint-Quentin-en-Yvelines, Francja — proj.: prof. Stanisław Fiszer
fot.: Egbpl © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
W Paryżu powstało jeszcze wiele innych realizacji wybudowanych wedle projektu prof. Stanisława Fiszera — między innymi rewitalizacja elewacji siedziby Louis Vuitton/Moet Hennessey (1997), gmach Ambasady Japonii w Paryżu (1993) czy zabudowa placu Chalon (1995).
Prof. Stanisław Fiszer projektował również poza paryżem — jego najznaczniejszymy dziełami są najpewniej budynek teatru i mediateki w Saint-Quentin-en-Yvelines z 1993 roku oraz Termy Narodowe w Aix-les-Bains, udostępnione w roku 2000.
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie — proj.: prof. Stanisław Fiszer, Andrzej M. Chołdzyński
fot.: Adrian Grycuk © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
budynki Stanisława Fiszera w Polsce
W Polsce najbardziej rozpoznawalną realizacją prof. Stanisława Fiszera jest gmach Giełdy Papierów Wartościowych przy ulicy Książęcej 4 na Śródmieściu Południowym w Warszawie, zaprojektowany wspólnie z Andrzejem Markiem Chołdzyńskim. Realizacja jest wynikiem konkursu architektonicznego, który projektanci wygrali w 1994 roku. Rozpoczęcie trwającej dwa lata budowy miało miejsce w 1998 roku, a budynek oddano do użytku już w nowym tysiącleciu, w czerwcu 2000 roku. W sposób charakterystyczny dla architektury prof. Fiszera, budynek Centrum Giełdowego w Warszawie cechuje się klarownym podziałem elewacji. W przypadku stołecznego Centrum, podziale uległa także bryła obiektu, który składa się z dwóch części:
Wiadomo, że gdyby w projekcie Giełdy dysponować całą parcelą, którą dostaliśmy do dyspozycji, budynek byłby budynkiem poziomym. Powstał pomysł podzielenia budynku na dwa podzespoły, niezależnie od logiki funkcjonalnej i ekonomicznej. Krąży we krwi doktryn ciągnących się od lat 70. ta zasada podziału, która automatycznie dała nam podkład do rysunku fasady, fasady o proporcjach pionowych. Kolejnym ciągle obecnym tematem jest kwestia różnicy, a z punktu widzenia doktrynalnego, poszukiwania najmniejszej różnicy między tym, co się projektuje i buduje, a tym, co stoi obok, jest deja la — już tutaj, egzaltowany w sztuce współczesnej problem zestawiania.
— opisywał prof. Stanisław Fiszer w rozmowie z Janem Kuczą-Kuczyńskim, opublikowanej w numerze 10/2000 magazynu Architektura&Biznes.
Siedziba spółki Orange w Warszawie — proj.: prof. Stanisław Fiszer
fot.: Adrian Grycuk © CC BY SA 3.0 | Wikimedia Commons
Oprócz Centrum Giełdowego prof. Stanisław Fiszer zaprojektował w Polsce również inne budynki biurowe, na przykład Siedzibę Orange przy alejach Jerozolimskich 160 w Warszawie (2013). Obiektem, który na stałe wpisał się w panoramę Skarpy Wiślanej w Warszawie, są Arkady Kubickiego, zaprojektowane pierwotnie przez Jakuba Kubickiego, których rewitalizacją kierował prof. Stanisław Fiszer. Budowa ukończona w 2009 roku zaowocowała powstaniem przestrzeni, które wpisują się w historyczny kontekst miejsca, a jednocześnie pełnią funkcję nowoczesnego centrum kulturalnego.
architektura detalu i materiału
Znakiem rozpoznawczym architektury prof. Stanisława Fiszera są odlewane ze stali i aluminium elementy, szkielety tworzące dekorację elewacji. Są one jednak symptomem większego zjawiska w twórczości Stanisława Fiszera, którym jest przywiązanie uwagi do detalu.
W przypadku Centrum Giełdowego przy ulicy Książęcej w Warszawie były to żeliwne płyty przedstawiające zapis giełdowy, umieszczone na elewacjach budynku:
Jeśli chodzi o zapisy na elewacjach Giełdy, pozwalają one poruszyć problem różnych czasów trwania różnych części budynku. W architketurze klasycznej, której otwartość jest moim modelem, czas trwania ornamentyki, symboli, jest krótszy niż czas trwania elewacji, z kolei czas trwania elewacji jest krótszy od czasu trwania struktury itd. Budynek Giełdy jest przede wszystkim dużym budynkiem biurowym, zapisy na elewacjach są zabiegiem czasowym i za jakiś czas nowy użytkownik, wrażliwy na ich sens symboliczny, zastąpi je innymi. Stary dowcip-metafora, mówiący że należy budować piękne ruiny, podkreślający znaczenie pierwotnej struktury, pozostaje aktualny.
— tłumaczył prof. Stanisław Fiszer w rozmowie z Janem Kuczą-Kuczyńskim.
Arkady Kubickiego przed wschodnią fasadą Zamku Królewskiego (2009) — proj. rewitalizacji: prof. Stanisław Fiszer
fot.: Szczebrzeszyński © domena publiczna | Wikimedia Commons
Innym zabiegiem, charakteryzującym twórczość architektoniczną prof. Stanisława Fiszera był niezwykle staranny dobór materiałów. Szczególnie mocno wyraził się w rewitalizowanych Arkadach Kubickiego, położonych u stóp Zamku Królewskiego w Warszawie. W kilkunastu przestrzeniach, składających się na wnętrza Arkad, architekt zastosował szereg materiałów o odmiennych barwach, fakturach i akustyce — od tradycyjnych tynków, cegły i kamienia, poprzez poprawiające akustykę drewno, aż po beton i przejrzyste, szklane tafle, pełniące rolę ścianek działowych.
Architekturę Stanisława Fiszera często określa się mianem eklektycznej. Dorobek architekta z lat 80. i 90. nosi wręcz znamiona postmodernizmu: Teatr i Mediateka w Saint-Quentin-en-Yvelines (1994), szkoła w Régalles (1980) czy Dyrekcja Służb Technicznych Departamentu Meuse Bar-le-Duc (1983) – to skomplikowane kompozycje elementów czerpanych z różnych stylów, trójwymiarowe struktury, stanowiące swoistą grę z widzem. Jak w przypadku gmachu Dyrekcji Służb Technicznych, na który nałożono pustą „kratownicę” z ram okiennych udającą elewację, a w rzeczywistości osłaniającą tylko prawdziwe ściany budowli
— pisała Anna Cymer o architekturze prof. Stanisława Fiszera.
Rewitalizacja Arkad Kubickiego w Warszawie — proj.: prof. Stanisław Fiszer
fot.: Szczebrzeszyński © domena publiczna | Wikimedia Commons
nagradzany architekt-dydaktyk
Istotną częścią dorobku prof. Stanisława Fiszera była działalność dydaktyczna, którą prowadził w École nationale supérieure d'architecture w Nancy, będąc jej profesorem tytularnym. Polski architekt związany był z tą uczelnią przez niemal trzy dekady, rozpoczynając nauczanie w 1972 roku i kończąc je wraz z nastaniem nowego milenium. Zajmował się również sędziowaniem konkursów, między innymi zorganizowanych w ramach Międzynarodowego Biennale Architektury w latach 1993 i 2001, a także tych prowadzonych przez Fundację Baczko i Zakrzewski.
zmarł profesor Stanisław Fiszer
Stanisław Fiszer był laureatem licznych nagród i odznaczeń, przyznanych za jego twórczość w Polsce i poza jej granicami. Już w 1993 roku przyznano mu Medal Akademii Architektury im. le Soufache, w tym samym czasie został członkiem Francuskiej Akademii Architektury. W 1988 i 1995 roku był nominowany do nagrody Prix de l'Équerre d'argent, zaś w 1992 r. do nagrody Grand prix d'architecture. Miał na koncie także nominację do światowej nagrody im. Miesa van der Rohe w 2001 roku. W 2000 roku Stanisław Fiszer otrzymał Honorową Nagrodę Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP, rok później uzyskał Nagrodę Państwową RP Pierwszego Stopnia za wybitne osiągnięcia twórcze w dziedzinie architektury W 2002 roku został Komandorem Orderu Sztuki i Literatury.
Krystyna i Stanisław Fiszer
fot. Przemysław Kozłowski | udostępnione dzięki uprzejmości ARG
Prywatnie jeździł na nartach i zajmował się grą w szachy, był miłośnikiem filmów Stanleya Kubricka, a w jego podejściu do architektury widoczne jest także zamiłowanie do filozofii. Profesor Stanisław Fiszer zmarł 22 listopada 2025 roku w Paryżu. Kremacja odbędzie się 4 grudnia 2025 w krematorium w cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu w sali La Coupole o godzinie 15.30.
