Czy opuszczone tereny poprzemysłowe mogą ponownie stać się tętniącymi życiem fragmentami miasta? Odpowiedzi na to pytanie szuka Aleksandra Deksymer z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej. Projekt zatytułowany „Koncepcja rewitalizacji zespołu dawnego browaru Kmicic w Częstochowie – projekt adaptacji i rozbudowy istniejącego kompleksu na wielofunkcyjny zespół miejski wspierający aktywizację obszaru” pokazuje, że architektura może skutecznie łączyć ochronę dziedzictwa z odpowiedzią na współczesne potrzeby mieszkańców.
historia jako fundament nowoczesnego miasta
Punktem wyjścia dla projektu stał się dawny browar Kmicic w Częstochowie – historyczny kompleks, który od lat pozostaje zdegradowanym i niedostępnym fragmentem śródmieścia. Zamiast traktować go wyłącznie jako zabytek, autorka proponuje przywrócenie mu funkcji społecznych, edukacyjnych, kulturalnych i usługowych, dzięki którym miejsce ponownie stanie się częścią miejskiej tkanki.
przekrój A-A
© Aleksandra Deksymer
Projekt zakłada, że rewitalizacja nie polega jedynie na odnowieniu budynków, ale przede wszystkim na oddaniu przestrzeni mieszkańcom oraz stworzeniu warunków do codziennego użytkowania historycznego zespołu.
dialog starego z nowym
Koncepcja opiera się na świadomym zestawieniu historycznej zabudowy z nowoczesną architekturą. Istniejące budynki browaru zostały zaadaptowane do nowych funkcji z poszanowaniem ich autentycznego charakteru, natomiast nowa zabudowa nie próbuje naśladować historii. Zamiast tego prowadzi z nią dialog poprzez prostą formę, współczesne materiały i wyraźne oddzielenie tego, co zabytkowe, od tego, co nowe.
© Aleksandra Deksymer
Takie podejście pozwala zachować tożsamość miejsca, jednocześnie odpowiadając na potrzeby współczesnego miasta.
Najważniejszym elementem programu funkcjonalnego jest utworzenie filii Wydziału Sztuki Uniwersytetu Jana Długosza. Obecność studentów, wykładowców i wydarzeń artystycznych ma zapewnić całoroczne funkcjonowanie kompleksu oraz stać się impulsem do aktywizacji tej części Częstochowy. Program uzupełniają przestrzenie wystawiennicze, gastronomiczne, rzemieślnicze oraz miejsca spotkań dostępne dla mieszkańców i odwiedzających.
© Aleksandra Deksymer
przestrzeń otwarta dla mieszkańców
Jednym z głównych założeń projektu było odzyskanie zamkniętego dotąd terenu i ponowne włączenie go do miejskiej przestrzeni publicznej. System nowych placów, dziedzińców oraz ciągów pieszych łączy dawny browar z istniejącą siecią ulic. Całość uzupełnia wieża widokowa, która staje się nowym punktem orientacyjnym i symbolem przemiany całego obszaru.
Projekt Aleksandry Deksymer pokazuje, że rewitalizacja może być narzędziem świadomego projektowania miasta. To koncepcja, która łączy ochronę dziedzictwa poprzemysłowego z nowoczesną architekturą i potrzebami lokalnej społeczności, tworząc miejsce otwarte, wielofunkcyjne i gotowe na dalszy rozwój. Praca stanowi przykład odpowiedzialnego podejścia do projektowania, w którym historia nie jest przeszkodą, lecz inspiracją dla przyszłości.
© Aleksandra Deksymer
opinia promotorki dr Karoliny Chodura
Podjęty przez autorkę temat jest ciekawy i złożony. Podjęta tematyka wynika z zainteresowań autorki, co widać we wnikliwości i zaangażowaniu z jakim autorka przeprowadziła pracę. Celem pracy było stworzenie propozycji odpowiedzi na problemy przestrzenne i społeczne występujące w dzielnicy Stare Miasto w Częstochowie, pokazanie potencjału jaki posiada dziedzictwo poprzemysłowe Częstochowy oraz możliwości wynikających z ponownego wykorzystania zabudowań poprzemysłowych. Autorka zaproponowała koncepcję rewitalizacji zespołu dawnego browaru Kmicic. Podkreślić należy dobry warsztat naukowy autorki projektu, w szczególności badania stanu wiedzy dotyczące pojęcia rewitalizacji i modeli rewitalizacji terenów poprzemysłowych wraz z omówieniem przykładów realizacji z obszaru województwa, kraju i kontynentu oraz badania przedprojektowe. Przyjęta metodyka działań była poprawna – autorka w umiejętny sposób zebrała i wykorzystała istniejące opracowania i publikacje, wykonała analizę obiektów referencyjnych, zróżnicowanych pod względem funkcji i skali. Ważnym etapem badań przedprojektowych były również badania in situ, podczas których autorka wykonała inwentaryzację fotograficzną miejsca, szkice. Badania in situ skutkowały dogłębnym poznaniem terenu, jego walorów i problemów, pomogło to autorce wykonać jego analizy, waloryzację oraz opracować wnioski, rekomendacje dotyczące ochrony i wytyczne projektowe. Zaproponowana przez autorkę koncepcja architektoniczna obejmuje adaptację budynku dawnego browaru na restaurację oraz rozbudowę zespołu o nowoczesny obiekt mieszczący funkcję kulturalno-edukacyjną (oddział wydziału sztuki miejscowego uniwersytetu). Zagospodarowanie terenu obejmuje różnorodne przestrzenie rekreacyjne, spajające cały kompleks. Zespół został zaprojektowany z dużym szacunkiem do otaczającego krajobrazu, a decyzje projektowe wynikają z przeprowadzonych analiz, wniosków oraz wytycznych projektowych i konserwatorskich. Przy projektowaniu autorka zwracała uwagę na aspekty społeczne oraz historyczne i kulturowe. Całą pracę, zarówno w zakresie części studialno-analitycznej, jak i projektowej oceniam wysoko. Praca porusza interesującą problematykę z pogranicza ochrony dziedzictwa kulturowego, krajobrazu kulturowego, projektowania architektonicznego. Wybrana przez autorkę lokalizacja to miejsce charakteryzujące się bogatą historią oraz licznymi problemami przestrzennymi. Praca odpowiada na ważny i aktualny problem projektowy i stanowi autorski punkt spojrzenia na ten problem. Autorka podjęła niezwykle interesujący temat z pogranicza ochrony poprzemysłowego dziedzictwa architektonicznego, krajobrazu kulturowego i projektowania architektonicznego. Praca może stać się źródłem wiedzy i inspiracji dla lokalnych władz w zakresie wykorzystania lokalnego dziedzictwa, a tym samym przyczynić się do faktycznej ochrony krajobrazu i dziedzictwa, jak również podkreślenia walorów miejsca.
