Praca zgłoszona na konkurs
„Najlepszy Dyplom Architektura”
Obecna ekspansja człowieka prowadzi do bezprecedensowych przekształceń krajobrazu i ekosystemów. Przewiduje się oficjalne uznanie epoki antropocenu — okresu, w którym działalność ludzka stała się dominującą siłą geologiczną.
Ekologowie i projektanci nawołują do zmiany paradygmatu projektowania, podkreślając konieczność odejścia od perspektywy antropocentrycznej na rzecz myślenia międzygatunkowego. Artyści, architekci i dizajnerzy coraz częściej wskazują, że człowiek nie powinien być jedynym podmiotem przestrzeni, lecz elementem sieci zależności obejmującej zwierzęta, owady i rośliny.
międzyprzestrzenie dla międzygatunkowości — śródmieście Katowic
© Izabela Bonk
Architektura odpowiada nie tylko za 40 procent globalnej emisji CO₂, lecz także za przyspieszoną utratę bioróżnorodności. Miasta projektowane wyłącznie dla ludzi eliminują naturalne siedliska i prowadzą do zaniku relacji z innymi gatunkami. Tymczasem to właśnie one — poprzez zapylanie, retencję wody czy regulację mikroklimatu — warunkują jakość życia mieszkańców metropolii.
zagospodarowanie terenu
© Izabela Bonk
makieta projektowanych przestrzeni
© Izabela Bonk
Prezentowany projekt jest próbą przywrócenia równowagi: wdrożenia do tkanki Katowic modułowych habitatów dla różnych gatunków — na skwerach, nieużytkach i na dachach. Układ połączonych enklaw tworzy unikalny ekosystem miejski funkcjonujący jak żywy
organizm — dynamiczny, podlegający sukcesji biologicznej i wzajemnym interakcjom.
opracowane międzyprzestrzenie
© Izabela Bonk
Pierwszym obiektem jest „Cultivating community”, powstały w miejscu targu przy placu Miarki. Struktura zachowuje funkcję handlową, lecz przekształca ją w przestrzeń wspólnotową i międzygatunkową. Centralnym elementem jest zadaszenie ze strzechy — materiału naturalnego i odnawialnego, pełniącego równocześnie funkcję habitatu dla owadów. W strukturę wpisano instalacje inspirowane twórczością Joyce Hwang, tworzące miejsca bytowania dla ptaków i nietoperzy. Targ staje się nie tylko miejscem wymiany dóbr, ale i rytuałem społecznym, integrującym mieszkańców oraz przywracającym relację z naturą. W otoczeniu zastosowano łąki kwietne, sadzawkę i rozwiązania małej retencji, by wspierać bioróżnorodność i tworzyć ramę sensoryczną dla użytkowników.
Cultivating community
© Izabela Bonk
Drugim elementem jest park liniowy, łączący „Cultivating community” z obiektem przy ulicy Jagiellońskiej. Podziemne założenie urbanistyczne zapewnia alternatywną komunikację poza ruchliwą ulicą, poprawia komfort termiczny i umożliwia głębszy kontakt z naturą. Przestrzeń oświetlana świetlikami i lustrami porośnięta jest paprociami i mchami, tworzy immersyjne środowisko sprzyjające odpoczynkowi.
elewacja i przekrój
© Izabela Bonk
Z parkiem sąsiaduje „Growing Together” — międzygatunkowa plomba, która prowadzi użytkownika przez kolejne poziomy dzikiej przyrody: od podziemnej jaskini, przez las Miyawaki, aż po łąkę kwietną wieńczącą strukturę. Obiekt oferuje habitaty dla owadów, ptaków i drobnych zwierząt, jednocześnie jest miejscem regeneracji psychofizycznej mieszkańców. Dzięki połączeniu z parkiem liniowym tworzy spójną sieć zielonych interwencji, redefiniując relację człowieka z naturą w gęstej tkance miejskiej.
przekrój A-A
© Izabela Bonk
przekrój B-B
© Izabela Bonk
Ostatnim elementem projektu jest założenie dachowe przy placu Sejmu Śląskiego, pokazujące potencjał niewykorzystanych powierzchni w mieście. Dach podzielono na dwie strefy: uprawną, z pawilonem wydrukowanym w 3D z ziemi, oraz rekreacyjną, z pawilonem z grzybni na drewnianej konstrukcji. Oba obiekty — dzięki swoim naturalnym materiałom — są habitatami dla owadów i ptaków, podlegają przy tym stopniowym przekształceniom biologicznym. Uprawa roślin i wspólne biesiadowanie wzmacniają więzi społeczne, dają poczucie sprawczości i przynoszą psychologiczne korzyści płynące z kontaktu z naturą.
Edible neighborhood
© Izabela Bonk
Projekt bazuje na idei architektury podatnej na sukcesję biologiczną i rozumieniu budynku jako dynamicznego organizmu. Struktury służą jednocześnie ludziom i innym gatunkom, redefiniując przestrzeń miejską jako wspólne środowisko oparte na współzależności i trosce.
Proponowana koncepcja stanowi odpowiedź na kryzys klimatyczny i ekologiczny, a zarazem próbę odzyskania zatraconej bliskości
człowieka z naturą poprzez wprowadzenie elementu dzikości do centrum miasta.
Izabela BONK
Ilustracje: © Autorka
