Aleksandra Chylak z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej, w swojej pracy dyplomowej magisterskiej podejmuje temat posttraumatycznego urbanizmu oraz roli architektury w procesie odbudowy miejsc naznaczonych zbiorową traumą. Projekt przygotowany pod kierunkiem dr Jana Kubeca koncentruje się na Srebrenicy – mieście, którego współczesna tożsamość została trwale naznaczona ludobójstwem z 1995 roku.
analiza historyczna
© Aleksandra Chylak
miasto zatrzymane przez traumę
W projekcie trauma nie jest rozumiana wyłącznie jako doświadczenie psychologiczne, lecz jako realne zjawisko przestrzenne wpływające na funkcjonowanie miasta i jego mieszkańców. Tragiczna historia Srebrenicy doprowadziła do zatrzymania naturalnych procesów urbanistycznych i społecznych, tworząc przestrzeń określaną przez autorkę jako „rumowisko społeczne”.
W odpowiedzi na tę diagnozę projekt świadomie odrzuca klasyczne strategie monumentalizacji cierpienia czy prób dosłownej rekonstrukcji utraconej tkanki miejskiej. Zamiast tego proponuje architekturę empatii oraz działania o charakterze akupunktury przestrzennej.
trasa marszu śmierci
© Aleksandra Chylak
ścieżka rekonwalescencji jako nowa narracja miasta
Główną osią projektu jest „Ścieżka Rekonwalescencji” – sekwencja przestrzeni inspirowana symbolicznym odwróceniem tragicznego „Marszu Śmierci” z 1995 roku. Dawna trasa ucieczki zostaje przekształcona w drogę powrotu i proces stopniowego uzdrawiania przestrzeni oraz relacji społecznych.
Całość opiera się na siedmiu subtelnych interwencjach urbanistyczno-architektonicznych, które wykorzystują krajobraz, światło, wodę i codzienne rytuały jako narzędzia budowania pamięci oraz współistnienia strefy sacrum i profanum.
ścieżaka rekonwalescencji
© Aleksandra Chylak
architektura pamięci oparta na procesie
Pierwszym punktem ścieżki jest Glogova – miejsce pierwotnego grobu masowego, gdzie autorka proponuje efemeryczne upamiętnienie w postaci sezonowego pola słoneczników. Sadzenie i pielęgnacja roślin stają się formą żywego pomnika oraz symbolem odradzania się życia.
W Budaku zaprojektowano pole mikroklimatyczne z lustrami wody reagującymi na warunki atmosferyczne, tworząc przestrzeń wyciszenia i refleksji. Istniejące miejsca pamięci – Fabryka w Potočari oraz Cmentarz Memorialny – zostają włączone w nową narrację bez ingerencji w ich strukturę.
słoneczniki
© Aleksandra Chylak
przestrzeń odbudowy relacji społecznych
Centralnym punktem projektu jest Skwer Srebrenica z pawilonem „Komsiluk”, którego nazwa w języku bośniackim oznacza dobrosąsiedztwo. Lekka, drewniana struktura połączona z ogrodem społecznym pełni funkcję otwartej przestrzeni spotkań, targów, warsztatów i wydarzeń lokalnych.
Projekt zakłada odbudowę wspólnotowości poprzez codzienne aktywności i współdzielenie przestrzeni, zamiast tworzenia wyłącznie symbolicznych form pamięci.
szopa
© Aleksandra Chylak
architektura jako tło procesu zdrowienia
Kolejnymi elementami ścieżki są „Horyzont” – pawilon sacrum dedykowany trzem religiom – oraz „Sadrvan”, podziemne łaźnie inspirowane osmańską tradycją oczyszczenia i zintegrowane z lokalnymi źródłami leczniczymi Guber.
komsiluk
© Aleksandra Chylak
Projekt Aleksandry Chylak traktuje architekturę nie jako narzędzie rozwiązujące traumę, lecz jako bezpieczne tło dla długofalowych procesów społecznego i emocjonalnego zdrowienia. Zamiast monumentalnych gestów proponuje procesualność, codzienność i odbudowę relacji człowieka z miejscem.
