Projekt Alicji Kaczmarek z Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu podejmuje próbę redefinicji tego, czym może być współczesna świątynia katolicka w mieście. Praca dyplomowa zatytułowana „Kościół w pierzei – nowoczesna świątynia współczesnych wiernych” staje się refleksją nad przemianami religijności, przestrzeni miejskiej oraz roli architektury sakralnej w XXI wieku. Punktem wyjścia jest obserwacja, że sposób przeżywania wiary uległ zmianie. Współcześni wierni coraz rzadziej identyfikują się z monumentalnymi, odizolowanymi formami kościołów, które dominowały w poprzednich epokach. Zamiast tego oczekują przestrzeni bardziej kameralnych, dostępnych i powiązanych z codziennym życiem miasta. Projekt powstał pod opieką prof. Stanisława Sipińskiego.
wybór tematu
© Alicja Kaczmarek
kryzys monumentalności i nowa rola Kościoła
Zmiany społeczne, wzrost poziomu wykształcenia oraz indywidualizacja życia sprawiają, że rola Kościoła przesuwa się w stronę funkcji stricte duchowej i wspólnotowej. Jednocześnie instytucja ta musi funkcjonować w przestrzeni konkurencyjnych narracji — nauki, kultury, filozofii czy rozrywki.
W dużych miastach pojawia się dodatkowy problem anonimowości parafian, która osłabia relacje i utrudnia budowanie wspólnoty. W tym kontekście architektka proponuje odejście od modelu „kościoła jako pomnika” na rzecz kościoła jako struktury relacyjnej, która aktywnie współtworzy życie społeczne.
plan zagospodarowania terenu
© Alicja Kaczmarek
inspiracje historyczne i współczesne
Projekt czerpie z tradycji kościołów sytuowanych w pierzejach miejskich, rozwijanej szczególnie w okresie kontrreformacji. Zakony jezuitów, franciszkanów i dominikanów lokowały swoje świątynie w centrach miast, aby być jak najbliżej wiernych.
Ta idea zostaje przetworzona we współczesnym kontekście. Przykładem inspiracji jest m.in. Parafia Łacina w Poznaniu, gdzie niewielka skala przestrzeni oraz nowoczesne podejście do duszpasterstwa pozwalają budować realną wspólnotę. To potwierdza, że mniejsza skala nie oznacza mniejszej roli — przeciwnie, może wzmacniać relacje społeczne.
szkice koncepcyjne
© Alicja Kaczmarek
Projekt wpisuje się więc w szerszy nurt myślenia o „powrocie do katakumb” — wspólnotowej, bliskiej i mniej hierarchicznej formie przeżywania religii.
lokalizacja jako element projektu
Projektowany kościół zlokalizowano w Poznaniu, w dzielnicy Wilda, przy ul. Fabrycznej 4a. Jest to obszar o gęstej, historycznej zabudowie z przełomu XIX i XX wieku, gdzie brak jest nowoczesnej infrastruktury sakralnej odpowiadającej współczesnym potrzebom mieszkańców.
Działka o powierzchni około 500 m² została wykorzystana w sposób intensywny — zabudowa zajmuje około ¾ terenu, natomiast pozostała część została przeznaczona na zieleń i przestrzenie utwardzone. Budynek domyka pierzeję, wpisując się w rytm ulicy i jednocześnie tworząc wewnętrzny, półprywatny dziedziniec.
© Alicja Kaczmarek
kościół jako fragment miasta
Jednym z kluczowych założeń projektu jest integracja budynku z tkanką miejską. Elewacja została podzielona na dwie części: jedną nowoczesną oraz drugą nawiązującą do sąsiedniej kamienicy. Dzięki temu obiekt jednocześnie kontrastuje i harmonizuje z otoczeniem, nie dominując go, lecz wpisując się w jego rytm.
Ciemny parter tworzy wyraźną bazę kompozycyjną i wizualnie prowadzi użytkownika w głąb działki. Na osi wejścia, od strony ogrodu, umieszczono krzyż, który staje się integralnym elementem fasady. Nie pełni on funkcji monumentalnego symbolu dominacji, lecz raczej subtelnego punktu orientacyjnego i elementu spajającego przestrzeń.
© Alicja Kaczmarek
funkcjonalność: sacrum i codzienność
Projekt zakłada połączenie trzech funkcji: kościoła, domu parafialnego oraz plebanii. Dzięki temu budynek staje się przestrzenią wielowarstwową, aktywną przez cały dzień, a nie wyłącznie w czasie liturgii.
W jego strukturze znalazły się:
-
przestrzeń liturgiczna (nawa główna)
-
kawiarenka i miejsca spotkań
-
sale wydarzeń rodzinnych i kulturalnych
-
taras i przestrzenie rekreacyjne
-
mieszkania duchownych i pokoje gościnne dla misjonarzy i rekolekcjonistek
Centralnym elementem założenia jest zielony dziedziniec, który pełni funkcję przestrzeni integracyjnej, łączącej strefę sacrum i profanum.
© Alicja Kaczmarek
nawa jako przestrzeń doświadczenia
Najważniejszym elementem projektu jest nawa główna — wysoka, jednoprzestrzenna, o zróżnicowanej wysokości stropów i bocznym doświetleniu. Inspiracją była tradycyjna bazylika, jednak forma została uproszczona i dostosowana do współczesnych potrzeb.
Struktura wnętrza opiera się na gęstej siatce żelbetowych belek i słupów, które budują rytm przestrzeni i przywołują skojarzenia z kasetonowymi sklepieniami. Układ nawy wynika z przecięcia dwóch osi: wejścia od ulicy oraz wejścia od ogrodu.
Przy jednej z osi umieszczono chrzcielnicę, podkreślając znaczenie sakramentu chrztu jako początku wspólnoty. Droga krzyżowa została zaprojektowana zarówno wewnątrz budynku, jak i w ogrodzie, co rozmywa granicę między wnętrzem a zewnętrzem.
Najsilniejszym akcentem przestrzeni jest witraż w północno-wschodnim narożniku, który symbolicznie wprowadza światło wschodu. Motywy róż, gołębicy i światła tworzą atmosferę nadziei, duchowości i ciągłości życia wspólnoty.
© Alicja Kaczmarek
Projekt redefiniuje współczesną świątynię jako przestrzeń otwartą, elastyczną i zakorzenioną w mieście. Nie jest to już monumentalny obiekt oddzielony od codzienności, ale żywa struktura społeczna, która łączy funkcje duchowe, kulturowe i społeczne.
Kościół w pierzei staje się odpowiedzią na współczesne potrzeby wiernych — miejscem spotkania, dialogu i wspólnoty, a nie tylko symbolem.
